III SA/Wa 1954/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Lidia Ciechomska - Florek, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 lipca 2010 r. sprawy ze skargi W. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji i określenia wysokości zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2003 r. p o s t a n a w i a - zmienić postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 marca 2010 r., sygn. akt III SA/Wa 1954/09, poprzez przyznanie W. G. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości - W odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącej Wydziału III o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 16.472 zł, W. G. (dalej - "Skarżący") wniósł pismo zatytułowane "zażaleniem", które zgodnie z jego treścią zostało potraktowane jako wniosek o przyznanie prawa pomocy. Pismem z 8 grudnia 2009 r. Referendarz sądowy wezwał Skarżącego do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF oraz do nadesłania dodatkowych dokumentów dotyczących jego sytuacji materialnej. W odpowiedzi na powyższe wezwanie Skarżący nadesłał wniosek złożony na urzędowym formularzu, w którym wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wskazał, że jest osobą bezrobotną i nie posiada żadnych środków na pokrycie kosztów sądowych. Rodzina, z którą zamieszkuje, również nie jest w stanie pokryć tych kosztów. Wniósł również o ustanowienie adwokata, ponieważ nie potrafi samodzielnie bronić swoich racji. Skarżący oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z byłą żoną oraz córką. Łączny dochód osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, wynosi 4.076 zł. Do wniosku Skarżący załączył zeznania podatkowe za 2008 r., decyzję o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej, oświadczenia Skarżącego o braku źródeł dochodu i pozostawaniu bez zatrudnienia, kopie umów o pracę byłej żony i córki, wyciągi z rachunków bankowych, zestawienie dochodów i wydatków, oświadczenia osób pozostających z Wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, że nie posiadają żadnych dodatkowych źródeł dochodów. Opierając się na przedstawionym stanie faktycznym i przedłożonych dokumentach, Referendarz Sądowy WSA w Warszawie przyznał Skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 1000 zł. W pozostałym zaś zakresie odmówił przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia Skarżący wniósł sprzeciw. Rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy, WSA w Warszawie postanowieniem z 10 marca 2010 r. przyznał Skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych ponad kwotę 500 zł. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Sąd I instancji podał, że mając na uwadze pismo córki Skarżącego z dnia 2 lutego 2010 r. wyjaśnił, że w związku z faktem, że gospodarstwo domowe w rozpoznawanej sprawie składa się z trzech osób (w tym w jego skład wchodzi córka Skarżącego) miesięczne wydatki związane z utrzymaniem tego gospodarstwa (takie jak gaz, prąd, telefon, czynsz) powinny proporcjonalnie ponosić wszystkie osoby w chodzące w skład tego gospodarstwa. Mając powyższe na uwadze, wskazane w piśmie Skarżącego z dnia 2 lutego 2010 r. miesięczne wydatki w wysokości 940 zł powinna, w ocenie WSA w Warszawie, również proporcjonalnie ponosić córka Skarżącego. W konsekwencji, miesięczne wydatki, po potrąceniu ⅓ kwoty, kształtują się w granicach 630 zł, co po odjęciu od kwoty 1.800 zł, tj. kwoty jaką dysponuje żona Skarżącego, daje kwotę 1.170 zł. W związku z czym, w ocenie Sądu I instancji, porównanie dochodów osób pozostających ze Skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym (nie wliczając przychodów córki Skarżącego) z miesięcznymi niezbędnymi wydatkami prowadziło do wniosku, że czyniąc stosowne oszczędności, istniała możliwość wygospodarowania z budżetu domowego kwoty 500 zł, celem partycypowania w kosztach postępowania sądowego. Jednocześnie Sąd I instancji nie znalazł podstaw, by ustanowić na rzecz Skarżącego pełnomocnika z urzędu, podzielając w tym względzie stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowane w postanowieniu z 27 maja 2008 r. (I FZ 154/08 - dostępne na stronie internetowej NSA). Wyrażono tam pogląd, że ustanowienie pełnomocnika w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji możliwe jest jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Z uwagi na treść art. 134 i art. 140 § 1 p.p.s.a. nie jest uzasadniona obawa strony skarżącej, że bez udziału profesjonalnego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w postępowaniu sądowym. Stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udzieli wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego. Wnosząc do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na powyższe postanowienie, Skarżący podniósł, że jak słusznie wyliczono, kwota na utrzymanie miesięczne tzn. środki czystości oraz jedzenie dla trzy osobowej rodziny wynosi 1.170 zł. Przy obecnych cenach środków chemicznych i żywnościowych nie może wygospodarować żadnej kwoty bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym. Środki czystościowe miesięcznie to koszt około 300 zł. Pozostała kwota na wydatki to produkty żywnościowe. Skarżący przedstawił szczegółowe wyliczenie miesięcznych wydatków na żywność i środki chemiczne oraz stwierdził, że nie może poczynić żadnych oszczędności, żeby uiścić jakąkolwiek opłatę sądową. Postanowieniem z 13 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 185/10 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie Skarżącego. W uzasadnieniu postanowienia NSA wskazał, iż analiza sytuacji finansowej Skarżącego, poczyniona w oparciu o zebrane w sprawie dokumenty, powodzi do wniosku, że nie ma zasadnych podstaw do całkowitego zwolnienia Skarżącego z ponoszenia finansowego ciężaru postępowania sądowoadministracyjnego. Trafnie zatem Sąd I instancji, w zakresie przekraczającym możliwości finansowe Skarżącego, zwolnił go ze znacznej części kosztów sądowych. W związku z prawomocnym zakończeniem postępowania w przedmiocie prawa pomocy wezwano Skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 500 zł. W odpowiedzi Skarżący powołał się na okoliczność pogorszenia sytuacji materialnej. Wyjaśnił, iż na początku maja br. ze wspólnego gospodarstwa domowego wyprowadziła się córka - S. Dodatkowo w odpowiedzi na wezwanie wyjaśnił, iż z dniem 31 maja 2010 r. rozwiązano umowę o pracę z żoną Skarżącego, na której był utrzymaniu. Powyższe Skarżący udokumentował kopią dokumentu wystawionego przez pracodawcę. Skarżący wskazał, iż aktualnie zarówno on, jak i jego żona pozostają bez zatrudnienia. Wniósł również o ustanowienie adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Stosownie do treści art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej – "P.p.s.a."), postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Takim orzeczeniem jest niewątpliwie powołane na wstępie postanowienie z dnia 10 marca 2010 r., jako że odnosi się ono w swej treści do należnych w sprawie kosztów sądowych, co do których Skarżący ponownie ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Należało zatem w pierwszej kolejności ocenić, czy sytuacja Skarżącego w odniesieniu do złożonego uprzednio wniosku uległa zmianie w takim stopniu, iż uzasadnione jest zastosowanie przewidzianej w art. 165 P.p.s.a regulacji prawnej. Dokonując takiej analizy Sąd doszedł do przekonania, że przedstawione przez Skarżącego w nadesłanym formularzu - druk PPF - informacje dają podstawy, aby przychylić się do zgłoszonego żądania. W orzecznictwie jak i doktrynie funkcjonuje pogląd, że zmiany stanu faktycznego lub prawnego uzasadniające zmianę lub uchylenie postanowienia w trybie art. 165 P.p.s.a. muszą dotyczyć okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tak by uzasadniały zmianę lub uchylenie postanowienia. W niniejszej sprawie, zmiana okoliczności polega na tym, iż sytuacja finansowa Skarżącego uległa znacznemu pogorszeniu. Aktualnie Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe jedynie z żoną - córka wyprowadzali się. Z kolei żona Skarżącego - E, na której wyłącznym utrzymaniu pozostawał Skarżący, w dniem 31 maja 2010 r. straciła pracę. Obecnie, Skarżący i jego żona pozostają bez zatrudnienia. Powyższe okoliczności uzasadniają zmianę stanowiska Sądu, co do przyznanego mu prawa pomocy. W konsekwencji kierując się celem instytucji prawa pomocy jakim jest zapewnienie stronie dostępu do sądu należało uznać, iż wniosek Skarżącego zasługuje na uwzględnienie w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych. Jednocześnie okoliczności podnoszone przez Skarżącego nie uzasadniają zmiany postanowienia Sądu z 10 marca 2010 r. w zakresie w jakim odmówiono Skarżącemu ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Odmowa prawa pomocy w tym zakresie nie wiązała się bowiem z sytuacją finansową Skarżącego, w związku z czym nawet jej istotna zmiana, nie mogła wpłynąć na ocenę prawną wyrażoną w postanowieniu z 10 marca 2010r. W postanowieniu tym Sąd I instancji podzielił stanowisko NSA (postanowienie z 27 maja 2008 r., I FZ 154/08), zgodnie z którym ustanowienie pełnomocnika w postępowaniu przed sądem administracyjnym I instancji możliwe jest jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Z uwagi na treść art. 134 i art. 140 § 1 P.p.s.a. nie jest uzasadniona obawa strony skarżącej, że bez udziału profesjonalnego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w postępowaniu sądowym. Stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udzieli wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego. W związku z powyższym, na podstawie art. 165 P.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowił jak w sentencji.