III SA/Wa 2030/15

Starszy Referendarz Sądowy Marcin Piłaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na posiedzeniu niejawnym w dniu 15.09.2015 r po rozpoznaniu wniosku H. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi H.G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] /6/2015 r Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania p o s t a n a w i a 1. Zwolnić skarżącą od wpisu od skargi i opłat kancelaryjnych; 2. Odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie 1) Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub zwolnienie od kosztów sądowych albo ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.) i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów utrzymania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 245 § 2 u.p.p.s.a.). Zasadą przyjętą przez ustawodawcę w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest odpłatność za wnoszone do sądów środki prawne. Wyjątki od tej zasady mogą mieć charakter ustawowy albo znajdować zastosowanie w instytucji przyznania prawa pomocy, która jest uregulowana w art. 243 i n. u.p.p.s.a. (por. postanowienie z 1 kwietnia 2005 r sygn. II OZ 209/05). Jeżeli skarżąca zamierza skorzystać z instytucji prawa pomocy, powinna wykazać okoliczności, od zaistnienia których zależy możliwość skorzystania przez Sąd z tej instytucji, natomiast Sąd jest zobowiązany do analizy przedstawionych materiałów, także z uwzględnieniem zasad logicznego myślenia i doświadczenia życiowego. 2) Skarżąca A.G. wnosiła już w innych swoich sprawach (w tym badanych przez referendarza sądowego) o prawo pomocy i wnioski jej były rozpoznawane. W niniejszej sprawie zwróciła się na formularzu PPF z 10/8/2015 r o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika. Podała, podobnie jak w uprzednio składanych pismach, że: - prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe; - otrzymuje zasiłek okresowy z powodu bezrobocia w wysokości 271 zł miesięcznie; - posiada mieszkanie zajęte przez komornika oraz nieruchomość w P., gmina N. której jest współwłaścicielem; - jest bezrobotna, bez prawa do zasiłku, bez źródła dochodu; - utrzymuje się z pomocy socjalnej MOPS oraz z pomocy znajomych Do wniosku załączyła kserokopię decyzji Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z M. z dnia [...] /7/2015 r. w przedmiocie przyznania wnioskodawczyni zasiłku okresowego z powodu bezrobocia w wysokości 271,00 zł miesięcznie. Ponadto, w wykonaniu wezwania referendarza sadowego z 31/8/2015 r, załączyła wyjaśniła, ze utrzymuje się jedynie z zasiłku, nie składa zeznań podatkowych (bo nie ma dochodu), otrzymuje pomoc od siostry (opłacenie kosztów przejazdu, środki na poczet spraw sądowych). Załączyła wyciąg z rachunku bankowego z saldem 21,13 zł oraz kopie przelewów od siostry. 3) Referendarz sądowy ma świadomość faktu, że sytuacja życiowa i zdolność do ponoszenia kosztów postępowania przez skarżącą – która prowadzi spory przed sądami administracyjnymi - była wielokrotnie a różnorodnie rozpatrywana przez sądy administracyjne. Ma również świadomość faktu, że referendarz sadowy jest rodzajem dysponenta środków publicznych i w procesie podejmowania rozstrzygnięć o prawo pomocy powinien on przestrzegać zaleceń NSA. W niniejszej sprawie stopień "przenoszenia" dorobku prawnego sądów administracyjnych na realia sprawy powinien uwzględniać postulat wartości, na którą zwraca uwagę stronę, tj "godności". Odnosi się to zwłaszcza do pomocy stronie w postepowaniu przed sądem udzielanej przez profesjonalnego pełnomocnika. Odnosząc się – dodatkowo a informacyjnie - do wniosku skarżącej o ustanowienie pełnomocnika z urzędu referendarz sądowy wskazuje nadto - poza względami niewykonania wezwania referendarza sądowego - że w postępowaniu przed Sądem I instancji 1. nie obowiązuje przymus adwokacki; 2. strona działająca bez pełnomocnika ma znaczące gwarancje ochrony procesowej (w porównaniu z tą działającą z pomocą pełnomocnika - art. 6, art. 13, art. 134 u.p.p.s.a.), 3. udział pełnomocnika w sprawie nie zmienia (zwiększa) zakresu analizy sprawy przez Sąd, który bada sprawę a niezależnie od postawionych zarzutów; 4. udział pełnomocnika w postępowaniu przed Sadem I instancji nie zwiększa gwarancji dostępu strony do Sądu, ani nie jest warunkiem dostępu do Sądu. Wszystkie te okoliczności przemawiają za tym, że godność strony w postępowaniu przed sądem administracyjnym zostanie uszanowana, także przy braku ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Niezależnie od powyższych zmiennych strona nie oznaczyła okoliczności, które czyniłyby udział pełnomocnika na tym etapie postepowania, kiedy nie jest wymagany przymus adwokacki – niezbędnym. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się – a referendarz sądowy, wyrażając dla tych poglądów szacunek, podziela je w całej rozciągłości - że to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. postanowienia NSA: z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05; z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04; z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04; z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04 – nie publikowane). W orzecznictwie akcentuje się skutki niedopełnienia, choćby w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia, co uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009 r. I OZ 744/09, Lex 552404). W sprawie nie ulega wątpliwości, że skarżąca nie nadesłała precyzyjnych informacji o uzyskiwanych przychodach i ponoszonych wydatkach, a przede wszystkim – nie przekazała kalkulacji kosztów życia. Jest to istotny element składanych oświadczeń i deklaracji, ponieważ służy do oceny ich zupełności i kompletności. Tym samym należało uznać, w zgodzie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, że skarżąca nie wykazała w pełni swojej sytuacji życiowej, z możliwym skutkiem dla wniosku o prawo pomocy. Co więcej, referendarz sądowy postrzega pewną niekonsekwencję w działaniach strony: w innych postępowaniach o prawo pomocy strona zadeklarowała brak rachunku bankowego (III SA/Wa 159/15), natomiast w niniejszym postępowaniu przesłała wyciąg z posiadanego (jednak!) rachunku (choć bez większych zasobów pieniężnych). Podobnie, zdarzająca się pomoc siostry– z uwagi na daty przelewów – także nie została ujawniona w pełni we wcześniej prowadzonych postępowaniach, co czyni podjętą uprzednio ocenę sprawy przez referendarza sądowego w tożsamym zakresie nie w pełni uzasadnioną. Okoliczności, które wyszły na jaw w niniejszym postepowaniu, nie wyczerpują jednak – jak uznaje referendarz sądowy – przesłanek zastosowania art. 149 u.p.p.s.a. (cofnięcie prawa pomocy wskutek wyjścia na jaw prawdziwych okoliczności faktycznych). Znikomość posiadanych i uzyskiwanych przez stronę środków ne zmienia, w sposób znaczący, jej sytuacji życiowej: sankcja cofnięcia prawa pomocy byłaby zatem wyrazem "formalnej" jedynie ( a nie rzeczywistej) sprawiedliwości. Okoliczności zasygnalizowane powyżej mają znaczenie przede wszystkim do oceny potrzeby ponoszenia przez Sąd kosztów działania pełnomocnika w sytuacji, kiedy nie występuje "przymus adwokacki", a działanie pełnomocnika jest wyborem woli strony. Jednakże, zdaniem referendarza sądowego, już te okoliczności, które zostały przedstawione przez skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również wynikające z akt sprawy pozwalają uznać, że sytuacja skarżącej może uzasadniać przyznanie jej prawa pomocy w takim zakresie, by zapewnić jej bezzwłoczny dostęp do Sądu – i to bez korzystania z ujawnionej (w końcu) pomocy siostry. Osoba zakwalifikowana jako beneficjent zasiłków opieki społecznej nie dysponuje, co do zasady, potencjałem finansowym umożliwiającym jej poczynienie oszczędności (wydatków) na spory sądowe, nawet w rozmiarze wymaganym w niniejszej sprawie. Zarazem jedynym kosztem sądowym wymaganym na obecnym etapie postępowania i ograniczającym dostęp strony do Sądu jest koszt wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Referendarz sądowy stoi na stanowisku, że strona o stwierdzonej niezdolności do uiszczenia wpisu od skargi powinna też mieć prawo do nieodpłatnego zapoznania się z motywami rozstrzygnięcia, jako, ze jest to element współkształtujący prawo do Sądu - stąd decyzja wyrażona w sentencji w odniesieniu do opłat kancelaryjnych. Stąd też odmowa, poza okolicznością niepełnego wyjaśnienia sytuacji strony i wykazania szczególnych potrzeb uczestnictwa pełnomocnika w niniejszym postepowaniu, przyznania jej prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. W razie wyrażenia przez stronę woli prowadzenia postępowania, w którym wymagany jest przymus adwokacki, np. w postępowaniu ze skargi kasacyjnej przed Sądem II instancji, w razie wyrażenia woli przez stronę, wniosek jej może zostać rozpoznany z uwzględnieniem już "nowych" uwarunkowań sprawy – jeżeli strona złoży stosowny wniosek po wyroku Sądu I instancji. 4) Mając na uwadze powyższe referendarz sądowy, na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 1 , § 2, § 3, art. 246 § 1 pkt 1 i 2 u.p.p.s.a., uznał, jak w sentencji.