III SA/Wa 1921/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Lucyna Kaligowska po rozpoznaniu w dniu 17 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi P.G. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wstrzymania postępowania egzekucyjnego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżący P.G. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika. Wskazał, iż zamieszkuje wraz z żoną. Źródłem utrzymania małżonków jest działalność gospodarcza oraz umowa o pracę. Łącznie dochód ich wynosi 5.000 zł. Do majątku Skarżący zaliczył dom, działkę, oszczędności na kwotę 5.000 zł oraz dwa pojazdy mechaniczne. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżący wyjaśnił, że nie dotyczy go obowiązek składania deklaracji VAT. Wysokość przychodu z działalności gospodarczej uzyskanego w 2016 r. określił na 34.595 zł. Przedłożył wyciągi bankowe, zeznanie podatkowe, dokumenty obrazujące wydatki. Podkreślił, że w przypadku pozostałych kopii dokumentów nie posiada upoważnień do ich otrzymania. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy jest odstępstwem od tej reguły, w związku z tym należy ją stosować wyjątkowo. Wprowadzona została bowiem jako realizacja konstytucyjnego prawa do sądu dla osób, które rzeczywiście nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że ochrona prawa do sądu przysługuje tym wnioskodawcom, którzy wykażą istnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. poprzez wyczerpujące i rzetelne przedstawienie swojej sytuacji materialnej (por. postanowienie NSA z 13 maja 2015 r., II FZ 292/15). To strona zatem ma przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Powinna więc należycie uzasadnić i udokumentować okoliczności, na które powołuje się we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek taki powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Co istotne przy rozpatrywaniu wniosku Sąd nie jest ograniczony do analizy złożonego formularza, lecz jest uprawniony – w przypadku uznania tychże oświadczeń za niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego strony, a także w przypadku, gdy oświadczenia te budzą wątpliwości – do zobowiązania wnioskodawcy do złożenia na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Stanowi o tym art. 255 P.p.s.a. W niniejszej sprawie referendarz sądowy wykorzystał prawo nadane mu tym przepisem i wezwał Skarżącego do nadesłania dodatkowych informacji, a także wskazał jakie to mają być informacje. W odpowiedzi na to wezwanie Skarżący przesłał co prawda szereg dokumentów, niemniej uchylił się on od udzielenia informacji na temat sytuacji finansowej żony. Tłumaczył to brakiem "upoważnień do ich otrzymania". Tymczasem w orzecznictwie wielokrotnie akcentowano, iż małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy. Obowiązek ten wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 k.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 614 § 3 k.r.o.). Okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 k.r.o., skutkuje zatem tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z 15 lipca 2015 r., II FZ 568/15 i przywołane tam orzeczenie). Z powyższego wynika zatem, że dochody osiągane przez żonę Skarżącego z tytułu umowy o pracę wchodzą w skład majątku wspólnego i wpływają na sytuację życiową Skarżącego oraz na ocenę jego możliwości płatniczych. Skoro bowiem twierdzi on, iż obecnie potrzebuje pomocy w realizacji swoich praw (w tym przypadku w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania pełnomocnika z urzędu), to konieczna jest ocena, czy pomoc udzielana przez żonę nie wystarczy dla zabezpieczenia tej potrzeby. Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy żony Skarżący nie jest w stanie ponieść powyższych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego jego i jego rodziny, pozwalałoby rozstrzygnąć o przyznaniu pomocy z budżetu państwa. W rezultacie uznać należało, że Skarżący nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości, iż jego wniosek o przyznanie prawa pomocy zasługuje na uwzględnienie. Zwłaszcza, jeśli weźmie się pod uwagę, iż małżonkowie w skali miesiąca osiągają dochód na poziomie 5.000 zł i dysponują oszczędnościami w wysokości 5.000 zł. W związku z tym na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.