III SA/Wa 2037/16

Dnia 15 września 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodniczący Sędzia WSA Alojzy Skrodzki, po rozpoznaniu w dniu 15 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M.M. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 sierpnia 2016 r. o sygn. akt III SA/Wa 2037/16 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi M.M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za II i III kwartał 2011 r. postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Postanowieniem z dnia 24 sierpnia 2016 r. o sygn. akt III SA/Wa 2037/16 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Skarżącemu – M.M., przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych - w sprawie ze skargi Skarżącego na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2016 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za II i III kwartał 2011 r. Referendarz sądowy WSA w Warszawie wskazał, że Skarżący, uzasadniając konieczność przyznania mu prawa pomocy wskazał na następujące okoliczności: zajęcie kont bankowych i samochodu, zawieszenie działalności gospodarczej i brak dochodu. Wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną (z którą posiada rozdzielność majątkową) i czwórką dzieci. Ujawnił stan oszczędności wynoszący 1.234,75 zł oraz stan majątkowy, na który składa się samochód oraz nieruchomość -będąca własnością syna. Dochód żony z działalności gospodarczej Skarżący określił na kwotę 2.500 zł, zaś wydatki z tytułu opłat za media na kwotę 1.000 zł. Według Skarżącego w I półroczu 2016 r. jego średnie miesięczne wydatki wynosiły 6.000 zł. Różnica między przychodami, a wydatkami była uzupełniana z pieniędzy zarobionych przez żonę w ubiegłym roku. Skarżący oświadczył, że lokal, który zamieszkuje użytkuje na podstawie ustnego użyczenia. Przedstawił zeznania podatkowe, wydruk z CEiDG, dokumenty obrazujące wydatki, wyciągi bankowe. Przedłożył także księgę przychodów i rozchodów oraz deklaracje VAT żony. Zaznaczył, że w kosztach tych należy także uwzględnić składki ZUS oraz podatek. W rezultacie średni miesięczny dochód netto za I półrocze 2016 r. wynosi 2.000 zł. Skarżący przedstawił wyciągi bankowe dzieci, wskazując, że wszystkie wpływy na ich konta pochodzą z konta żony. Oświadczył, że nie wypłacił jeszcze wynagrodzenia pełnomocnikowi. Przesłał także dokumenty potwierdzające zajęcia komornicze. Uzasadniając odmowę przyznania prawa pomocy referendarz sądowy WSA w Warszawie podkreślił, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, którym wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Przyznanie tego prawa musi być jednak postrzegane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów tego postępowania przez stronę. Zdaniem referendarza konsekwencją powyższego powinno być wykazanie przez stronę skarżącą w sposób wiarygodny i rzetelny, że w jej sprawie zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie referendarza sądowego w niniejszej sprawie Skarżący nie wykazał powyższych przesłanek. Referendarz zauważył przy tym, że Skarżący nie wykazał w żaden sposób skąd pochodzą środki na pokrycie wzmiankowanej przez niego różnicy między przychodami a wydatkami. Nie uprawdopodobnił, że istotnie z dochodu osiągniętego w 2015 r., a wynoszącego – jak wynika z zeznania podatkowego – nieco ponad 95.667 zł, żona była w stanie finansować bieżące wydatki rodziny, które – jak należy przypuszczać – kształtowały się na podobnym co obecnie poziomie 6.000 zł i jednocześnie poczynić oszczędności pozwalające na uzupełnienie różnicy między przychodami a wydatkami. Skarżący nie ujawnił ponadto jakiego rzędu oszczędności żona zdołała poczynić i czy w dalszym ciągu nimi dysponuje. Referendarz sądowy zauważył przy tym, że na należących do żony Skarżącego rachunkach (firmowym i osobistym) saldo dostępnych środków finansowych wyniosło w lipcu bieżącego roku odpowiednio ponad 6.001 zł i 8.497 zł. Są to zatem kwoty, które pozwalały Skarżącemu na pokrycie należnego w niniejszej sprawie wpisu od skargi. W sprzeciwie Skarżący podniósł, że w zaskarżonym postanowieniu nie uwzględniono okoliczności przedstawionych przez Skarżącego w uzasadnieniu wniosku, a w szczególności wszystkich posiadanych przez niego dowodów określających stan majątkowy, a ponadto faktu rozdzielności majątkowej jaka istnieje pomiędzy Skarżącym i moją żoną. Skarżący wskazał przy tym na treść art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788) - dalej: "K.r.o.". Podkreślił, że w jego aktualnej sytuacji materialnej, w której nie posiada źródeł dochodów oraz majątku, to na jego żonę spada obowiązek zaspokajania potrzeb materialnych mojej rodziny, w tym także i Skarżącego. Jednak wszystkie środki finansowe posiadane przez żonę Skarżącego należą do jej majątku odrębnego. W opinii Skarżącego treść art. 27 K.r.o. w zakresie w którym mówi on o potrzebach rodziny, do których zaspokojenia zobowiązani są małżonkowie według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych z całą pewnością nie obejmuje wydatków związanych z prowadzoną przez jednego z małżonków działalnością gospodarczą i ponoszenia w związku z tym ryzyka z nią związanego. Skoro zatem w wyniku ryzyka związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą jeden z małżonków znalazł się w katastrofalnej sytuacji materialnej, jego obowiązek łożenia na potrzeby rodziny ulega zgodnie z cytowanym przepisem, co najmniej przejściowemu zawieszeniu, a tym bardziej nie ma on możliwości uiszczenia opłat związanych z dochodzeniem ochrony swoich słusznych praw przed sądem. Skarżący podkreślił, że Sąd błędnie zinterpretował powyższy przepis, iż majątek odrębny żony Skarżącego może być użyty do pokrycia kosztów prowadzonej przeze mnie działalności gospodarczej, a szczególnie do pokrycia kosztów związanych z ryzykiem prowadzenia tej działalności, do których należy zaliczyć opłaty sądowe. Skarżący wskazał przy tym na art. 30 K.r.o. Podkreślił, że opłaty sądowe nie należą do zobowiązań związanych z zaspokajania zwykłych potrzeb rodziny. Skarżący stwierdził na koniec, że ujawnienie oszczędności jego żony w toku niniejszego postępowania miało na celu wyłącznie wykazanie sytuacji materialnej w jakiej znalazł się Skarżący i moja rodzina, nie zaś wskazania przeze mnie potencjalnych źródeł do których Skarżący mógłby sięgnąć w celu sfinansowania kosztów tegoż postępowania. Zdaniem Skarżącego przyjęcie takiego sposobu rozumowania przeczy istocie tzw. "prawa ubogich". Skarżący podkreślił przy tym, że ujawnił wszystkie oszczędności jego żony na dzień 23 lipca 2016 r. Pieniądze te stanowią majątek odrębny mojej żony i są one w całości przez przeznaczone na pokrycie potrzeb materialnych naszej rodziny (mamy czwórkę dzieci). Skarżący wskazał ponadto, że jego żona uzyskuje nieregularne przychody i znaczny przychód z danego miesiąca przeznaczany jest na wydatki w miesiącach następnych. Bywają jednak miesiące, że jedyny przychód rodziny Skarżącego w tym czasie to płatności z programu Rodzina 500+ na jedno dziecko. Dlatego od momentu złożenia dokumentów bankowych do momentu wydania zaskarżonego postanowienia znacznie zmniejszył się stan posiadanych pieniędzy (równoważny ze stanem oszczędności), na koncie firmowym i osobistym. Skarżący podkreślił przy tym, że środki na wydatki w 2016 r. pochodziły także z przychodów w 2015 r., w tym z dochodu z 2015 r. w kwocie 19.067 zł, osiągniętego przez Skarżącego do momentu zawieszenia działalności gospodarczej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: W myśl art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.) - dalej "P.p.s.a.", stronie postępowania sądowo-administracyjnego może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie natomiast do treści art. 259 § 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. Rozpoznając sprzeciw, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (art. 260 § 1 P.p.s.a.). W ocenie Sądu zaskarżone sprzeciwem Skarżącej postanowienie referendarza sądowego WSA w Warszawie z dnia 24 sierpnia 2016 r. wydane zostało prawidłowo, w poprawnie ustalonym stanie faktycznym. Referendarz sądowy słusznie zauważył bowiem, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że sytuacja finansowa, w której się znajduje uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy. Zdaniem Sądu powyższa konkluzja jest bezspornie prawidłowa i ma oparcie w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych. Zasadnie zatem zważył referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu, że Skarżący nie spełnił przesłanek do przyznania prawa pomocy, gdyż po pierwsze nie przedstawił w sposób niebudzący wątpliwości jaka jest jego i jego żony sytuacja majątkowa, w tym nie ujawnił jakiego rzędu oszczędności poczyniła jego żona. Po drugie, referendarz słusznie stwierdził, że z dostępnych danych wynika, że na należących do żony Skarżącego rachunkach znajdowały się środki wystarczające na pokrycie wymaganych kosztów sadowych. Podkreślenia wymaga przy tym, iż także na etapie sprzeciwu Skarżący nie przedstawił argumentacji (ani nie załączył wspierających tą argumentację dokumentów), która mogłaby skutecznie podważyć ocenę jego wniosku o przyznanie prawa pomocy, dokonaną w zaskarżonym postanowieniu z dnia 24 sierpnia 2016r. Do sprzeciwu dołączono bowiem jedynie elektroniczne zestawienie operacji za okres 24 lipca 2016 r. do 24 sierpnia 2016 r. z którego wynika, że na rachunkach żony Skarżącego pozostają odpowiednio kwoty 4.012,62 zł oraz 3.690,02 zł, a więc środki całkowicie wystarczające na pokrycie wpisu sądowego od skargi w niniejszej sprawie (1.389 zł). Zauważyć następnie należy – odnosząc się do argumentacji Skarżącego podniesionej w sprzeciwie - że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy ocenia się możliwości finansowe wnioskodawcy z uwzględnieniem dochodów i stanu majątkowego małżonka. Tak określonego obowiązku, wbrew twierdzeniom Skarżącego, nie zmienia fakt istniejącej między małżonkami rozdzielności majątkowej. Zgodnie bowiem z art. 23 i art. 27 K.r.o. małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy i alimentacji również w zakresie ponoszenia kosztów postępowania sądowego, a na istnienie takiego obowiązku nie ma wpływu ustanowiona rozdzielność majątkowa małżonków (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 września 2011 r. o sygn. akt I FZ 196/11 oraz z dnia 15 marca 2012 r. o sygn. akt I OZ 150/12). Podkreślenia wymaga przy tym, iż Skarżący w żaden sposób nie wykazał, aby jego małżeństwo ustało. Z powyższych względów stwierdzić należy, że Skarżącemu prawidłowo i zasadnie odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący nie wykazał bowiem spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy wynikających z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 259 i art. 260 § 1 P.p.s.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.