III SA/Wa 204/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Alojzy Skrodzki, po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu F. Sp. z o.o. sp. k. z siedzibą w W. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 7 marca 2016 r. w sprawie ze skargi F. Sp. z o.o. sp. k. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] sierpnia 2015r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2013 r. postanawia: zaskarżone orzeczenie referendarza sądowego utrzymać w mocy Skarżąca – F. Sp. z o.o. sp. k. z siedzibą w W. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi. W uzasadnieniu wskazała, że nie ma kapitału zakładowego, nie ma środków trwałych i innego majątku, na rachunkach bankowych posiada kwotę około 2.500 zł, która została zajęta przez organ egzekucyjny, zaś za ostatni rok bilansowy (2015r.) poniosła stratę w wysokości 1.076,17 zł. Następnie w wykonaniu wezwania referendarza sądowego do podania dodatkowych informacji dotyczących sytuacji finansowej, Skarżąca wyjaśniła w piśmie z dnia 25 lutego 2016 r., że obecnie nie prowadzi działalności gospodarczej, nie zatrudnia pracowników oraz został złożony wniosek o ogłoszenie jej upadłości likwidacyjnej. Skarżąca złożyła również następujące dokumenty: bilans na dzień 31 grudnia 2015 r., rachunek zysków i strat za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2015 r., zestawienie obrotów i sald wybranych kont, zestawienie sprzedaży za 2014 rok, bilans na dzień 31 grudnia 2014 r., rachunek zysków i strat za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2014 r. oraz wyciągi z rachunku bankowego za miesiące grudzień 2015 r. oraz styczeń i luty 2016 r. Postanowieniem z dnia 7 marca 2016 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, wskazując w uzasadnieniu, że Skarżąca nie wykazała spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej: "p.p.s.a." Pismem z dnia 17 marca 2016 r. Skarżąca złożyła sprzeciw od ww. orzeczenia referendarza sądowego, zarzucając: błąd w ustaleniach faktycznych polegający na uznaniu, że posiada ona środki pozwalające na uiszczenie kosztów sądowych; wydanie rozstrzygnięcia w oparciu o szczątkowy materiał dowodowy; interpretację oświadczenia Skarżącej o "środkach własnych" w sposób intencjonalnie skierowany na odmowę udzielenia zwolnienia od wpisu od skargi; pominięcie faktu, że Skarżąca ma zajęte konto bankowe i nie może nim dysponować; pominięcie faktu, że Skarżąca wniosła o ogłoszenie upadłości likwidacyjnej; błędne uzasadnienie postanowienia, polegające na pominięciu przesłanek wydanego postanowienia. W uzasadnieniu sprzeciwu Skarżąca wskazała na błędne zrozumienie jej wypowiedzi odnoszącej się do źródeł finansowania bieżącej działalności w oparciu o własne środki, które wedle Skarżącej nie oznaczają jej własnych środków, lecz środki pochodzące z prywatnych źródeł M.G. będącego jej Prezesem Zarządu. Skarżąca z uwagi na blokadę jej rachunku bankowego nie ma bowiem możliwości realizacji świadczeń pieniężnych i z tego względu w przypadku drobnych wydatków jej zobowiązania są pokrywane przez M.G. , który jednak nie jest w stanie uiścić wysokiego wpisu od skargi. Skarżąca wskazała też, że z momentem wszczęcia postępowania kontrolnego przez organ kontroli skarbowej a następnie dokonania zabezpieczenia i zajęcia jej rachunków bankowych, utraciła ona faktycznie możliwość prowadzenia działalności gospodarczej oraz kontakty ze swoimi kontrahentami. Wobec powyższego nie można zdaniem Skarżącej zgodzić się z twierdzeniami zawartymi w zaskarżonym orzeczeniu referendarza sądowego, iż z faktu osiągania przez nią dużych przychodów w 2014 roku wynika jej dobra sytuacja finansowa wyłączająca możliwość przyznania jej prawa pomocy. Skarżąca nie zgodziła się też z twierdzeniem referendarza sądowego, iż winna była wcześniej zabezpieczyć środki na wypadek konieczności ponoszenia wydatków związanych ze sprawą sądową, wskazując że wszelkie ewentualne odłożone na ten cel środki zostałyby zajęte przez organ egzekucyjny, tak iż Skarżąca nie mogłaby nimi obecnie dysponować. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Strona skarżąca wnioskowała w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 p.p.s.a., strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy może zostać przyznane osobie prawnej w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Sformułowanie "gdy osoba prawna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Powyższe oznacza, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Wskazać również należy, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, nie jest obligatoryjne, mimo spełnienia przez nią przesłanek, na co wskazuje zawarty w treści przepisu art. 246 § 2 p.p.s.a. zwrot "może być przyznane". Dodatkowo należy też wskazać, iż to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia przesłanek uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy w określonym zakresie. W orzecznictwie podkreśla się, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od podmiotów toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym także kosztów sądowych (vide: postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04, GZ 64/04 niepubl.). Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji RP, każdy ma obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienie od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 niepubl.). Wyjaśnić również należy, iż każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien wkalkulować w ryzyko związane ze swoją działalnością konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć środki na ten cel. Jak wskazywał NSA w postanowieniu z dnia 21 marca 2006 r., sygn. akt II FZ 196/06, obowiązkiem podmiotu, nawet prowadzącego działalność gospodarczą nieobarczoną nadzwyczajnym ryzykiem sporu, jest gromadzenie odpowiednich środków finansowych na koszty sądowe. Normalnym bowiem następstwem wykonywania działalności gospodarczej jest prowadzenie spraw sądowych, zatem koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami. Z kolei w postanowieniu z dnia 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FZ 327/13, NSA stwierdził m.in., iż nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten uniemożliwia ten dostęp. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Sąd w całości podziela powyżej przytoczone rozważania. Oceniając sytuację finansową Skarżącej na podstawie złożonych przez nią oświadczeń i dokumentów źródłowych Sąd doszedł do wniosku, że nie wykazała ona, iż spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Sądu bez znaczenia, dla kwestii spełnienia przesłanek przyznania Skarżącej prawa pomocy, był jej końcowy wynik finansowy za 2015 rok, tj. strata na poziomie 1.076,17 zł. Jak bowiem wynika z poglądu wyrażonego w postanowieniu NSA z dnia 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FZ 327/13, w obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych. Z kolei w postanowieniach z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11 i z dnia 19 listopada 2004 r., sygn. akt I FZ 436/04, NSA stwierdził, że jeżeli osoba prawna, ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, wykazuje w swojej działalności stratę, to nie stanowi to wystarczającej przesłanki do przyznania prawa pomocy. Sąd ponownie podkreśla, że racjonalny uczestnik obrotu gospodarczego powinien zabezpieczyć środki na ponoszenie wszelkich zobowiązań publicznoprawnych, w tym ponoszenie kosztów ewentualnych postępowań sądowych. Zauważenia wymaga przy tym, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11). Na gruncie niniejszej sprawy aktualny pozostaje również pogląd, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo ubogich, (...) nawet w razie przeciążenia majątku swego ponad wartość nie może się powołać na swe zupełne ubóstwo, gdyż może pokryć opłaty sądowe przez zażądanie dopłat od wspólników (orzeczenie SN z dnia 13 września 1937 r., sygn. akt II C 618/37, OSN(C) 1938/6/293, Lex 4328). Dopłaty mogą być wykorzystane także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienie NSA z dnia 6 czerwca 2014 r., sygn. akt II FZ 725/14). Odnotować również należy, że Skarżąca nie uprawdopodobniła podnoszonej przez siebie okoliczności wystąpienia z wnioskiem do sądu o ogłoszenie jej upadłości likwidacyjnej, ani wyniku ewentualnego postępowania sądowego zainicjowanego takim wnioskiem. Skarżąca powołała się w tym zakresie jedynie na sygnaturę akt sprawy sądowej. W konsekwencji sam fakt złożenia przez Skarżącą takiego wniosku nie może stanowić potwierdzenia spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy określonej w przepisie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. W ocenie Sądu, powyższe okoliczności nie pozwalają zatem stwierdzić, że strona skarżąca wykazała - jak wymaga tego przepis art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. - iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.