III SA/Wa 2010/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Jarecka (spr.), Sędziowie Asesor WSA Jolanta Sokołowska, Asesor WSA Marta Katarzyna Waksmundzka-Karasińska, Protokolant Ewa Rutkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 marca 2005 r. sprawy ze skargi D. M. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] września 2004 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za zwłokę od zaległości z tytułu podatku od towarów i usług. 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Izby Skarbowej w G. z dnia [...] października 2004r. nr [...], 2) stwierdza, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane w całości, 3) zasądza od Ministra Finansów na rzecz strony skarżącej kwotę 676 zł (sześćset siedemdziesiąt sześć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2004 r. o nr. [...] po rozpatrzeniu odwołania Pana D. M., Minister Finansów utrzymał w mocy decyzję Izby Skarbowej w G. uchylającą po wznowieniu własną decyzję z dnia [...] listopada 2000 r. i decyzję Urzędu Skarbowego w W., z dnia [...] września 2000r. oraz odmawiającą umorzenia odsetek za zwłokę w wysokości [...] zł . W dniu [...] kwietnia 2000 r. Pan D.M. złożył wniosek o zwolnienie go z konieczności płacenia odsetek od zaległości podatkowej, której wysokość została określona decyzjami z dnia [...] listopada 1999 r. W swoim piśmie powołał się na argumenty, które podniósł w postępowaniu dotyczącym wymiaru podatku VAT toczącym się w tym urzędzie. Wskazał, że postępowanie w sprawie do której nawiązywał jest zawieszone i wnosił o skserowanie dokumentów tamtego postępowania i włączenie ich do akt sprawy. W załączeniu podatnik przedłożył zaświadczenie o I-ej grupie inwalidztwa, rozpoznaniu u niego schizofrenii. Z faktu tego podatnik wywiódł, iż jest osobą niezdolną do czynności prawnych oraz, że ma "stałą niepoczytalność". Podatnik powołał się na art. 425 kodeksu cywilnego - osoba, która z jakichkolwiek powodów znajduje się w stanie wyłączającym świadome podjęcie decyzji i wyrażenie woli nie jest odpowiedzialną za szkodę tym w stanie wyrządzoną i w nawiązaniu do tego przepisu stwierdził, że brzmienie art. 3 ustawy o podatku od towarów i usług z dnia 8 stycznia 1993r. (Dz.U. Nr 137 poz. 926), zwaną dalej "ustawą o VAT", także zakazuje opodatkowania czynności pozbawionej skutku prawnego. Dodatkowo podniósł , że organ podatkowy zajmował się jego sprawą przez trzy lata, co stało się przyczyną wzrostu odsetek. Decyzją z dnia [...] maja 2000 r. Urząd Skarbowy W. umorzył postępowanie w sprawie o umorzenie odsetek jako bezprzedmiotowe. W uzasadnieniu stwierdzono, że [...]stycznia 2000 roku podatnik dokonał wpłaty na konto urzędu kwoty [...] zł, która została zaksięgowana na należność główną i odsetki. Urząd stwierdził, że w związku z zapłatą zaległości wraz z odsetkami postępowanie stało się bezprzedmiotowe. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2000 r. Izba Skarbowa uchyliła w/wym decyzję uznając, że została wydana z naruszeniem art. 240§ 1 pkt 6 or.pod. Organ odwoławczy podzielił argumentacją podatnika, który podniósł, że postanowienie w przedmiocie zaliczenia nie jest prawomocne, a tym samym rozstrzygnięcie organu I-ej instancji jest nieuprawnione. Wskazał, że do czasu rozstrzygnięcia zażalenia postępowanie w sprawie należało zawiesić. Decyzją z dnia [...] września 2000 r. Urząd Skarbowy W. ponownie wydał decyzję umarzającą postępowanie w sprawie jako bezprzedmiotowe, ustalając, że w dniu [...] lipca 2000 r. zapadło postanowienie utrzymujące w mocy postanowienie w przedmiocie zaliczenia wpłaconej kwoty na zaległość i odsetki. W związku z tym kategorycznie stwierdzono, że nie istnieje przedmiot postępowania, którego dotyczy wniosek. Od powyższej decyzji Strona wniosła odwołanie. Decyzją z dnia [...] listopada 2000 r. Izba Skarbowa w G. utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję. W dniu [...] czerwca 2002 r. zapadł w sprawie [...] wyrok ze skargi Pana D. M. na postanowienie Izby Skarbowej w G. z dnia [...] lipca 2000 r. w przedmiocie zaliczenia wpłaty na poczet zaległości podatkowej w podatku VAT, oddalający skargę. W tym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku zawarł stwierdzenie, że organ podatkowy winien rozpoznać wniosek skarżącego w przedmiocie umorzenia, podjąć zawieszone postępowanie i orzec merytorycznie w trybie art. 67 or.pod. W dniu [...] lipca 2002 r. Strona opierając się na zawartym w uzasadnieniu wyroku, wyżej wskazanym stwierdzeniu, złożyła wniosek o wznowienie postępowania. Decyzją z dnia [...] października 2002 r. Izba Skarbowa w G. po wznowieniu postępowania uchyliła swoją poprzednią decyzje z dnia [...] listopada 2000 r. oraz orzekła merytorycznie odmawiając udzielenia ulgi podatkowej w postaci umorzenia odsetek. W uzasadnieniu wskazano, że Pan D. M. za ostatnie 6 miesięcy uzyskał z działalności gospodarczej dochód w wysokości [...] zł oraz otrzymuje rentę w wysokości [...] zł miesięcznie. Posiada akcje stoczni G. o wartości [...] tys. Jest wyłącznym właścicielem nieruchomości - budynku i działki niezabudowanej oraz nieruchomości rolnej oraz współwłaścicielem budynku. Wskazano Stronie , że odsetki w sprawie nie mają charakteru karnego, ale są ściśle związane z wierzytelnością., a element winy lub jej braku w powstaniu zaległości nie ma dla bytu odsetek żadnego znaczenia. Uznano, iż stan zdrowia Strony nie stanowi podstawy do udzielenia przedmiotowej ulgi. Pan M. posiada pełną zdolność do czynności prawnych, albowiem nie orzeczono wobec niego prawomocnym wyrokiem o ubezwłasnowolnieniu częściowym lub całkowitym. Nadto nie wykazał on, iż stan jego zdrowia uniemożliwia mu możliwość zarobkowania. Wobec powyższego samym uznano, że w sprawie nie występują okoliczności, które nakazywałyby stwierdzić, że istnieje "ważny interes podatnika" lub "interes publiczny" przemawiający za umorzeniem odsetek. (art. 67 or.pod). Od decyzji Izby Skarbowej Pan D. M. wniósł odwołanie do Ministra Finansów. [...] września 2004 r. Minister Finansów utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Podtrzymując zawarte w uzasadnieniu argumenty organu I-ej instancji. [...] września 2004 r. Pan D. M. wniósł skargę kasacyjną na decyzję Ministra Finansów domagając się jej uchylenia i udzielenia ulgi. Podnosząc argumenty, jak w odwołaniu, że zarówno stan jego zdrowia, jak i sytuacja majątkowa przemawiają za umorzeniem odsetek. Minister Finansów w odpowiedzi na skargę, argumentując, jak w zaskarżonej decyzji wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył, co następuje. Skarga wniesiona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zasługiwała na uwzględnienie, choć z innych powodów i na innej podstawie prawnej niż wskazana przez Skarżącego. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej poprzez sprawdzenie zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), zwaną dalej u.p.p.s.a. wyznacza obszar w jakich orzekać może Wojewódzki Sąd Administracyjny. Wskazuje, że Sąd ten rozstrzyga sprawy w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. W sprawie Sąd stwierdził, że organy prowadząc postępowanie w sposób istotny naruszyły przepisy postępowania podatkowego Zgodnie z art. 123 § 1 Ordynacji podatkowej, organy podatkowe obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Z kolei art. 200 § 1 tejże ustawy stanowi, iż przed wydaniem decyzji organ podatkowy wyznacza stronie siedmiodniowy termin do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Określonemu tymi przepisami obowiązkowi organów podatkowych odpowiada uprawnienie strony postępowania nie tylko do zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym, ale też do niejako "ostatecznego" wypowiedzenia się w sprawie przed jej rozstrzygnięciem. Wyłącznie od woli strony zależy, czy skorzysta ona z przysługującego jej prawa. Rzeczą organów podatkowych jest natomiast umożliwienie realizacji tego prawa w sposób określony ww. przepisami. Obowiązki wynikające ze wskazanych wyżej przepisów obciążają zarówno organ I instancji, jak i organ odwoławczy. Przepisy regulujące postępowanie podatkowe, w tym określające zasady ogólne tego postępowania mają zastosowanie w każdej fazie postępowania instancyjnego prowadzonego przez organy podatkowe. Wynikający z art. 200 § 1 or.pod. obowiązek wyznaczenia stronie terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego ciąży także na organie odwoławczym, bez względu na to, czy w toku postępowania odwoławczego zebrano dodatkowe dowody. W art. 123 § 2 oraz art. 200 § 2 Ordynacji podatkowej określono przypadki, w których możliwe jest odstąpienie od obowiązku wyznaczenia stronie terminu wypowiedzenia się co do materiału dowodowego sprawy. Nie należy do nich sytuacja, gdy organ odwoławczy orzeka na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego przez organ I instancji. Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, rygorystycznie nakazuje przestrzegać tego obowiązku. Przykładem takich orzeczeń są wyroki zapadłe w sprawach I SA/Łd 4/99 z dnia 10 maja 2001r., I SA/Ka 1547/00 z dnia 11 października 2001 r., FSK 156/04 z dnia 04 sierpnia 2004 r. i inne) Nie ma także znaczenia, czy postępowanie podatkowe toczy się w trybie zwykłym, czy nadzwyczajnym W aktach sprawy brak jest dowodu, który wskazywałby na realizację tego obowiązku. Ani w postępowaniu przed organem I-ej instancji, ani w postępowaniu przed organem odwoławczym Skarżący nie został wezwany do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Niezastosowanie się przez organy prowadzące postępowanie do wymogów art. 200 or.pod. jest istotnym uchybieniem proceduralnym i pociąga za sobą konieczność uchylenia przez Sąd decyzji wydanej w wyniku postępowania obarczonego taką wadą (wskazany wyżej wyrok NSA FSK 156/04) Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że doszło w przedmiotowej sprawie do naruszenia przepisów postępowania, w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) u.p.p.s.a i orzekł, jak w sentencji wyroku. W oparciu o art. 152 u.p.p.s.a. Sąd orzekł o niewykonywaniu zaskarżonego aktu w całości, natomiast w oparciu o art. 200 u.p.p.s.a. wydał orzeczenie w przedmiocie kosztów postępowania.