III SA/Wa 2096/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Matylda Arnold-Rogiewicz (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Waldemar Śledzik, sędzia WSA Jarosław Trelka, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 23 kwietnia 2020 r. sprawy ze skargi K. P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę Naczelnik Urzędu Skarbowego w L. (dalej zwany "Naczelnikiem US") będący w sprawie wierzycielem i organem egzekucyjnym, wystawił wobec K. P. (dalej zwana "Stroną" lub "Skarżącą") tytuł wykonawczy w dniu [...] kwietnia 2019 r., nr [...], obejmujący zaległość w podatku dochodowym w wysokości 19 % pobieranego od dochodów z pozarolniczej działalności gospodarczej za 2008 r., w kwocie należności głównej 23.639,70 zł, wraz z należnymi odsetkami, któremu następnie nadano klauzulę o skierowaniu do egzekucji administracyjnej. Organ egzekucyjny nie podjął żadnych czynności egzekucyjnych. Wierzyciel pismem z dnia 15 maja 2019 r., wystąpił do organu egzekucyjnego z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie przedmiotowego tytułu wykonawczego, wynikającą z decyzji nr [...]. Naczelnik US postanowieniem z dnia [...] maja 2019 r. umorzył na podstawie art. 59 § 3 w zw. z art. 59 § 1 pkt 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm.; dalej "u.p.e.a.") postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec Strony na podstawie przedmiotowego tytułu wykonawczego. W uzasadnieniu wskazał, iż w dniu 15 maja 2019 r., wierzyciel wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] kwietnia 2019 r. Skarżąca zażaleniem z dnia 5 czerwca 2019 r., zarzuciła naruszenie art. 59 § 1 pkt 7 w związku z art. 59 § 1 pkt 9 u.p.e.a. poprzez umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego na skutek wniosku wierzyciela o umorzenie postępowania egzekucyjnego, podczas gdy postępowanie egzekucyjne powinno zostać umorzone z uwagi na niedopuszczalność egzekucji administracyjnej wynikającej z niedoręczenia Stronie odpisu tytułu wykonawczego. W ocenie Strony organ z urzędu powinien zbadać, czy odpis tytułu wykonawczego został prawidłowo doręczony, a w przypadku, gdy organ stwierdzi, że odpis tytułu wykonawczego nie został prawidłowo doręczony, ma obowiązek umorzyć postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. W konsekwencji ww. okoliczności Strona wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. (dalej zwany "Dyrektorem") postanowieniem z dnia [...] lipca 2019 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu podzielając stanowisko organu pierwszej instancji zaznaczył, że organ egzekucyjny jest związany żądaniem przez wierzyciela umorzenia egzekucji i nie jest uprawniony do działania z urzędu i badania, czy i która z przesłanek określonych w art. 59 § 1 u.p.e.a. zachodzi. Wierzyciel będący jednocześnie organem egzekucyjnym nie jest pozbawiony możliwości żądania umorzenia postępowania egzekucyjnego. Dysponentem postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec dłużnika jest wierzyciel i do niego należy inicjatywa wszczęcia, prowadzenia i zakończenia postępowania egzekucyjnego. W sytuacji, gdy wnosi o umorzenie postępowania egzekucyjnego to organ egzekucyjny jest zobowiązany je umorzyć. Mając powyższe na uwadze zaznaczył, że w sytuacji, gdy wierzyciel pismem z dnia 15 maja 2019 r. wystąpił do organu egzekucyjnego z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec Skarżącej na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] kwietnia 2019 r., organ egzekucyjny związany był żądaniem wierzyciela w tym zakresie i zobligowany do umorzenia, na podstawie art. 59 § 1 pkt 9 u.p.e.a., postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie przedmiotowego tytułu wykonawczego. Dyrektor, zwracając uwagę na różnicę pomiędzy wszczęciem postępowania egzekucyjnego a wszczęciem egzekucji administracyjnej, podniósł, że z uwagi na wniosek wierzyciela z dnia 15 maja 2019 r. organ egzekucyjny nie podjął czynności w celu wszczęcia egzekucji, o których mowa w art. 26 § 5 u.p.e.a. Z tego też powodu na organie egzekucyjnym nie ciążył obowiązek doręczenia zobowiązanej odpisu tytułu wykonawczego. Reasumując nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia Naczelnika US z dnia [...] maja 2019 r. umarzającego postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec Skarżącej na podstawie przedmiotowego tytułu wykonawczego z dnia [...] kwietnia 2019 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 sierpnia 2019 r. Strona, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i orzeczenie co do istoty sprawy, zarzuciła naruszenie art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. w związku z art. 59 § 1 pkt 9 u.p.e.a. poprzez umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie przedmiotowego tytułu wykonawczego w związku z podatkiem dochodowym za 2008 r. na skutek wniosku wierzyciela o umorzenie postępowania egzekucyjnego, podczas gdy postępowanie egzekucyjne powinno zostać umorzone z uwagi na niedopuszczalność egzekucji administracyjnej wynikającej z niedoręczenia Stronie stosownego tytułu wykonawczego oraz naruszenia normy art. 61 u.p.e.a. Uzasadniając zarzuty wskazała, że w niniejszej sprawie nie został jej doręczony odpis tytułu wykonawczego nr [...] obejmujący należności z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. W jej ocenie organ z urzędu powinien zbadać, czy odpis tytułu wykonawczego został prawidłowo doręczony. Tym samym uznała, że jeśli organ stwierdzi, że odpis tytułu wykonawczego nie został prawidłowo doręczony, ma obowiązek umorzyć postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. Zdaniem Skarżącej, wobec wystawienia w dniu [...] maja 2019 r. tytułu wykonawczego nr [...] obejmującego zaległość w podatku dochodowym za 2008 r., a więc tożsamych należności co objęte postępowaniem egzekucyjnym umorzonym postanowieniem z dnia [...] maja 2019 r., nr [...], w obrocie prawnym istnieją dwa tytuły wykonawcze, na podstawie których są prowadzone dwa postępowania egzekucyjne dotyczące tych samych należności. Skarżąca wskazała ponadto, że postępowanie egzekucyjne w zakresie należności z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. nie może być prowadzone, gdyż występuje niedopuszczalność egzekucji w związku z naruszeniem normy art. 61 u.p.e.a. W odpowiedzi na skargę Dyrektor wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał stanowisko zajęte w zaskarżonym postanowieniu i powtórzył przedstawione w nim argumenty. Zarzuty skargi uznał za niezasadne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 119 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie, a także postanowienie, rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Stosownie natomiast do art. 120 p.p.s.a, w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Przeprowadzona przez Sąd w rozpoznawanej sprawie kontrola we wskazanym wyżej aspekcie nie wykazała, aby zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. utrzymujące w mocy postanowienie organu pierwszej instancji w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego zostały wydane z naruszeniem prawa obligującym do ich wyeliminowania z obrotu prawnego. Stan faktyczny sprawy przedstawiał się w ten sposób, że Naczelnik US, będący w sprawie wierzycielem i organem egzekucyjnym, wystawił wobec Skarżącej tytuł wykonawczy w dniu [...] kwietnia 2019 r., któremu następnie nadano klauzulę o skierowaniu do egzekucji administracyjnej. Organ egzekucyjny nie podjął jednak żadnych czynności egzekucyjnych. Następnie wierzyciel pismem z dnia 15 maja 2019 r. wystąpił do organu egzekucyjnego z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie przedmiotowego tytułu wykonawczego. Wobec powyższego Naczelnik US postanowieniem z dnia [...] maja 2019 r. umorzył na podstawie art. 59 § 3 w zw. z art. 59 § 1 pkt 9 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec Strony na podstawie przedmiotowego tytułu wykonawczego, wskazując w uzasadnieniu tego postanowienia, że wierzyciel wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego, a zgodnie z art. 59 § 1 pkt 9 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne umarza się na żądanie wierzyciela. W ocenie organu egzekucyjnego była to właściwa podstawa do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Natomiast w ocenie Skarżącej postępowanie egzekucyjne winno zostać umorzone z uwagi na niedopuszczalność egzekucji administracyjnej wynikającą z niedoręczenia Stronie odpisu tytułu wykonawczego, to jest na pdstawie art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. W ocenie Sądu w sporze tym rację należy organowi. Zgodnie z art. 59 § 1 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne umarza się: 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania; 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego; 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 9) na żądanie wierzyciela; 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Co istotne w rozpoznawanej sprawie, organ egzekucyjny nie zdążył podjąć żadnych czynności egzekucyjnych, gdyż wierzyciel wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z art. 1 a pkt 2 u.p.e.a. przez czynności egzekucyjne rozumie się wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Natomiast art. 1 a pkt 12 u.p.e.a. stanowi, że ilekroć w ustawie mowa jest o środku egzekucyjnym, to (w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych) rozumie się przez to egzekucję między innymi z pieniędzy, z wynagrodzenia za pracę, z rachunków bankowych, z weksla, z ruchomości, z nieruchomości oraz z innych wymienionych w ustawie składników majątku. Pojęcie czynności egzekucyjnej oraz środka egzekucyjnego wskazuje, że zastosowanie środka egzekucyjnego oraz dokonanie pierwszej czynności egzekucyjnej odbywa się zawsze w ramach postępowania egzekucyjnego, a więc po wszczęciu postępowania egzekucyjnego. Należy przy tym rozróżnić wszczęcie egzekucji administracyjnej od wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Wszczęcie postępowania egzekucyjnego ma miejsce z chwilą złożenia przez wierzyciela do organu egzekucyjnego tytułu wykonawczego z wnioskiem o wszczęcie egzekucji. Natomiast wszczęcie egzekucji, zgodnie z art. 26 § 5 u.p.e.a., następuje co do zasady z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego i odbywa się w postępowaniu egzekucyjnym. Przepis z art. 26 § 5 u.p.e.a. stanowi bowiem, że wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą: 1) doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub 2) doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Tytuł wykonawczy jest podstawą wszczęcia egzekucji i zawsze jego odpis musi być doręczony zobowiązanemu, po wszczęciu postępowania egzekucyjnego, najpóźniej przy przystąpieniu przez organ egzekucyjny lub egzekutora do czynności egzekucyjnych. W rozpoznawanej sprawie z twierdzeń organów oraz z akt administracyjnych wynika, że organ egzekucyjny nie zdążył podjąć żadnych czynności egzekucyjnych, nim wierzyciel wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Tym samym, chociaż wobec Skarżącej było prowadzone postępowanie egzekucyjne, to nie doszło do wszczęcia egzekucji administracyjnej. Nie przeczy temu także Skarżąca, która zarzuca jednak, że nie doręczono jej tytułu wykonawczego, wobec czego umorzenie postępowania egzekucyjnego powinno nastąpić na podstawie przepisu art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. z uwagi na niedopuszczalność egzekucji administracyjnej wynikającą z (i) niedoręczenia Skarżącej stosownego tytułu wykonawczego oraz (ii) naruszenia normy art. 61 u.p.e.a. W ocenie Sądu stanowisko Skarżącej nie jest zasadne. Brak jest podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na to, że egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne, skoro ani nie była prowadzona egzekucja administracyjna ani nie stosowano żadnego środka egzekucyjnego. Powołany przez Skarżącą wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 14 lutego 2019 r., sygn. akt I Sa/Kr 111/18, CBOSA, został wydany w innym stanie faktycznym, gdzie organ egzekucyjny podjął próbę doręczenia zobowiązanemu tytułu wykonawczego, przy czym zobowiązany twierdził, że nastąpiło to pod niewłaściwy adres. W tamtym wyroku WSA w Krakowie uchylił postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do złożenia zarzutów na postępowanie egzekucyjne, przyjmując, że naruszenie przez organ drugiej instancji przepisów polegało na niewyjaśnieniu kluczowej kwestii w sprawie, jaką jest prawidłowość doręczenia skarżącemu odpisów tytułów wykonawczych. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że organ nie podjął próby doręczenia odpisu tytułu wykonawczego. Mianowicie wobec złożenia przez wierzyciela wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny zobowiązany był umorzyć postępowanie egzekucyjne, o czym stanowi przepis art. 59 § 1 pkt 9 u.p.e.a. Zaznaczyć przy tym należy, że ustawodawca w treści art. 59 § 1 u.p.e.a. wskazał obligatoryjne przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego, wskazując m.in. w pkt 9, iż postępowanie egzekucyjne umarza się na żądanie wierzyciela. Organ egzekucyjny jest związany żądaniem przez wierzyciela umorzenia egzekucji i nie jest uprawniony do działania z urzędu i badania, czy i która z przesłanek określonych w art. 59 § 1 u.p.e.a. zachodzi. Wierzyciel, będący jednocześnie organem egzekucyjnym nie jest pozbawiony możliwości żądania umorzenia postępowania egzekucyjnego. W praktyce wiąże się to z umorzeniem postępowania egzekucyjnego z urzędu. Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 29 stycznia 2016 r., sygn. akt I SAB/Gl 9/15, CBOSA: "Żądanie przez wierzyciela umorzenia postępowania egzekucyjnego może przybierać postać "wycofania" realizowanego na jego wniosek i wystawionego przez niego tytułu wykonawczego. Ustawodawca nie określił podstaw żądania wierzyciela umorzenia postępowania egzekucyjnego co oznacza, że uzależnił to od uznania, woli wierzyciela w tym zakresie. To wierzyciel samodzielnie decyduje o wystąpieniu z takim żądaniem. Jest to wyłącznie jego uprawnienie do rezygnacji z dalszego prowadzenia postępowania, a tym samym i egzekucji, dochodzonych przez niego obowiązków." Dysponentem postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec dłużnika jest wierzyciel i do niego należy inicjatywa wszczęcia, prowadzenia i zakończenia postępowania egzekucyjnego. Jak trafnie wskazał Dyrektor, w komentarzach wskazuje się, że "inicjatywa wierzyciela w umorzeniu postępowania egzekucyjnego jest w pewnym sensie odejściem od zasady prawnego obowiązku prowadzenia egzekucji przez wierzyciela (art. 6 u.p.e.a.). Organ egzekucyjny jest związany żądaniem przez wierzyciela umorzenia egzekucji i nie jest uprawniony do działania z urzędu i badania, czy i która z przesłanek określonych w art. 59 § 1 u.p.e.a. zachodzi. Wskazuje się, że wierzyciel będący jednocześnie organem egzekucyjnym nie jest pozbawiony możliwości żądania umorzenia postępowania egzekucyjnego (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 6 listopada 2007 r., III SA/Wa 1469/07, LEX nr 361255). W praktyce wiąże się to z umorzeniem postępowania egzekucyjnego z urzędu." (P. Pietrasz [w:]. Kijowski D.R. (red.), Cisowska-Sakrajda E., Faryna M., Grześkiewicz W., Kulesza C., Łuczaj W., Pietrasz R, Radwanowicz-Wanczewska J., Starzyński R, Suwaj R, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz. Wyd. LEX 2015, wydanie II). Zatem w sytuacji, gdy wierzyciel wnosi o umorzenie postępowania egzekucyjnego, to organ egzekucyjny jest zobowiązany je umorzyć. Stąd też zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem. Jak już wyżej wyjaśniono, brak było też podstaw do umorzenia postępowania w oparciu o przepis art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. zamiast art. 59 § 1 pkt 9 tej ustawy. Odnosząc się natomiast do podniesionego w skardze zarzutu wystawienia w dniu [...] maja 2019 r. tytułu wykonawczego nr [...] obejmującego zaległość w podatku dochodowym za 2008 r., a więc tożsamych należności co objęte postępowaniem egzekucyjnym umorzonym postanowieniem z dnia [...] maja 2019 r., nr [...], co w ocenie Skarżącej prowadzi do tego, że w obrocie prawnym istnieją dwa tytuły wykonawcze, na podstawie których są prowadzone dwa postępowania egzekucyjne dotyczące tych samych należności, a także zarzutu, że postępowanie egzekucyjne w zakresie należności z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. nie może być prowadzone, gdyż występuje niedopuszczalność egzekucji w związku z naruszeniem normy art. 61 u.p.e.a., Sąd wskazuje, że kwestia ponownego wszczęcia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] maja 2019r., nr [...] wykracza poza ramy postępowania zakończonego zaskarżonym rozstrzygnięciem. Skarga Strony na postanowienie Dyrektora uznające za nieuzasadnione zarzuty wniesione do postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] jest rozpoznawana przez tutejszy Sąd pod sygnaturą III SA/Wa 2783/19. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił. ----------------------- 9