III SA/Wa 2048/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Jarosław Trelka po rozpoznaniu w dniu 12 sierpnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi G. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] lipca 2021 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za maj, czerwiec, sierpień, październik, listopad i grudzień 2018 r. oraz styczeń, luty, marzec i kwiecień 2019 r. postanawia: odrzucić skargę. Pismem z 5 sierpnia 2021 r. G. sp. z o.o. z siedzibą w W. (zwana dalej: "Skarżącą", "Spółką", "Stroną") reprezentowana przez kuratora J.K., wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] lipca 2021 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za maj, czerwiec, sierpień, październik, listopad i grudzień 2018 r. oraz styczeń, luty, marzec i kwiecień 2019 r. Zarządzeniem zastępcy przewodniczącej wydziału III z 1 września 2021 r. wezwano kuratora Spółki do złożenia oryginału lub uwierzytelnionego odpisu dokumentu, z którego wynikałoby upoważnienie osoby, która podpisała skargę, do reprezentacji Spółki w dacie wniesienia skargi, w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi. W odpowiedzi na wezwanie Sądu kurator Spółki, pismem z 22 września 2021 r., przedstawił uwierzytelniony odpis postanowienia Sądu Rejonowego w B. [...] Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego z 13 lipca 2021 r., sygn. akt [...], z którego miało wynikać jego umocowanie. Umocowanie obejmowało kuratora do zwołania walnego zgromadzenia wspólników Spółki w celu powołania zarządu Spółki lub podjęcia uchwały o rozwiązaniu Spółki. W przypadku niedojścia do skutku walnego zgromadzenia wspólników Spółki lub niepodjęcia przez walne zgromadzenie wspólników uchwały w przedmiocie powołania zarządu lub uchwały w przedmiocie rozwiązania Spółki kurator został upoważniony do wystąpienia do [...] Sądu Rejestrowego z wnioskiem o rozwiązanie Spółki. Kurator został również upoważniony do reprezentowania Skarżącej w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym dotyczącym decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] lipca 2021 r., nr [...]. Zarządzeniem zastępcy przewodniczącej wydziału III z 25 stycznia 2022 r. -wobec stwierdzenia przez Sąd, że z dokumentu, na który powołuje się kurator nie wynika jego umocowanie do reprezentowania Spółki przed WSA w Warszawie - wezwano kuratora Spółki do usunięcia braków w składzie organu uprawnionego do reprezentacji Skarżącej (w terminie 2 miesięcy od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi) poprzez powołanie jej zarządu lub ustanowienie jej likwidatora, ewentualnie poprzez rozszerzenie przez właściwy sąd rejestrowy umocowania kuratora Spółki do działania w jej imieniu w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym przed tut. Sądem lub sądami administracyjnymi. Powyższe wezwanie zostało doręczone kuratorowi (w formie elektronicznej) 17 lutego 2022 r. Pismem z 11 kwietnia 2022 r. kurator Spółki poinformował, iż z uwagi na brak porozumienia na zwołanym przez niego nadzwyczajnym zgromadzeniu wspólników nie doszło do porozumieniu wspólników w przedmiocie powołania zarządu Spółki. Poinformował również, iż zwrócił się do Sądu Rejonowego w B. [...] Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego o dokonanie zmiany postanowienia z 13 lipca 20221 r. w przedmiocie ustanowienia jego osoby kuratorem Spółki, poprzez upoważnienie go do reprezentowania Spółki przed sądami administracyjnymi zamiast przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, i do dnia sporządzenia pisma nie otrzymał żadnej odpowiedzi w tym przedmiocie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje. Skarga podlega odrzuceniu. Stosownie do art. 28 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity, Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm. - dalej jako "P.p.s.a".) osoby prawne oraz jednostki organizacyjne mające zdolność sądową dokonują czynności w postępowaniu przez organy albo osoby uprawnione do działania w ich imieniu. Na podstawie art. 29 P.p.s.a. organ lub osoby uprawnione do działania w imieniu osób prawnych mają obowiązek wykazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu. Jeżeli braki w zakresie zdolności sądowej lub procesowej albo w składzie właściwych organów dają się uzupełnić, sąd wyznaczy odpowiedni termin (art. 31 § 1 P.p.s.a.). Z art. 31 P.p.s.a. wynika, że sąd jest zobowiązany wezwać stronę do uzupełnienia braku w zakresie zdolności sądowej lub procesowej tylko wtedy, gdy daje się on uzupełnić, wyznaczając odpowiedni termin. Jeżeli braków tych nie można uzupełnić albo nie zostały one w wyznaczonym terminie uzupełnione, sąd zniesie postępowanie, w zakresie w jakim jest ono dotknięte brakami i w miarę potrzeby wyda odpowiednie postanowienie, o czym stanowi art. 31 § 3 P.p.s.a., w tym postanowienie o odrzuceniu skargi (por. B. Dauter, Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego, Warszawa 2012, s. 210). W myśl art. 58 § 1 pkt 5 P.p.s.a. sąd odrzuca skargę, jeżeli jedna ze stron nie ma zdolności sądowej albo jeżeli skarżący nie ma zdolności procesowej, a nie działa za niego przedstawiciel ustawowy albo jeżeli w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej stroną skarżącą zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie. Z powodu braku zdolności sądowej jednej ze stron albo zdolności procesowej skarżącego i niedziałania przedstawiciela ustawowego lub braku w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej skarżącym, uniemożliwiającego jego działanie, sąd odrzuci skargę dopiero wówczas, gdy brak nie zostanie uzupełniony (art. 58 § 2 P.p.s.a.). W niniejszej sprawie skarga do Sądu została sporządzona przez kuratora Spółki J.K. Celem wykazania jego umocowania do działania przed sądami administracyjnymi wezwano kuratora o nadesłania dokumentu - w terminie 2 miesięcy - z którego będzie wynikało obsadzenie organów Spółki i/lub umocowanie kuratora do działania przed sądem administracyjnym. Kurator poinformował, że zwołał nadzwyczajne zgromadzenie wspólników Spółki, jednak z uwagi na brak porozumienia między jego uczestnikami nie doszło do powołania zarządu. Poinformował również, iż zwrócił się do Sądu Rejonowego w B. [...] Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego o dokonanie zmiany postanowienia z [...] lipca 20221 r. w przedmiocie ustanowienia jego osoby kuratorem Spółki, poprzez upoważnienie go do reprezentowania Spółki przed sądami administracyjnymi, zamiast przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, i do dnia sporządzenia pisma nie otrzymał żadnej odpowiedzi w tym przedmiocie. W ocenie Sądu Spółka na dzień wniesienia skargi nie posiadała zdolności do podejmowania skutecznych czynności w sprawie sądowoadministracyjnej i brak ten nie został uzupełniony w trybie art. 31 P.p.s.a. W ocenie Sądu kurator nie został upoważniony do reprezentowania Spółki przed sądami administracyjnymi. Ponadto, jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy, Spółka nie ma organów. Kurator Spółki, który zgłosił swój udział w sprawie, powołał się na postanowienie Sądu Rejonowego w B. [...] Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego z [...] lipca 2021 r. Jak wynika z treści ww. postanowienia Sąd Rejonowy w B. ustanowił dla Spółki kuratora w osobie J.K., którego zobowiązał do reprezentowania tejże Spółki w postępowaniu dotyczącym powołania zarządu Spółki lub jej rozwiązania. Z postanowienia tego wynika, że wniosek o ustanowienie dla Spółki kuratora z powodu braku organu, złożył Naczelnik Urzędu Skarbowego w W. Podstawą materialnoprawną wydania tego postanowienia był art. 42 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (t.j., Dz.U. z 2020 r., poz. 1740, ze zm., dalej jako "K.c.") Zgodnie z art. 42 § 1 K.c. jeżeli osoba prawna nie może prowadzić swoich spraw z braku powołanych do tego organów, sąd ustanawia dla niej kuratora. W myśl § 2 art. 42 K.c. kurator powinien postarać się niezwłocznie o powołanie organów osoby prawnej, a w razie potrzeby o jej likwidację. Na gruncie ww. przepisu wskazuje się, że kurator dla osoby prawnej, o którym stanowi art. 42 § 1 K.c., jest kuratorem prawa materialnego. Kurator ustanowiony w oparciu o ten przepis jest przedstawicielem ustawowym osoby prawnej i należy stosować do niego stosowne przepisy o przedstawicielstwie. Zakres kompetencji kuratora ustanowionego na podstawie art. 42 K.c. jest ograniczony, gdyż powinien on niezwłocznie postarać się o powołanie organów osoby prawnej, a w razie potrzeby postarać się o likwidację osoby prawnej. Kurator osoby prawnej ustanowiony w trybie art. 42 K.c. może podejmować czynności zmierzające do tego, aby organ był powołany w sposób prawidłowy. Kurator nie ma jednak prawa do powołania takiego organu i nie może zastępować uprawnionych do powoływania organów (por. post. SN z dnia 7 maja 2004 r., sygn. III CK 249/03, OSN 2005, Nr 5, poz. 87 z aprobującą glosą A. Łopuszańskiego, Mon. Praw. 2006 r. nr 12, s. 664). Kurator prawa materialnego, powołany na podstawie art. 42 K.c. jako przedstawiciel ustawowy o ściśle restrykcyjnie określonych kompetencjach, nie może być uznany za organ i trwale go zastępować. Kompetencje kuratora nie rozciągają się na ogólna sferę działania osoby prawnej (tj. prowadzeniu spraw i reprezentacji sensu largo), jak ma to miejsce w przypadku jej organów. Czynności kuratora, o których mowa w art. 42 K.c., są ściśle określone, wyznaczając tym samym zakres jego dopuszczalnego działania. Poza tym zakresem kurator nie może prowadzić spraw osoby prawnej. Dokonywanie przez kuratora czynności z zakresu reprezentacji nie może być rozpatrywane w dłuższej perspektywie czasowej (tj. wykraczającej poza okres niezbędny do doprowadzenia do powołania organów albo likwidacji osoby prawnej), przede wszystkim z uwagi na wyłączenie możliwości prowadzenia przez niego spraw osoby prawnej. Podobnie nie można uznać kuratora powołanego na podstawie art. 42 K.c. za pełnomocnika procesowego w rozumieniu kodeksu postępowania cywilnego, gdyż jego umocowanie obejmuje tylko jednorazową czynność, jaką jest złożenie wniosku o rozwiązanie osoby prawnej. Ustawowe kompetencje kuratora nie rozciągają się na inne działania, polegające na występowaniu w imieniu osoby prawnej z powództwami cywilnymi, dochodzeniu należności czy zawieraniu ugód. Niedopuszczalne jest również udzielenie przez takiego kuratora jakichkolwiek pełnomocnictw (por. A. Kidyba, komentarz do art. 42 kodeksu cywilnego w: Kodeks cywilny. Komentarz Tom I. Część ogólna, red. A. Kidyba, wydanie WKP, 2012) oraz post. SN z dnia 7 maja 2004 r., sygn. III CK 249/03, OSNC 2005/5/87; post. SN z dnia 30 maja 2008 r., sygn. III CZP 40/08; uchwała SN z dnia 8 marca 2008 r., sygn. CZP 95/11, OSNC 2012/11/125 z glosą A. Jasińskiego opubl. Palestra 1-2/2014 str. 168-167 i glosa A. Stokłosy opubl. PiP 2014/7/125-130; post. SN z dnia 23 listopada 2012 r., sygn. IV CCK 150/12 o powołane w jego uzasadnieniu orzecznictwo, post. S. Apel. w Katowicach z dnia 3 stycznia 2013 r., sygn. I Acz 1135/12, lex 1239906; wyrok Sądu Apel. W Katowicach z dnia 11 marca 2010 r., sygn. V ACa 47/10, lex nr 1133925). W ocenie Sądu kurator ustanowiony na mocy art. 42 K.c. nie jest uprawniony do bieżącego prowadzenia spraw danego podmiotu, a tym samym stałego (czasowego) zastąpienia ustawowych bądź statutowych organów osoby prawnej. Jest jednak uprawniony do niezwłocznego doprowadzenia bądź to do likwidacji osoby prawnej, bądź też do umożliwienia jej, poprzez powołanie właściwych organów, podjęcia samodzielnego, prawidłowego działania, w tym zarządzania i reprezentacji. Kurator ustanowiony w trybie art. 42 K.c. nie może reprezentować organów spółki w postępowaniach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, czyli w sprawach niezwiązanych ani z powołaniem organów spółki, ani jej likwidacją (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 29 maja 2009 r. sygn. akt I SA/Gl 350/09; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 9 stycznia 2008 r., sygn. akt I SA/Wr 1198/07; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 31 stycznia 2007 r., sygn. akt II SA/Gd 290/06; wyrok NSA z dnia 10 marca 2008 r., sygn. akt II OSK 59/07; wyrok WSA w Warszawie z dnia 29 stycznia 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 2104/12; wyrok WSA w Warszawie z dnia 19 lutego 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 2354/14). W konsekwencji także i w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że kurator spółki powołany w trybie art. 42 § 1 K.c. nie jest upoważniony do reprezentowania spółki przed sądem administracyjnym. Tutejszy Sąd, rozpoznając niniejszą sprawę, podziela powyższe poglądy. Dodać należy, że czynności kuratora, o których mowa w art. 42 K.c. są ściśle zakreślone i bez względu na treść orzeczenia sądu rejestrowego, umocowanie kuratora powinno ograniczać się tylko do powyższego zakresu czynności. Określenie kompetencji kuratora musi odbywać się w ścisłej korelacji z treścią art. 42 § 2 K.c. i zawartym tam zakresem czynności. Sąd nie może rozszerzać swobodnie treści normy prawnej wbrew jej brzmieniu. Dlatego też umocowanie kuratora przez sąd do reprezentacji (sensu largo) i prowadzenia bieżących spraw osoby prawnej jest absolutnie wadliwe (A. Kidyba Op. Cit., wyrok S. Apel. W Katowicach z dnia 11 marca 2010 r. sygn. akt V ACa 47/10). W ocenie Sądu z przyczyn wyżej wskazanych skarga podlega odrzuceniu. Tak więc na moment wniesienia skargi Spółka nie posiadała zdolności do podejmowania skutecznych czynności w postępowaniu sądowoadministracyjnym, zaś brak ten nie został uzupełniony. Kurator, który wniósł skargę w imieniu Spółki, nie został umocowany do jej reprezentowania przed sądem administracyjnym. Pomimo zwołania nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników, jego uczestnicy nie byli w stanie dojść do porozumienia i powołać organu uprawnionego do reprezentacji Spółki, czym mogliby konwalidować występujący brak w składzie właściwego organu. Mimo upływu wyznaczonego terminu kurator nie uzupełnił braków skargi. Z aktualnego odpisu z rejestru przedsiębiorców KRS wynika, że Spółka nadal nie ma organu uprawnionego do reprezentacji, brak jest rozszerzenia kurateli na postępowanie sądowe oraz brak wyznaczonej osoby likwidatora. Brak jest również innych informacji wskazujących na wyznaczenie osoby likwidatora dla Spółki. W związku z powyższym stwierdzić należy, iż Spółka nie ma organu, który mógłby ją reprezentować przed Sądem. W tym stanie rzeczy, Sąd, na podstawie art. 58 § 1 pkt 5 i § 2 P.p.s.a., postanowił, jak w sentencji.