III SA/Wa 2044/11
WyrokWSA w Warszawie2012-03-29
Skład orzekający: Dariusz Kurkiewicz, Marek Kraus, Aneta Lemiesz
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ podatkowy, odmawiając stwierdzenia nieważności decyzji podatkowej, prawidłowo zinterpretował i zastosował przepisy dotyczące przedawnienia oraz rażącego naruszenia prawa, w szczególności w kontekście prawa międzynarodowego?Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, uznając, że organy podatkowe naruszyły art. 153 p.p.s.a. poprzez niezastosowanie się do wskazań Naczelnego Sądu Administracyjnego. Organy nie dokonały analizy, czy przepisy Regulaminu Międzynarodowego Związku Telekomunikacyjnego faktycznie kształtują sytuację prawnopodatkową strony, co było niezbędne do oceny, czy niezastosowanie tych przepisów stanowi rażące naruszenie prawa. Sąd nie podzielił zarzutów skargi dotyczących przedawnienia, ale uznał, że ocena rażącego naruszenia prawa była przedwczesna bez analizy wpływu prawa międzynarodowego.Stan faktyczny
Spółka C. S.A. wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w W. z 2003 r. dotyczącej podatku VAT za kwiecień 2002 r., zarzucając rażące naruszenie prawa, w tym przepisów o eksporcie usług i prawa międzynarodowego (Konwencja MZT). Organy podatkowe odmawiały stwierdzenia nieważności, argumentując m.in. dopuszczalnością różnych interpretacji przepisów oraz brakiem publikacji Regulaminu Telekomunikacyjnego w Dzienniku Ustaw. Po wyroku NSA uchylającym poprzednie decyzje, Dyrektor Izby Skarbowej częściowo stwierdził nieważność decyzji z 2003 r. (dotyczącą dodatkowego zobowiązania podatkowego), a w pozostałej części odmówił, powołując się na przedawnienie. WSA w Warszawie uchylił decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z 2011 r., uznając, że organy nie zastosowały się do wskazań NSA co do analizy prawa międzynarodowego.Rozstrzygnięcie
Uchyla zaskarżoną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2011 r. Stwierdza, że uchylona decyzja nie może być wykonana w całości. Zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w W. na rzecz C. S.A. kwotę 457 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz, Sędziowie Sędzia WSA Marek Kraus, Sędzia WSA Aneta Lemiesz (sprawozdawca), Protokolant referent stażysta Marika Krawczyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 marca 2012 r. sprawy ze skargi C. S.A. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiocie podatku od towarów i usług 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie może być wykonana w całości, 3) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w W. na rzecz C. S.A. z siedzibą w W. kwotę 457 zł (słownie: czterysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Decyzją z dnia [...] grudnia 2002 r., Drugi Urząd Skarbowy w W. określił spółce C. S.A. w W. (dalej "Spółka", "Skarżąca") kwotę nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny miesiąc oraz kwotę zwrotu podatku za kwiecień 2002 r., a także ustalił dodatkowe zobowiązanie podatkowe za w/w okres rozliczeniowy. W wyniku wniesienia odwołania Dyrektor Izby Skarbowej w W. decyzją z dnia [...] listopada 2003 r. utrzymał decyzję organu pierwszej instancji w mocy. W dniu 18 grudnia 2003 r. Spółka wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] listopada 2003 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w związku z nieuzupełnieniem braków formalnych skargi, postanowieniem z dnia 12 lutego 2004r. odrzucił skargę spółki.
Wnioskiem z dnia 30 sierpnia 2007 r. Skarżąca zwróciła się do Dyrektora Izby Skarbowej w W. o stwierdzenie nieważności decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2003 r.
W uzasadnieniu wniosku Spółka podniosła, że przedmiotem sporu pomiędzy podatnikiem, a organem podatkowym było określenie miejsca wykonywania usług telekomunikacyjnych świadczonych na rzecz podmiotu zagranicznego. W decyzji organu podatkowego błędnie przyjęto, że miejscem tym było terytorium kraju, a w związku z tym usługi świadczone przez podatnika zakwalifikowano jako opodatkowane VAT z zastosowaniem stawki 22%, jednakże w zakończonym postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym (wyrok z dnia 30 listopada 2005r., sygn. akt III SA/Wa 2657/05), a także Dyrektorem Izby Skarbowej w W., dotyczącym innych okresów rozliczeniowych, że usługi te faktyczne wykonywane były poza granicami Polski, co przesądzało o zakwalifikowaniu ich jako eksportu usług, opodatkowanego stawką 0%. Zdaniem Strony pozostawienie w obrocie prawnym decyzji, która w identycznym stanie faktycznym i prawnym odmiennie od innych decyzji reguluje prawa i obowiązki tego samego podatnika, nie daje się pogodzić z konstytucyjną zasadą praworządności i podważa zaufanie obywateli do organów państwa, natomiast organy podatkowe opodatkowując eksport usług stawką VAT 22% w rażący sposób naruszyły przepis art. 18 ust. 3 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 11, poz. 50 ze zm.) - powoływanej dalej jako "ustawa o VAT".
Spółka wskazała również, że w toku prowadzonego w przedmiotowej sprawie postępowania całkowicie pominięto przepisy prawa międzynarodowego, w tym Konstytucji i Konwencji Międzynarodowego Związku Telekomunikacyjnego sporządzone w Genewie 22 grudnia 1992 r. (D. U. z 1998 r. Nr 196 - powoływana dalej jako "Konwencja MZT"), która w kontekście tzw. umowy z Melbourne (Regulamin Telekomunikacyjny) została w dniu 10 maja 1995 r. ratyfikowana przez Rzeczpospolitą Polską, a zatem stanowi źródło wewnętrznego prawa w Polsce i ma pierwszeństwo przed ustawą. Zgodnie z Konstytucją i Konwencją (a ściślej mówiąc z postanowieniami Regulaminu Telekomunikacyjnego), w przypadku, gdy zgodnie z prawem danego państwa nakładany jest podatek na opłaty za świadczenie międzynarodowych usług telekomunikacyjnych, taki podatek będzie pobierany tylko w stosunku do usług międzynarodowych, za które rachunek zostanie wystawiony dla odbiorcy z tego państwa. Konstytucja MZT, której załącznikiem jest Międzynarodowy Regulamin Telekomunikacyjny, została opublikowana w Dzienniku Ustaw, a stosownie do art. 54 ust. 2 Konstytucji i Konwencji MZT ratyfikacja, przyjęcie lub zatwierdzenie Konstytucji i Konwencji lub przystąpienie do tych dokumentów zgodnie z artykułami 52 i 53 Konstytucji jest równoznaczne z wyrażeniem zgody na przestrzeganie Regulaminów Administracyjnych przyjętych przez kompetentne światowe konferencje przed datą podpisania Konstytucji i Konwencji. Według Spółki skoro Konwencja została ratyfikowana i opublikowana w Dzienniku Ustaw, to jest ona aktem obowiązującym w Rzeczypospolitej Polskiej w całości. Podpisanie Konwencji stanowi jednocześnie zaakceptowanie jej załączników. W ocenie Spółki w sprawie doszło do rażącego naruszenia art. 54 Konstytucji i Konwencji MZT w zw. z art. 91 ust. 1 i 2 Konstytucji RP.
Organy podatkowe naruszyły w przedmiotowej sprawie art. 6 ust. 8b pkt 1 lit. b) ustawy o VAT, ponieważ nie rozpoznały obowiązku podatkowego we wskazanym w tym przepisie terminie, tj. z upływem terminu płatności określonego w umowie.
W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] października 2007 r. organ wyjaśnił, iż na podstawie ustawowej definicji "eksportu usług" spółka i organy podatkowe przedstawiły przeciwne interpretacje dotyczące możliwości zakwalifikowania działalności strony skarżącej jako eksportu usług. Według organów podatkowych polski ustawodawca opowiedział się za tzw. doktryną świadczącego, definiując eksport z punktu widzenia zachowań usługodawcy, a nie miejsca zaspokojenia potrzeb usługobiorcy. Zgodnie z wykładnią zastosowaną przez organy podatkowe z istoty świadczonych przez stronę usług, jako usług niematerialnych, wynika, że są one wykonywane w zakładzie usługodawcy, jedynie ich efekt w postaci zaspokojenia potrzeby usługobiorcy ma miejsce za granicą. Zakład usługodawcy w przypadku strony usytuowany jest na terytorium Polski i w rozpatrywanym przypadku nie może być mowy o eksporcie usług, a w konsekwencji i o stosowaniu uprzywilejowanej stawki 0% w oparciu o przepis 18 ust. 3 ustawy o VAT.
Organ podkreślił, że nie doszło do rażącego naruszenia prawa, jeżeli organ dokonał jednej z możliwych interpretacji pojęcia miejsca świadczenia usług w przypadku eksportu usług.
Odnosząc się do zarzutów rażącego naruszenia art. 54 Konstytucji i Konwencji z dnia 22 grudnia 1992 r. organ stwierdził, że postanowienia umowy z Melbourne zostały przez ustawodawcę zrealizowane poprzez wprowadzenie zmian do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 marca 2002 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 27, poz. 268 ze zm. - dalej powoływane jako ( "rozporządzenie z dnia 22 marca 2002r.") Od dnia 1 stycznia 2003 r. obowiązuje § 64 ust. 1 pkt 2 lit. h) tego rozporządzenia, mocą którego przy spełnieniu warunków wskazanych w ust. 2 tego przepisu, do usług telekomunikacyjnych stosuje się obniżoną do wysokości 0% stawkę podatku.
Ponadto organ wskazał, że na podstawie art. 4 ust. 1 oraz art. 54 ust. 2 Konstytucji MZT, Regulamin Telekomunikacyjny stanowi część ratyfikowanej przez Polskę umowy międzynarodowej, natomiast umowa międzynarodowa ratyfikowana - zgodnie z art. 87 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej - jest źródłem powszechnie obowiązującego prawa. Jednakże należy zauważyć, iż warunkiem bezpośredniego stosowania takiej umowy - zgodnie z art. 91 ust. 1 Konstytucji RP- jest jej ogłoszenie w Dzienniku Ustaw RP. Z uwag na fakt, że w/w Regulamin Telekomunikacyjny nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw RP, nie mógł on być w 2002 r. źródłem prawa stosowanym bezpośrednio.
Spółka wniosła odwołanie od ww. decyzji, a Dyrektor Izby Skarbowej w W. decyzją z dnia [...] stycznia 2008 r., utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] października 2007 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2003 r.
Odmienna interpretacja tych przepisów przez Skarżącą, zdaniem organu, nie uzasadnia istnienia rażącego naruszenia prawa. Jego zdaniem nie można mówić o rażącym naruszeniu prawa, gdy na gruncie danego przepisu możliwy jest tak jak w niniejszej sprawie - wybór różnych jego interpretacji, z których każda daje się uzasadnić z jednakowa mocą. Jego zdaniem w decyzji z dnia [...] października 2007 r. wyjaśnione zostało, że postanowienia umowy z Melbourne zostały przez ustawodawcę zrealizowane poprzez wprowadzenie zmian do rozporządzenia z dnia 22 marca 2002 r. Od dnia 1 stycznia 2003 r. obowiązuje bowiem § 64 ust. 1 pkt 2 lit. h) tegoż rozporządzenia, mocą którego przy spełnieniu warunków wskazanych w ust. 2 tego przepisu, do usług telekomunikacyjnych stosuje się obniżoną do wysokości 0% stawkę podatku. Ponadto organ wyjaśnił, iż warunkiem bezpośredniego stosowania międzynarodowej umowy - zgodnie z art. 91 ust. 1 Konstytucji RP - jest jej ogłoszenie w Dzienniku Ustaw RP. Z uwagi na fakt, że ww. Regulaminu nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw RP, nie mógł on być w 2002 r. źródłem prawa stosowanym bezpośrednio. Konsekwencją powyższego było zatem uznanie przez organ, że nie został rażąco naruszony art. 6 ust. 8b pkt 1 lit. b) ustawy o VAT określający moment powstania obowiązku podatkowego z tytułu świadczenia usług telekomunikacyjnych i radiotelekomunikacyjnych.
Ponadto organ wskazał, że obowiązek podatkowy z tytułu usług telekomunikacyjnych świadczonych na terytorium kraju powstaje zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. b) rozporządzenia z dnia 22 grudnia 1999 r. z chwilą upływu terminu płatności, jeżeli został on określony w umowie. Oznacza to, że w przypadku, gdy faktura dokumentująca tego rodzaju usługi wystawiona została w kwietniu, a zgodnie z umową termin płatności określony został na 30 dni od daty wystawienia faktury, obowiązek podatkowy z tytułu tych usług powstał w maju i w rozliczeniu podatku za ten miesiąc transakcja ta winna zostać wykazana przez podatnika w deklaracji VAT-7. Niemniej jednak stosownie do art. 6 ust. 8 ustawy o VAT jeżeli przed wykonaniem usługi pobrano co najmniej połowę ceny (co miało miejsce w niniejszej sprawie) obowiązek podatkowy powstaje z chwilą przyjęcia zapłaty. Z brzmienia tego przepisu wynika, że ma on zastosowanie we wszystkich przypadkach z wyłączeniem przypadków expressis verbis w nim wymienionych (art. 6 ust. 8 in fine). Prawidłowo zatem określając podatek od towarów i usług za kwiecień 2002r., uwzględniono w rozliczeniu za ten okres rozliczeniowy podatek z tytułu usług uznając, że związany z nimi obowiązek podatkowy powstał w tym miesiącu.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżąca zarzuciła organowi naruszenie art. 247 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, poprzez uznanie, że zaskarżona decyzja nie narusza rażąco przepisów art. 54 Konstytucji i Konwencji MZT związku z Oświadczeniem Rządowym z dnia 24 grudnia 1997 r. w sprawie ratyfikacji przez Rzeczpospolitą Konstytucji i Konwencji MZT, w związku z art. 91 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 8b pkt 1 lit. b) i art. 18 ust. 3 ustawy o VAT.
W uzasadnieniu Spółka w całości powtórzyła argumentację zawartą w odwołaniu oraz we wniosku o stwierdzenie nieważności z dnia 30 sierpnia 2007 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - w wyroku z dnia 10 września 2008 r., sygn. akt III SA/Wa 627/08 - uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Sąd podzielił pogląd organów, że w sytuacji, gdy istnieje możliwość rozbieżnej interpretacji konkretnej normy, tzn. gdy istnieje możliwość podjęcia na jej tle rozstrzygnięcia o różnej treści, a dla każdego z takich rozstrzygnięć można znaleźć oparte na prawidłowej wykładni argumenty, jest rzeczą oczywistą, iż żadnego z takich rozstrzygnięć nie można kwalifikować jako rażącego naruszenia prawa.
W rozpatrywanej sprawie, stanowiący podstawę decyzji z dnia [...] listopada 2003r. przepis art. 4 pkt 6 ustawy o VAT, który zawiera definicję pojęcia eksportu był różnie interpretowany zarówno przez sądy administracyjne, jak i przedstawicieli doktryny.
Orzekające w sprawie organy powołując się na orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz literaturę przedmiotu, wskazały na występowanie dwóch doktryn interpretacyjnych dotyczących omawianego zagadnienia "doktrynę świadczącego", definiującą eksport usług z punktu widzenia zachowań usługodawcy, oraz "doktrynę miejsca zaspokojenia potrzeby" odwołującą się do umiejscowienia skutków wykonania usługi. W niniejszej sprawie organy powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz przedstawicieli doktryny (wyrok NSA z dnia 11 września 2001r., I SA/Łd 888/99; H. Majszczyk, M. Stolarek, Ustawa o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym, Komentarz, Warszawa 1997r.) przyjęły, iż polski ustawodawca opowiedział się za doktryną "świadczącego usługę". Strona przepis ten zinterpretowała odmiennie. W tej sytuacji nie można zdaniem Sądu uznać, iż decyzja z dnia [...] listopada 2003r. dotknięta jest wadą rażącego naruszenia art. 18 ust. 3 w zw. z art. 6 ust. 4 ustawy o VAT. Brak jest bowiem podstaw do uznania, iż dokonana przez organy interpretacja wskazanych wyżej przepisów prawa jest na tyle wadliwa, iż można jej przypisać zarzut rażącego naruszenia prawa.
Zdaniem Sądu I instancji, na uwzględnienie nie zasługuje także zarzut rażącego naruszenia art. 54 Konstytucji i Konwencji MZT, w kontekście niezastosowania przez organy postanowień Regulaminu Telekomunikacyjnego.
Polska ratyfikowała Konwencję i Konstytucję MZT 10 maja 1995r i oba te dokumenty zostały ogłoszone w Dzienniku Ustaw z dnia 20 maja 1998r. Nigdy natomiast w Dzienniku Ustaw nie został ogłoszony Regulamin Telekomunikacyjny. Sąd uznał, że w przypadku dokumentów ustanawianych przez organy organizacji międzynarodowych, które w myśl umowy są wiążące dla stron (państw członkowskich), wobec wyraźnego rozstrzygnięcia konstytucyjnego i ustawowego dotyczącego wymogu ogłaszania umów międzynarodowych, akty, które nie zostały ogłoszone w Dzienniku Ustaw mają charakter wiążący jedynie w stosunkach zewnętrznych. W stosunkach wewnętrznych wiążą one w takim zakresie, w jakim zostały przeniesione do prawa wewnętrznego. Z tych powodów nie można zdaniem składu orzekającego uznać, iż decyzja z dnia [...] listopada 2003r, wydana została z rażącym naruszeniem art. 54 Konstytucji i Konwencji MZT, w zw. z art. 91 ust. 1 i 2 Konstytucji RP.
Sąd nie uwzględnił także zarzut rażącego naruszenia art. 6 ust. 8b pkt 1 lit. b ustawy o VAT, określającego moment powstania obowiązku podatkowego z tytułu świadczenia usług telekomunikacyjnych, gdyż przedstawiona w zaskarżonej decyzji jego interpretacja dokonana w powiązaniu z art. 6 ust. 1 pkt 8 ustawy oparta była na wykładni literalnej tych przepisów.
W skardze kasacyjnej pełnomocnik strony zarzucił naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a zwłaszcza:
1) art. 6 ust. 8b pkt 1 lit. b, art. 4 pkt 6 I art. 18 ust. 3 ustawy o VAT,
2) art. 54 Konstytucji i Konwencji Międzynarodowego Związku Telekomunikacyjnego z dnia 22 grudnia 1992 r. w związku z Oświadczeniem Rządowym z dnia 24 grudnia 1997 r. w sprawie ratyfikacji przez Rzeczypospolitą Polską Konstytucji i Konwencji Międzynarodowego Związku Telekomunikacyjnego, sporządzonych w Genewie w związku z art. 91 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Ponadto zarzucił również naruszenie przepisów postępowania, tj. :
1) art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269),
2) art. 247 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r.- Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm. - powoływana dalej jako "Ordynacja podatkowa") w związku z art. 6 ust. 8b pkt 1 lit. b, art. 4 pkt 6 i art. 18 ust. 3 ustawy o VAT, oraz art. 54 Konstytucji i Konwencji Międzynarodowego Związku Telekomunikacyjnego z dnia 22.12.1992 r. w związku z Oświadczeniem Rządowym z dnia 24.12.1997 r. w związku z art. 91 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Naczelny Sąd Administracyjny, wyrokiem z dnia 11 marca 2010 r., sygn. akt I FSK 92/09, uchylił zaskarżony wyrok oraz decyzje organów obu instancji.
Za zasadne bowiem uznał zarzuty odnoszące się do naruszenia art. 54 Konstytucji i Konwencji Międzynarodowego Związku Telekomunikacyjnego z dnia 22 grudnia 1992 r. w związku z Oświadczeniem Rządowym z dnia 24 grudnia 1997 r. w sprawie ratyfikacji przez Rzeczypospolitą Polską Konstytucji i Konwencji Międzynarodowego Związku Telekomunikacyjnego, sporządzonych w Genewie w związku z art. 91 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, podmiot ma prawo, w sprawie indywidualnej, do powoływania się na obowiązujący Polskę przepis prawa międzynarodowego, pomimo że nie został on w Polsce opublikowany w Dzienniku Ustaw. Wskazał, że na mocy art. 54 ratyfikowanej i opublikowanej w Dzienniku Ustaw Konstytucji i Konwencji MZT, Polska zobowiązała się przestrzegać Regulaminów Administracyjnych przyjętych przez kompetentne światowe konferencje przed datą podpisania Konstytucji i Konwencji. Mimo przysługującego w tym zakresie uprawnienia, Polska nie złożyła zastrzeżeń przy ratyfikacji umowy. W związku z powyższym, biorąc pod uwagę przepisy art. 91 Konstytucji RP w zw. z art. 54 Konstytucji i Konwencji MZT, podmiotowi przysługuje uprawnienie do powoływania się na obowiązujące Polskę Regulaminy Administracyjne, pomimo że nie zostały one opublikowane. Strona nie może bowiem ponosić negatywnych konsekwencji zaniechania w zakresie publikacji aktu do którego przestrzegania Polska jest zobowiązana na podstawie prawidłowo ratyfikowanej i opublikowanej umowy międzynarodowej. Organy państwa nie mogą jedynie dochodzić obowiązków, które zostały nałożone przez akty prawa międzynarodowego, które nie zostały prawidłowo opublikowane.
W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że podatnik może powoływać się na przepisy Regulaminu Związku Telekomunikacyjnego i wywodzić z nich korzystne dla siebie skutki prawne. Skoro zaś Spółka mogła powoływać się na przepisy ww. Regulaminu, to brak jego zastosowania w sprawie stanowi rażące naruszenie prawa. Nie mamy wówczas do czynienia z inną wykładnią przepisu, ale z brakiem jego zastosowania w sprawie.
W wyroku zawarto wskazanie dla organu ponownie rozpoznającego sprawę do dokonania analizy, czy faktycznie przepisy powoływanego Regulaminu Międzynarodowego Związku Telekomunikacyjnego kształtują sytuację prawnopodatkową strony postępowania.
Dyrektor Izby Skarbowej w W., po ponownym rozpatrzeniu wniosku Spółki z dnia 30 sierpnia 2007 r. o stwierdzenie nieważności decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2003 r., decyzją z dnia [...] lutego 2011 r. odmówił stwierdzenia nieważności ww. decyzji z dnia [...] listopada 2003 r. w części utrzymującej w mocy decyzję [...] Urzędu Skarbowego W. z dnia [...] grudnia 2002 r., określającej nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny miesiąc oraz w części określenia nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do zwrotu na rachunek bankowy podatnika oraz stwierdził nieważność ww. decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w części utrzymującej w mocy decyzję [...] Urzędu Skarbowego W. dotyczącej dodatkowego zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług. W uzasadnieniu decyzji Dyrektor Izby Skarbowej w W. stwierdził, iż upływ terminu przewidziany w art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej, stosownie do przepisu art. 247 § 2 Ordynacji podatkowej, powodował konieczność odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w części utrzymującej w mocy decyzję [...] Urzędu Skarbowego W. z dnia [...] grudnia 2002 r. określającą kwotę nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny miesiąc i kwotę zwrotu podatku za kwiecień 2002 r.
W części dotyczącej dodatkowego zobowiązania podatkowego, z uwagi na jego uregulowanie, nie mogło ono po raz drugi wygasnąć wskutek przedawnienia. Dyrektor Izby Skarbowej w W. ocenił także, że decyzja ostateczna będąca przedmiotem wniosku o stwierdzenie nieważności była dotknięta wadą rażącego naruszenia prawa. Powodowało to konieczność odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w części utrzymującej w mocy decyzję [...] Urzędu Skarbowego W. z dnia [...] grudnia 2002 roku określającą kwotę nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny miesiąc i kwotę zwrotu podatku za kwiecień 2002 r. Stwierdzono zaś nieważność decyzji w części w części dotyczącej dodatkowego zobowiązania podatkowego. Organ uznał, że zobowiązanie, ze względu za fakt, że Skarżąca dokonała wpłaty z tego tytułu, nie mogło wygasnąć po raz drugi wskutek przedawnienia.
W odwołaniu złożonym od powyższej decyzji Spółka zarzuciła naruszenie:
1) art. 247 § 2 w związku z art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez uznanie, że zachodzi przesłanka do odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oraz dokonanie wykładni prawa sprzecznej z art. 2 oraz art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej;
2) art. 121 Ordynacji podatkowej poprzez wywodzenie niekorzystnych skutków dla Strony z wadliwego działania organu podatkowego.
W uzasadnieniu odwołania Spółka podniosła, że wykładnia przepisów dokonana w zaskarżonej decyzji przez Dyrektora Izby Skarbowej w W. prowadzi do wniosku, że wydając wadliwe decyzję w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej nadwyżki podatku naliczonego nad należnym, organ podatkowy zawsze mógłby doprowadzić do sytuacji uniemożliwiającej wyeliminowanie z obiegu prawnego decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa. Kolejne wadliwe decyzje organu podatkowego, przy uwzględnieniu upływu czasu niezbędnego na ich weryfikację w toku kontroli sądowej, zawsze prowadziłyby do upływu czasu niezbędnego na ich weryfikację w toku kontroli sądowej i prowadziłoby do upływu terminu przedawnienia, o którym mowa w art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej z uwagi na faktyczny brak możliwości przerwania biegu przedawnienia przy wykazaniu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym, która istniałaby w przypadku wystąpienia zobowiązania podatkowego. Takie postępowanie zdaniem Spółka jest nie do pogodzenia z zasadą prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych. Spółka podniosła, że gdyby Dyrektor Izby Skarbowej w W. wydał niewadliwą decyzję tzn. stwierdził nieważność decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa w decyzji wydanej w dniu [...] października 2007r., niekorzystna dla Strony decyzja zostałaby wyeliminowana z obiegu prawnego.
W dniu [...] maja 2011 r. Dyrektor Izby Skarbowej w W. wydał decyzję, którą utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lutego 2011 r.
Na ww. decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] maja 2011 r. Spółka wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
W skardze Skarżąca podniosła zarzut naruszenia następujących przepisów:
1) art. 247 § 2 w związku z art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez uznanie, że zachodzi przesłanka do odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oraz dokonanie wykładni prawa sprzecznej z art. 2 oraz art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej;
2) art. 121 Ordynacji podatkowej poprzez wywodzenie niekorzystnych skutków dla Spółka z wadliwego działania organu podatkowego.
Powołując się na ww. naruszenia Spółka wniosła więc o uchylenie decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w W. i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz zasądzenie na rzecz Skarżącej kosztów procesowych. W uzasadnieniu Skarżąca podkreśliła, że powołaną przez Dyrektora Izby Skarbowej w W. w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009r., sygn. akt I FPS 9/08, należy rozważać jedynie w świetle tez zawartych w wyroku Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 14 września 2010r., sygn. akt I FSK 970/2009.
W opinii Skarżącej nie można zaakceptować takiej wykładni przepisów, która uniemożliwiałaby w praktyce korzystanie z instytucji prawnych przewidzianych dla wzruszenia decyzji ostatecznych, a do tego prowadzi według Strony prezentowany przez organ odwoławczy pogląd, umożliwiający poprzez wadliwe działania organu podatkowego utrzymywanie w obrocie prawnym decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, czyniąc przy tym nieuzasadnione rozróżnienie sytuacji podatników w zależności od tego czy mają podatek do zapłaty czy też nadwyżkę podatku naliczonego do odliczenia.
Spółka podnosiła również, iż powołana w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego stoi na straży praw podatnika, a organ odwoławczy wykorzystuje ją, by prawa te naruszyć.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie powołując się na argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skargę należało uwzględnić, aczkolwiek podejmując rozstrzygnięcie Sąd oparł się na powodach innych, niż wskazane w skardze. Działanie takie umożliwia art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) - dalej: "p.p.s.a.", zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę.
Słusznie organ – powołując się na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FPS 9/08 – zastosował w sprawie przepis art. 247 § 2 w zw. z art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej.
W uchwale tej - wiążąco także dla orzekającego w sprawie Sądu, w związku z przepisem art. 269 § 1 p.p.s.a. - przesądzono, że art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej ma zastosowanie do rozliczeń, w których obowiązek podatkowy w podatku od towarów i usług przekształcił się w kwotę zwrotu różnicy podatku, kwotę zwrotu podatku naliczonego lub różnicy podatku, o której mowa w art. 21 ust. 1 ustawy o VAT, a termin przedawnienia takiej kwoty zaczyna biec od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin zwrotu podatku, czyli z pierwszym dniem następnego roku, a kończy się z upływem 5 lat.
Tak więc upływ czasu obejmuje swym umarzającym skutkiem także te prawnopodatkowe stany faktyczne, w których doszło do przekształcania obowiązku podatkowego nie w zobowiązanie podatkowe, ale w kwotę zwrotu różnicy podatku, kwotę zwrotu podatku naliczonego lub różnicy podatku, o której mowa w art. 21 ust. 1 ustawy o VAT.
Nie ma uzasadnienia ani podstaw do relatywizowania skutków przedawnienia. Skutki te zarówno organ podatkowy, jak i Sąd uwzględnia w sprawie z urzędu, bez względu na to, czy podatnik powoła się na nie w postępowaniu, czy też nie.
Stąd też Sąd nie podzielił żadnego z podniesionych w sprawie zarzutów.
Sąd dopatrzył się jednak naruszenia przez organy przepisu art. 153 p.p.s.a. poprzez niezastosowanie się do wskazań co do dalszego postępowania wynikających z wydanego w sprawie wyroku Naczelnego Sadu Administracyjnego.
Organ w decyzji z dnia [...] lutego 2011 r. w ww. zakresie przywołał w uzasadnieniu ten fragment wywodu z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym poddano ocenie podstawy prawne obowiązywania w prawie krajowym przepisów Regulaminu Międzynarodowego Związku Telekomunikacyjnego i gdzie wyrażono stanowisko, że podmiot ma prawo, w sprawie indywidualnej, do powoływania się na obowiązujący Polskę przepis prawa międzynarodowego, pomimo że nie został on w kraju opublikowany w Dzienniku Ustaw.
Następnie organ stwierdził, że "decyzja o stwierdzenie nieważności której wniosła Spółka, zawiera wadę określoną w art. 247 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej. Rażące naruszenie prawa polegało w tym przypadku na niezastosowaniu przepisów Regulaminu Międzynarodowego Związku Telekomunikacyjnego."
Pogłębionego wywodu w ww. zakresie nie zawiera także decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2011 r.
Tymczasem Sąd uznaje przytoczone powyżej stanowisko organu za niedostatecznie realizujące wiążące wskazania Naczelnego Sadu Administracyjnego. Organy nie oceniły bowiem ustalonego w sprawie stanu faktycznego na gruncie przepisów Regulaminu Międzynarodowego Związku Telekomunikacyjnego. W efekcie nie dokonano analizy, czy faktycznie "kształtują [one] sytuację prawnopodatkową strony postępowania", tj. czy ustalone okoliczności faktyczne sprawy wywołują określone konsekwencje według konkretnych przepisów ww. aktu.
Stwierdzenie, że wydana w sprawie decyzja jest obarczona kwalifikowaną wadą prawną per se nie zwalnia z obowiązku wykonania przez organ wskazań zawartych w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Dopiero ustalenie że przepisy Regulaminu Międzynarodowego Związku Telekomunikacyjnego znajdują zastosowanie w sprawie pozwoliłoby na uznanie, że niezastosowanie ich stanowi rażące naruszenie prawa.
W sprawie nie wykazano, że treść decyzji z dnia [...] listopada 2003 roku pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią ww. przepisów i że charakter tego naruszenia powoduje, że owa decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa.
Tak więc przed dokonaniem ww. ustaleń uznanie, że decyzja, której dotyczy wniosek o stwierdzenie nieważności, jest dotknięta kwalifikowaną wadą, jest przedwczesne.
Jeżeli organ uzna, że w sprawie taka kwalifikowana wada decyzji ma miejsce, a jednocześnie - z uwagi na wystąpienie przesłanki negatywnej wymienionej w § 2 art. 247 Ordynacji podatkowej - odmówi stwierdzenia nieważności decyzji, w tej części, w której nie dotyczy ona zobowiązania dodatkowego, to powoła się na obie te okoliczności w sposób niebudzący wątpliwości wyjaśniając ratio swojego rozstrzygnięcia. Jest to istotne z uwagi na konstrukcję odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa. I tak, roszczenia odszkodowawcze przeciwko Skarbowi Państwa dochodzone na podstawie przepisów prawa cywilnego nie mogą opierać się na zarzuceniu wyrządzenia szkody wskutek wydania decyzji administracyjnej, także podatkowej, niezgodnie z prawem (bezprawność), jeśli taki zarzut nie jest potwierdzony w sposób możliwy prawnie do uzyskania, np. decyzją administracyjną w toku instancji lub orzeczeniem sądu administracyjnego. W postępowaniu cywilnym nie można bowiem ani zastępować ani weryfikować rozstrzygnięć administracyjnych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 sierpnia 2009, sygn. akt II CSK 68/09).
Mając to wszystko na uwadze Sąd uchylił zaskarżoną decyzję z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. Orzeczenie o kosztach postępowania zostało wydane z mocy art. 200 tej ustawy.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 29.07.2026. · Źródło