III SA/Wa 2023/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodnicząca Sędzia WSA Ewa Radziszewska - Krupa po rozpoznaniu w dniu 17 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu S.K. na postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 kwietnia 2018 r. sygn. akt III SA/Wa 2023/17 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie ulgi w podatku rolnym postanawia: - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 25 stycznia 2018r. odrzucił skargę S.K. (zwany dalej "Skarżącym") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] kwietnia 2017r. w przedmiocie ulgi w podatku rolnym. Skarżący w zażaleniu z 6 lutego 2018r. na powyższe postanowienie zawarł wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych. Wskazał, iż jest emerytem i prowadzi samodzielnie gospodarstwo rolne. Jest zadłużony na kwotę ponad 10.000 zł i spłaca ratę kredytu w wysokości 1.596 zł miesięcznie. Do wydatków zaliczył opłaty za Internet (29 zł), telefon (40-50 zł), ratę za telewizor (71 zł), opłaty w trzech sprawach sądowych (2.838 zł), pozostałe wydatki typu utrzymanie, energia elektryczna, woda, dentysta, kultura (2.000 zł). Skarżący koszty zasiewu wyliczył na 15.000 - 20.000 zł, co finansuje zaciągając na ten cel kredyt. Oświadczył, że uzyskuje dochód z emerytury w wysokości 3.433 zł. Jako majątek wskazał gospodarstwo rolne, dom i oborę, działkę w J. z domem, dwie działki, łąkę. Skarżący przedłożył m. in. wyciągi bankowe, roczne obliczenie podatku przez organ rentowy PIT-40A za 2016r. oraz wezwanie do uiszczenia opłaty od pozwu. Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z 13 kwietnia 2018r. odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu stwierdził, że okoliczności podnoszone we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie uzasadniają twierdzenia, iż Skarżący nie jest w stanie wygospodarować środków niezbędnych do uiszczenia kosztów sądowych. Skarżący w sprzeciwie z 20 kwietnia 2018r., wskazując, iż nie dysponuje wolnymi środkami pieniężnymi, wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2017r., poz. 1369 ze zm., zwanej dalej "P.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243-262 P.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). W dalszej kolejności wskazania wymaga, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmującym, np. zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części, następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wynika, iż na takiej osobie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, str. 319). Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J.P. Tarno, Prawo..., str. 320). Stosownie do art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Strona skarżąca jest zatem zobowiązana ponosić koszty postępowania sądowego toczącego się z jej inicjatywy. Konstytucyjne prawo dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu. Art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowi, iż każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. Dlatego tylko w sytuacjach wyjątkowych dopuszczalne jest przerzucanie ciężaru ponoszenia opłat sądowych na budżet państwa. Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji prawa pomocy jest bowiem zapewnienie realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. W rozpatrywanej sprawie Skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sadowych, co oznacza, że zobowiązany był do wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Podkreślić należy, że wnioskujący o przyznanie prawa pomocy powinien w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania własnego oraz rodziny. Przez wydatki utrzymania koniecznego należy rozumieć wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takich jak żywność, mieszkanie, odzież i niezbędne opłaty. Dopiero, jeśli poczynienie oszczędności na wydatki związane z kosztami prowadzenia sprawy mogłoby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu skarżącego i jego rodziny wówczas otwiera się możliwość domagania się pomocy od państwa (por. postanowienia NSA: z dnia 19 października 2011r. w sprawie o sygn. akt II OZ 971/11, z dnia 16 stycznia 2012r. w sprawie o sygn. akt II FZ 826/11, z dnia 22 marca 2012r. w sprawie o sygn. akt II GZ 98/12, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu zaskarżone sprzeciwem przez Skarżącego postanowienie starszego referendarza sądowego z 13 kwietnia 2018r. odpowiada prawu oraz zostało wydane w poprawnie ustalonym stanie faktycznym. Referendarz sądowy słusznie bowiem zauważył, że Skarżący nie spełnia warunków do przyznania mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Podkreślenia jednocześnie wymaga, iż także na etapie sprzeciwu nie przedstawił argumentacji (ani nie załączył wspierających tą argumentację dokumentów), która mogłaby skutecznie podważyć ocenę jego wniosku o przyznanie prawa pomocy, dokonaną w zaskarżonym postanowieniu z 13 kwietnia 2018r. Wbrew stanowisku Skarżącego jego rzeczywista sytuacja finansowa umożliwia mu uiszczenie wymaganego w sprawie wpisu sądowego od skargi w wysokości 500 zł. Wskazać należy, że przedłożone przez Skarżącego dokumenty, jak również jego oświadczenia, które były przedmiotem analizy Starszego Referendarza sądowego - na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy – dały jasny obraz sytuacji majątkowej, w jakiej się znajduje. W ocenie Sądu, Skarżącego nie można zaliczyć do kręgu osób znajdujących się w trudnej sytuacji majątkowej, wskazującej na to, że osoby te pozbawione są środków do życia bądź środki te są tak znacząco ograniczone, że zaspokajają jedynie podstawowe potrzeby życiowe. Całkowite zwolnienie od kosztów sądowych, a takowego żądał Skarżący, jest możliwe wyjątkowo w przypadku osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nich kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Wprawdzie Skarżący wskazał, że jest zobowiązany do spłaty ciążących na nim zadłużeń w kwocie przewyższającej 10.000 zł, spłat rat kredytu w wysokości 1.596 zł miesięcznie oraz ponoszenia znacznych wydatków na gospodarstwo rolne, tym niemniej na podstawie dany załączonych do wniosku nie można stwierdzić, że Skarżący należy on do grona osób najuboższych, nieposiadających stałego dochodu ani majątku. Sporządzone przez Skarżącego zestawienie miesięcznych dochodów i wydatków potwierdza, iż uzyskiwane przez niego dochody (w tym emerytura - 3.336 zł) wystarczają na zaspokojenie potrzeb życiowych i spłaty ww. kredytu. Nie ulega także wątpliwości, co ustalone w toku prowadzonego równolegle postępowania o przyznanie prawa pomocy w sprawie o sygn. akt III SA/Wa 1923/17, że Skarżący korzysta z dopłat z ARiMR. Ponadto z nadesłanych wyciągów bankowych wynika, że 15 grudnia 2017r. rachunek bankowy Skarżącego zasiliła wpłata 10.000 zł z tytułu świadczenia rekompensacyjnego. Tym samym zgodzić należy się ze stanowiskiem Starszego Referendarza sądowego, że powyższe dochody pozwoliły Skarżącemu na poniesienie wydatków, których nie zalicza się do wydatków "pierwszej potrzeby" w postaci 570 zł "na zabawę sylwestrową" z 22 grudnia 2017r., należności na cele kultu religijnego - łącznie 2.150 zł z 19 i 27 grudnia 2017r., "dar na działalność statutową fundacji" - 50zł. W ocenie Sądu Starszy Referendarz sądowy prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy uznając, że Skarżący w swoich oświadczeniach i załączonych do nich dokumentach nie wykazał w sposób należyty, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla własnego utrzymania. Powyższego zapatrywania nie zmieniają w ocenie Sądu okoliczności podane w złożonym sprzeciwie, gdyż nie zawierają argumentacji, która mogłaby skutecznie podważyć ocenę dokonaną przez Starszego Referendarza sądowego zawartą w zaskarżonym postanowieniu z 13 kwietnia 2018r. Sąd w tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w zw. z art. 260 P.p.s.a., orzekł o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.