III SA/Wa 210/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Anna Kocewiak po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "L" sp. z o.o. z siedzibą w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "L" sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2007 r., nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób prawnych za 2002 rok postanawia: - odmówić przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych tj. w zakresie częściowym. "L" sp. z o.o. dalej "skarżąca" lub "spółka", złożyła na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek wskazała, że w trakcie postępowania kontrolnego w 2003 roku "zatrzymano" jej towary handlowe oraz zablokowano konto bankowe uniemożliwiając prowadzenie działalności. Skarżąca nie posiada środków na zapłacenie kosztów sądowych, co ogranicza jej prawo do prowadzenia skutecznej obrony przez Sądem. W oświadczeniu o majątku i dochodach skarżąca wskazała kapitał zakładowy w wysokości 50.000 zł. Oświadczyła również, że nie posiada środków trwałych i środków na rachunku bankowym. Na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a, referendarz sądowy wezwał skarżącą do przedstawienia dodatkowych informacji i nadesłania dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Odpowiadając na pismo skarżąca powtórzyła, że w związku z kontrolą przeprowadzoną w spółce w 2003 roku, nie dysponuje ona dokumentami finansowymi, towarami handlowymi oraz zablokowano jej konta bankowe. W ten sposób pozbawiono spółkę możliwości prowadzenia faktycznej działalności oraz uzyskiwania przychodów. W konsekwencji, nie mogąc nawiązać do wcześniejszych dokumentów księgowych, skarżąca nie mogła składać zeznań i deklaracji podatkowych, nie sporządzała bilansu oraz rachunków zysków i strat. Skarżąca oświadczyła również, że jej konto bankowe zostało zlikwidowane w związku z niewnoszeniem opłat za jego prowadzenie. Ponadto w latach 2006-2007 nie zbywała żadnych ruchomości i nieruchomości, nie posiadała i nie posiada udziałów w innych podmiotach oraz środków trwałych. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje. Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 p.p.s.a, właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, a może zostać przyznane, gdy osoba prawna wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. Sąd może zwolnić osobę prawną z części kosztów postępowania, jeśli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na pełne ich poniesienie (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie strona skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, ponieważ wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Przystępując do rozpoznania wniosku, przypomnieć należy, że co do zasady, każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 p.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wykazanej w treści wniosku tak, aby można było jednoznacznie stwierdzić, iż strona nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz stan faktyczny sprawy, brak uzasadnienia dla przyznania skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie, ponieważ skarżąca nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ocena taka jest konsekwencją działania skarżącej, która nie dopełniła w sposób należyty ciążącego na niej obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. Skarżąca na podstawie art. 255 p.p.s.a. została wezwana do przedstawienia dodatkowych informacji oraz przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Podkreślić należy, że przepis art. 255 p.p.s.a. jest nie tylko podstawą prawną dla działań Sądu umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy, ale regulacja ta pozwala także ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku nie okażą się wystarczające do stwierdzenia przesłanek z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. O ile zatem nie przeprowadzenie postępowania uzupełniającego, co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku informacji o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA w Warszawie z 10 stycznia 2008 r., sygn. II FZ 540/07, niepubl.). W niniejszej sprawie w odpowiedzi na wezwanie do przedstawienia dokumentów źródłowych strona wyjaśniła, że nie może takich dokumentów przedstawić, ponieważ została ich pozbawiona w trakcie kontroli w 2003 roku. W konsekwencji skarżąca nie mogła prowadzić dokumentacji w kolejnych latach, nie składała zeznań i deklaracji podatkowych ani też nie prowadziła działalności. W ocenie referendarza sądowego wyjaśnienia skarżącej nie są wiarygodne. Kontrola podatkowa przeprowadzona w spółce, nieusprawiedliwia niewykonywania przez skarżącą obowiązków w zakresie prowadzenia dokumentacji księgowej w latach następnych. Przypomnieć należy, że zasady prowadzenia dokumentacji finansowej reguluje ustawa z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz.U. z 2002 r. Nr 76, poz. 694 z późn. zm.). Obowiązki sprawozdawcze wynikają również z ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz.U. z 2000 r. Nr 54, poz. 654 z późn. zm.). O ile bowiem - zgodnie z jej art. 25 - skarżąca nie złożyła właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego stosownego oświadczenia - obowiązana jest składać deklaracje o wysokości dochodu (straty) osiągniętego od początku roku podatkowego. Poza tym ciążą na niej obowiązki wynikający z art. 27 ustawy o podatku dochodowym. Prowadzenie rzetelnej dokumentacji finansowej jest więc obowiązkiem występującego w obrocie gospodarczym profesjonalisty, jakim jest skarżąca. Obowiązek ten spoczywa na niej niezależnie od sytuacji majątkowej i finansowej, w której się znajduje. Podkreślenia wymaga, iż na konieczność wywiązania się z powyższego obowiązku nie ma żadnego wpływu to, czy spółka osiągnęła w danym roku jakiekolwiek dochody. W konsekwencji stwierdzić należy, że nieprowadzenie - wbrew powołanym wyżej przepisom - stosownej dokumentacji uniemożliwiło weryfikację złożonych oświadczeń. Nie można też uznać, że strona wykonała nałożony na nią na podstawie art. 255 p.p.s.a. obowiązek, a opisane postępowanie nie może pozostać bez wpływu na ocenę zasadności zwolnienia skarżącej z kosztów sądowych. Informacje zawarte we wniosku oraz nie potwierdzone jakimikolwiek dokumentami oświadczenia złożone w odpowiedzi na wezwanie nie wystarczyły do oceny przesłanek przyznania prawa pomocy. Rozstrzygając w przedmiocie prawa pomocy nie można opierać się na domniemaniach, a ciężar dowodu w zakresie ustalenia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na spółce, która wnioskując o przyznanie prawa pomocy miała obowiązek wykazać fakty, na których opierała swój wniosek. Uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym przez nią zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04 stwierdził: "skoro na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, musi on przedstawić sądowi argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów. Prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest wystarczającym dowodem na okoliczność, że strona nie jest w stanie zgromadzić funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu. Udowodnienia wymaga podjęcie starań ku uzyskaniu środków finansowych, niezależnie od ich efektu". Zaniechanie strony w zakresie wykazania przesłanek z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. ma ten skutek, iż wszelkie wątpliwości dotyczące jej stanu majątkowego sąd rozstrzyga na jej niekorzyść. Mając na względzie całość powyższej argumentacji, na podstawie przepisów art. 243 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.