III SA/Wa 2083/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Sobocha, , po rozpoznaniu w dniu 29 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku E.L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia[...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zaległości w podatku od towarów i usług za II kwartał 2009r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych Skarżąca E. L., wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku Skarżąca podniosła, że działalność gospodarczą rozpoczęła w 2005 r., a za zaoszczędzone pieniądze i kredyty zakupiła maszyny do robót [...]. Prowadzona działalność przynosiła dochody do 2008 r. natomiast od 2009 r. wraz z kryzysem zaczęły się problemy. Skarżąca podniosła, że posiada niezapłacone usługi oraz należności na kwotę 200.000 zł. Podniosła, że utrzymuje uczącego się syna. Oświadczyła, że nigdy nie korzystała z dotacji ani dofinansowania. Natomiast żeby utrzymać Zakład zaciągnęła kredyty które spłaca (90.000 zł). Skarżąca poinformowała, że sprzedała "maszynę" i zapłaciła 50.000 zł do urzędu. Z oświadczenia o stanie rodzinnym majątku i dochodach wynika, że Skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem ( ur. w 1993r.) oraz że nie posiada żadnego majątku. Skarżąca wskazała, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w okresie od stycznia do czerwca 2011 r. osiągnęła dochód około 4.000 zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego o przedłożenie dokumentów obrazujących sytuację majątkową Skarżąca przedłożyła zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu poniesionej straty w 2010 r. z którego wynika, że Skarżąca z prowadzonej działalności uzyskała przychód -199.905,19 zł, dochód – 2.899,65 zł, a koszty uzyskania przychodu wyniosły – 197.005,54 zł. Skarżąca przedłożyła również dwie umowy ugody zawarte z P. SA, dowód wpłaty kwot 50.112,10 zł oraz 360,60 zł do urzędu skarbowego oraz wyliczenie kosztów miesięcznego utrzymania siebie i syna na kwotę 3.830 zł. Z wyliczenia tego wynika, że Skarżąca wydatkuje miesięcznie kwoty 380 zł z tytułu czynszu, 300 zł na telefon, 950 zł na spłatę kredytu, 700 zł na utrzymanie syna, 1.300 zł na żywność oraz 200 zł na drobne wydatki. Postanowieniem z 15 listopada 2011r. referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia Skarżąca złożyła sprzeciw, w którym wskazała, że prowadzi działalność gospodarczą określoną jako "mikroprzedsiębiorca". Musi opłacać pracowników, odprowadzać podatki, spłacać kredyty a przychody uległy zmniejszeniu. W związku z powyższym wskazała, że winna być zwolniona z kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Przyjętą regułą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Przyznanie prawa pomocy jest instytucją wyjątkową, przysługującą jedynie w sytuacjach, gdy poniesienie kosztów przez stronę spowodowałoby u niej uszczerbek w środkach utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej P.p.s.a.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do treści art. 245 § 3 ustawy prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego (...). Trzeba podkreślić, że prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. W świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego, ukształtowanego na podstawie analogicznych unormowań art. 113 kodeksu postępowania cywilnego, sformułowanie "osoba fizyczna (...) nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny oznacza, iż ubiegający się o zwolnienie powinien wykazać, że nie jest w stanie poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny ( zob. postanowienie SN z dnia 24 września 1984r., sygn. akt II CZ 104/84). Takie postrzeganie instytucji prawa pomocy utrwalone jest również w orzeczeniach sądów administracyjnych. Strona będąca osobą fizyczną powinna bowiem partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (por. np. post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Sąd w przytoczonym postanowieniu dodał, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa. Biorąc pod uwagę okoliczności przedstawione w złożonym wniosku oraz wysokość wpisu sądowego od skargi należnego w niniejszej sprawie (pięćset złotych) jak i stan faktyczny sprawy, należy stwierdzić, iż brak jest podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku strony. W sprawie wzięto również pod uwagę, że Skarżąca jest zobowiązana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł w innej sprawie zawisłej przed sądem o sygn. akt III SA/Wa 2082/11. Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05) stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Analizując złożone oświadczenia Sąd doszedł do przekonania, iż Skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W pierwszej kolejności należy zauważyć, iż wnioskodawczyni mimo wezwania nadesłała jedynie część dokumentów, które uwiarygodniłyby złożone przez nią wyjaśnienia dotyczące jej stanu majątkowego (nie nadesłała np. wyciągów z rachunków bankowych, dokumentów i oświadczeń potwierdzających wydatki i dochody). Należy wskazać, iż zażądano od wnioskodawczyni dokumentów, których uzyskanie nie wiązało się z nadmierną uciążliwością i to zarówno finansową jak i czasową, gdyż zasadą jest, że każdy posiadacz rachunku otrzymuje miesięcznie co najmniej jeden wyciąg z prowadzonego rachunku. Przypomnieć trzeba, iż w orzecznictwie podnosi się, że kwestia posiadania środków pieniężnych (w szczególności oszczędności zgromadzonych na rachunku bankowym) jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07). Z informacji przedstawionych we wniosku wynika, że Skarżąca, prowadzi działalność gospodarczą przynoszącą przychody. Z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej – jak oświadczyła - w okresie od stycznia do czerwca 2011 r. uzyskała dochód w kwocie 4.000 zł. Według oświadczenia Skarżącej, jej miesięczne wydatki na utrzymanie siebie i syna wynoszą 3.830 zł. Już z prostego zestawienia dwóch ww. kwot wynika, że bez wsparcia z zewnątrz Skarżąca nie byłaby w stanie pokrywać miesięcznych wydatków we wskazanej wysokości. Fakt ten wskazuje, że strona może posiadać środki materialne, które może przeznaczyć na ten cel. Oznacza to, że Skarżąca nie podała wszystkich źródeł dochodu. Mając na uwadze fakt, że, Skarżąca nie nadesłała wszystkich dokumentów i oświadczeń, pozwalających na ocenę rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącej, uznać należało, iż Skarżąca nie wykazała, że ustawowa przesłanka przyznania tego prawa w odniesieniu do jej osoby wystąpiła. Dlatego też wobec braku dowodów wskazujących, iż sytuacja majątkowa skarżącej uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, należało uznać, iż Skarżąca jest w stanie uiścić żądana wpis bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Należy przy tym podkreślić, że koszty sądowe ograniczone są na obecnym etapie postępowania do wpisu od skargi w wysokości 500 zł. Na koniec warto przypomnieć, jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08, że rozpatrywanie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie polega na swobodnym uznaniu, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać. W tym zakresie pozytywne rozpatrzenie wniosku może nastąpić tylko wówczas, gdy bez wątpliwości wykazane zostanie, iż sytuacja majątkowa w jakiej znajduje się wnioskodawca nie pozwala mu na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, iż wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. W konsekwencji – w razie nie wykazania omawianego uprawnienia – próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego wnioskującej strony na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie. Sąd, mając powyższe na względzie, oraz uwzględniając treść art. 260 w związku z art. 245 §1 i §3, art. 246 §1 pkt 2 Sąd orzekł jak w sentencji.