III SA/Wa 1923/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alojzy Skrodzki, , po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P.B. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne postanowił: - odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym w zakresie - W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego Skarżący – P. B. i wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazał, na trudną sytuację finansową powodującą brak możliwości dokonania wpłaty wpisu sądowego, bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego z 15 lipca 2014 r., Skarżący wskazał na brak znacznych dochodów, utrzymywanie się przede wszystkim ze stosunku pracy przy uprzednim funkcjonowaniu w układzie jako pracodawca - właściciel dobrze działającej firmy, niemożność funkcjonowania w systemie sprzed 16 lipca 2010 r., tj. przed wydaniem decyzji Starosty K. zakazującej prowadzenia działalności gospodarczej, obsługa znacznych kwot kredytowych i leasingowych przy braku dochodów, które uprzednio przynosiła stacja kontroli pojazdów. Skarżący oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, z która posiada ustrój wspólności majątkowej. Żona nie osiąga żadnych przychodów. Wskazał, że posiada nieruchomość rolną o pow. 57,2452 ha. Z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskuje dochód brutto w wysokości 1.680 zł miesięcznie. Wyjaśnił, że w budynkach związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą nie prowadzi działalności, ponieważ Starosta K. wydał w dniu [...] lipca 2010 r. decyzję zakazującą prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie prowadzenia stacji kontroli pojazdów, która była jego głównym źródłem utrzymania. Z tego okresu pozostały mu do spłaty zobowiązania w wysokości ok. 900.000 zł. Zobowiązania te spłaca z przychodów z dzierżawy części budynków. Skarżący podał również, że mimo korzystnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, którym uchylono ww. decyzję, nadal nie może uruchomić obiektu w takiej formie jak przed dniem 16 lipca 2010 r. Wskazał, że musi obsługiwać zaciągnięte w związku z funkcjonowaniem stacji kontroli pojazdów kredyty i umowy leasingowe. Do wniosku Skarżący załączył zeznania podatkowe za 2013 r. PIT-37 i PIT 36L, złożył oświadczenia co do rozmiarów prowadzonej działalności rolniczej, przedstawił wydruk z podatkowej księgi przychodów i rozchodów dotyczący 2014 r. oraz zestawienie miesięcznych wydatków gospodarstwa domowego. Z przedłożonych zeznań podatkowych wynika, że w 2013 r. Skarżący uzyskał przychód ze stosunku pracy i innych źródeł w wysokości 17.625,91 zł (PIT-37), a z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskał roczny przychód w wysokości 132.633,35 zł oraz poniósł stratę w wysokości 215.488,21 zł (PIT-36L). Z podatkowej księgi przychodów i rozchodów za 2014 rok wynika, że Skarżący uzyskał w bieżącym roku następujące przychody: styczeń - 8.328,29 zł, luty - 10.191,14 zł, marzec - 9.963,01 zł, kwiecień - 8.081,35 zł, maj - 8.783,32 zł i jednocześnie poniósł stratę w następujących wysokościach: styczeń - 43.398,75 zł, luty - 20.346,18 zł, marzec - 12.563,08 zł, kwiecień - 15.484,86 zł, maj - 13.388,25 zł. Skarżący wskazał, że w ramach prowadzonej działalności rolniczej uprawia pszenżyto (25 ha) oraz pszenicę (20 ha). Ze złożonego oświadczenia wynika, że uzyskany przychód z wytworzonych płodów rolnych w 2013 r. wyniósł 100.000 zł, przy czym koszty prowadzenia działalności rolniczej w 2013 r. były następujące: zasiew - 33.000 zł, zbiory - 29.000 zł, uprawa - 59.000 zł, środki ochrony roślin - 12.000 zł, ubezpieczenie - 5.000 zł, podatek rolny i podatek od nieruchomości - 4.000 zł. Koszty prowadzenia działalności rolniczej poniesione do kwietnia 2014 r. były następujące: zasiew - 30.000 zł, uprawa - 20.000 zł, środki ochrony roślin – 15.000 zł, ubezpieczenie - 3.000 zł, podatki rolny i od nieruchomości 2.000 zł. Średnie miesięczne wydatki Skarżący zadeklarował w następujący sposób: gaz, prąd - 460 zł, woda, kanalizacja - 60 zł, koszty związane z ogrzewaniem mieszkania - 350 zł; telefon - 150 zł; ubezpieczenie na życie - 60 zł, ubezpieczenie mieszkania - 70 zł, pozostałe wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego - 1.500 zł. Postanowieniem z 1 sierpnia 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Skarżącemu przyznania prawa w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Pismem z 11 sierpnia 2014 r., Skarżący złożył sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego. W sprzeciwie wskazał, iż jego dochody znacznie spadły i nie jest w stanie opłacić wpisu sądowego od skargi. Podkreślił, iż wykazana sytuacja finansowa odbiega od przedstawionej przez referendarza sądowego w kwestionowanym postanowieniu. Stwierdził, iż nie może dochodzić swoich praw, w sytuacji gdy nie posiada środków na opłacenie kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje usunięcie z obrotu prawnego orzeczenia referendarza sądowego, tj. postanowienia z dnia 1 sierpnia 2014 r. Jest ono traktowane – pod względem skutków prawnych – jako nieistniejące. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje, w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( pkt. 2 cyt. wyżej przepisu). Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że wnoszenie opłat sądowych jest zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia stanowi odstępstwo od niej. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona - ze względu na swój stan majątkowy - nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, oraz wysokość wpisów sądowych od skarg Skarżącego w sprawach III SA/Wa 1224/14 i III SA/Wa 1225/14, w łącznej kwocie 300 zł, jak i stan faktyczny sprawy, Sąd stwierdza, iż w sprawie brak jest podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku Skarżącego. Wskazać należy, iż Skarżący nie jest pozbawiony źródeł utrzymania. Otrzymuje wynagrodzenie ze stosunku pracy w wysokości 1680 zł (przychód za 2013 r. -12.788,84 zł), przychody z innych źródeł - 4.837,07 zł oraz prowadzi działalność rolniczą. Z tej ostatniej uzyskał w 2013 r. uzyskał przychód ze sprzedaży w wysokości 100.000 zł. Natomiast z prowadzonej działalności gospodarczej uzyskał za 2013 r. przychody w łącznej wysokości 132.633,35 zł, a strata wyniosła 214.439,41 zł. Skarżący prowadząc działalność gospodarczą należy do przedsiębiorców, a w ich przypadku miarodajną dla oceny zdolności płatniczych jest kategoria przychodu. Podkreślić należy, iż o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą. Mając na uwadze zadeklarowaną strukturę wydatków, nawet z zestawienie wysokości wpisu (100 zł w każdej z trzech spraw zapadłych przed tutejszym Sądem) z wysokością zadeklarowanych przychodów z PIT 37 (z praw autorskich i innych praw – 17.625,91 za 2013 r., 132.633,35 zł – PIT36L) wynika możliwość wygospodarowania środków na poczet postępowania sądowego. Strona posiada, jak zadeklarowała, nieruchomość rolną o pow. 57,2452 ha oraz prowadzi obecnie działalność gospodarczą w zakresie wynajmu nieruchomości. Skarżący nie jest zatem pozbawiony źródeł utrzymania, co należy uwzględnić w procesie oceny zdolności strony do uiszczenia wymagalnych kosztów sądowych we wskazanych sprawach. Sąd wskazuje, iż instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy. Może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z 19 października 2005 r. I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z 22 marca 2005 r. FZ 794/04, niepubl.). Ponadto, jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 niepubl., prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Zdaniem Sądu, Skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. W każdym uzasadnionym przypadku, jeżeli koszty sądowe miałyby stanowić tamę do sądowego rozpoznania sprawy, sąd jest zobowiązany do takiego rozstrzygnięcia o kosztach, które umożliwi stronie wniesienie skargi, a tym samym realizację swoich praw przed sądem. Trzeba jednak raz jeszcze podkreślić, że przyznanie prawa pomocy następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - a te okoliczności w sprawie nie zostały wykazane. Powyższe okoliczności wskazują na to, iż w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki uprawniające do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd, mając na uwadze, na podstawie art. 243 § 1 w związku z art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.