III SA/Wa 1954/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Golec, po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi W. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] sierpnia 2009 r. Nr [...] w przedmiocie – uchylenia decyzji i określenia wysokości zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2003 r. postanawia - przyznać Skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych ponad kwotę 500 zł (pięćset złotych) W odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącej Wydziału III o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 16.472 zł, W.G. (dalej - "Skarżący" lub "Wnioskodawca") wniósł pismo zatytułowane "zażalenie", które zgodnie z jego treścią zostało potraktowane jako wniosek o przyznanie prawa pomocy. Pismem z 8 grudnia 2009 r. Referendarz sądowy wezwał Skarżącego do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF oraz do nadesłania dodatkowych dokumentów dotyczących jego sytuacji materialnej. W odpowiedzi na powyższe wezwanie Skarżący nadesłał wniosek złożony na urzędowym formularzu, w którym wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wskazał, iż jest osobą bezrobotną i nie posiada żadnych środków na pokrycie kosztów sądowych. Rodzina, z którą zamieszkuje, również nie jest wstanie pokryć tych kosztów. Wniósł również o ustanowienie adwokata, ponieważ nie potrafi samodzielnie bronić swoich racji. Skarżący oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z byłą żoną oraz córką. Łączny dochód osób, z którymi Wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, wynosi 4.076 zł. Do wniosku Skarżący załączył zeznania podatkowe za 2008 r., decyzję o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej, oświadczenia Skarżącego o braku źródeł dochodu i pozostawaniu bez zatrudnienia, kopie umów o pracę byłej żony i córki, wyciągi z rachunków bankowych, zestawienie dochodów i wydatków, oświadczenia osób pozostających z Wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, że nie posiadają żadnych dodatkowych źródeł dochodów. Mając taki stan faktyczny i przedstawione dokumenty Referendarz Sądowy przyznał Skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 1000 zł. W pozostałym zaś zakresie odmówił przyznania prawa pomocy. Od w/w postanowienia Referendarza Sądowego Skarżący wniósł w ustawowym terminie sprzeciw. W uzasadnieniu sprzeciwu Skarżący podkreślił, że nie zgadza się z wyliczeniami referendarza sądowego bowiem jego była żona otrzymuje od córki 900 zł miesięcznie w związku z czym dysponuje kwotą 1800 zł. Dalej dodał, że miesięczne wydatki na opłaty (gaz, prąd, telefon, czynsz) wynoszą około 940 zł a pozostała kwota "wystarcza a raczej nie wystarcza na produkty spożywcze i chemiczne". Skarżący podkreślił ponadto, że pozostaje na wyłącznym utrzymaniu byłej żony. W związku z powyższym wniósł o całkowite zwolnienie z kosztów sądowych, jednocześnie wyjaśniając, że pomyłka w wyliczeniach referendarza sądowego nastąpiła prawdopodobnie z powodu wzięcia pod uwagę wszystkich członków zamieszkujących mieszkanie przy ul: [...] w W. W dniu 2 lutego 2010 r. do Sądu wpłynęło pismo S. G. zatytułowane "zażalenie", w którym to piśmie poinformowała, że jej pensja (w tym dofinansowanie do wypoczynku jak również zapomoga) są tylko i wyłącznie jej dochodami. Ponadto zwróciła się z prośbą o nie włączanie jej przychodów w ww. postępowanie bowiem nie ma ona nic wspólnego ze sprawą swojego ojca W. G. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji stronie, która ze względu na stan finansowy, majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Instytucja ta stanowi wyjątek od zasady, że to strona ponosi koszty sądowe, czy też koszty wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Każdy kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) zwanej dalej p.p.s.a.) W myśl art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje, więc usunięcie z obrotu prawnego wcześniejszego orzeczenia. Przechodząc do analizy przepisów prawnych regulujących prawo pomocy należy zauważyć, iż na podstawie art. 245 § 1 p.p.s.a stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego. Częściowe zwolnienie od kosztów sądowych obejmuje zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego. Warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, jest zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a, wykazanie przez tę osobę, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania a w przypadku częściowego zwolnienia z kosztów sądowych, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Z przepisu tego wynika, iż na stronie ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – komentarz, Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Również w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się (por. postanowienie z dnia 14 lutego 2005r. sygn. akt FZ 760/04, nie publ.), że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej. Ocena natomiast całokształtu przytoczonych przez nią okoliczności należy do Sądu. Wykładnia systemowa prowadzi natomiast do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J. P. Tarno, Prawo ..., str. 320). Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Przysługujące Sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania sądu, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków sądu należy ocena złożonego przez Skarżącego oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, z uwzględnieniem interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki (obywatela), rodzaju sprawy i wysokości wpisu wymaganego od sprawy. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, Sąd nie widzi uzasadnienia dla przyznania stronie prawa pomocy w żądanym zakresie. Z oświadczeń złożonych przez Skarżącego wynika, że pozostaje on bez zatrudnienia. Nie uzyskuje żadnych dochodów. Decyzją z [...] sierpnia 2009 r. Prezydent W. wykreślił z ewidencji działalność prowadzoną przez Skarżącego. Wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z byłą żoną i córką, które uzyskują dochody ze stosunku pracy w łącznej wysokości 4.076 zł brutto. Zgodnie z oświadczeniem Wnioskodawcy miesięczne dochody netto osób pozostających ze Skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym wynoszą 3.167,49 zł. Z kolei miesięczne wydatki na utrzymanie kształtują się na poziomie 1.266,18 zł (w tym na: czynsz, telefon, prąd, gaz, bilet miesięczny, kredyt konsumpcyjny.). Dodatkowo zauważyć należy, iż z nadesłanych wyciągów z rachunków bankowych wynika, iż w okresie od października od końca grudnia 2009 r. córka Wnioskodawcy, poza wynagrodzeniem ze stosunku pracy, uzyskała dodatkowy dochód w wysokości 1.530 zł (dofinansowanie do wypoczynku - 300 zł, zapomoga z ZFŚS - 1.230 zł). W złożonym w dniu 2 lutego 2010 r. sprzeciwie Skarżący podniósł, że miesięczne przychody żony Skarżącego wynoszą 1800 zł (składają się na nie przychody ze stosunku pracy oraz 900 zł przekazywane co miesiąc przez córkę Skarżącego). Ponadto Skarżący wyjaśnił, że miesięczne wydatki na opłaty (gaz, prąd, telefon, i czynsz) wynoszą około 940 zł. Sąd pragnie wyjaśnić, że przez pojęcie "pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym" należy rozumieć stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu, które związane jest z koncentracją ich interesów życiowych, przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymywaniu tego gospodarstwa. W związku z powyższym Sąd mając na uwadze pismo córki Skarżącego S. G. z dnia 2 lutego 2010 r. pragnie wyjaśnić, że w związku z faktem, że gospodarstwo domowe w niniejszej sprawie składa się z trzech osób (w tym w jego skład wchodzi córka Skarżącego) miesięczne wydatki związane z utrzymaniem tego gospodarstwa takie jak gaz, prąd , telefon, czynsz powinny proporcjonalnie ponosić wszystkie osoby w chodzące w skład tego gospodarstwa. Mając powyższe na uwadze wskazane w piśmie Skarżącego z dnia 2 lutego 2010 r. miesięczne wydatki w wysokości 940 zł powinna również proporcjonalnie ponosić córka Skarżącego S. G. W związku z powyższym miesięczne wydatki po potrąceniu 1/3 kwoty kształtują się w granicach 630 zł co po odjęciu od kwoty1800 zł tj. kwoty jaką dysponuje żona Skarżącego daje kwotę 1170 zł. W konsekwencji, w ocenie Sądu, porównanie dochodów osób pozostających ze Skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym (nie wliczając przychodów córki Skarżącego) z miesięcznymi niezbędnymi wydatkami prowadzi do wniosku, iż czyniąc stosowne oszczędności, istnieje możliwość wygospodarowania z budżetu domowego kwoty 500 zł, celem partycypowania w kosztach postępowania sądowego. W konsekwencji, oceniając sytuacją finansową, w której znajduje się Skarżący przyznać należy, iż wypełnia ona przesłanki do przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym tj. w zakresie częściowego zwolnienia od wpisu od skargi - ponad kwotę 500 zł. Skarżący wykazał bowiem, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym. Nie wykazał natomiast, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W szczególności wskazać należy na fakt, iż na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego jedynym elementem kosztów sądowych jest wpis od skargi. Skarżący natomiast zostaje zwolniony z obowiązku jego zapłacenia ponad kwotę 500 zł. W związku z tym po uiszczeniu wpisu w wysokości 500 zł, sprawa Skarżącego zostanie merytorycznie rozpoznana przez Sąd, a w przypadku uwzględnienia skargi, na wniosek Skarżącego, przysługiwać mu będzie zwrot uiszczonego wpisu od organu podatkowego. Jednocześnie Sąd nie znalazł podstaw, by ustanowić na rzecz Skarżącego pełnomocnika z urzędu, podzielając w tym względzie stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowane w postanowieniu z 27 maja 2008 r. (I FZ 154/08 - dostępne na stronie internetowej NSA). Sąd ten wyraził pogląd, że ustanowienie pełnomocnika w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji możliwe jest jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Z uwagi na treść art. 134 i art. 140 § 1 p.p.s.a. nie jest uzasadniona obawa strony skarżącej, że bez udziału profesjonalnego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w postępowaniu sądowym. Stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udzieli wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego. Podobnie wypowiedział się NSA w postanowieniu z 24 czerwca 2008 r. (I FZ 240/08 - dostępne na stronie internetowej NSA) wskazując, że oceniając zasadność wniosku o przyznanie pełnomocnika Sąd powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania, tj. powinien brać pod uwagę takie elementy jak: aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych - przymus adwokacko-radcowski (podkr. własne). W związku z powyższym po przeanalizowaniu wniosku Skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych, a także zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie, stwierdza się, że przesłanki określone w przepisie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., będące warunkiem niezbędnym do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie są spełnione w przedmiotowej sprawie. W związku z tym na podstawie art. 260, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd postanowił orzec jak w sentencji.