III SA/Wa 2187/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak – Osetek, po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi Z. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty zwrotu podatku od towarów i usług za IV kwartał 2013 r. postanawia: 1. zwolnić Skarżącą od kosztów sądowych; 2. w pozostałym zakresie odmówić Skarżącej przyznania prawa pomocy. Z. Sp. z o.o. z siedzibą w W. – dalej: "Skarżąca" zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, argumentując, że nie posiada środków pieniężnych, ani majątku, toczą się przeciwko niej postępowania egzekucyjne. Skarżąca wskazała, iż w 2012 r. zawiesiła działalność gospodarczą, co wynikało z faktu niewypłacenia jej przez S. kwoty 1.248.000 zł. Wierzytelności tej Skarżąca dochodzi w postępowaniu sądowym. Wskutek braku zapłaty powyższej kwoty Skarżąca popadła w kłopoty finansowe we wrześniu 2011 r. Podała, że kapitał zakładowy wynosi [...] zł. Stan rachunków bankowych określiła na 0 zł, zaś wysokość straty na 9.263,41 zł. Skarżąca przedstawiła bilans, rachunek zysków i strat, dokumenty dotyczące postępowania egzekucyjnego, wyciąg bankowy. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca wyjaśniła, że w 2014 r. nie osiągnęła przychodu. Z uwagi na zawieszenie działalności gospodarczej nie składa deklaracji VAT. Wskazała, że w postępowaniu sądowym przeciwko S. dochodzi jedynie części roszczenia. Wpis w wysokości 525 zł został pokryty z prywatnych środków zarządu. Wszelkie rezerwy finansowe, w tym na ewentualne procesy wydatkowano w 2011 r. na wynagrodzenia i utrzymanie struktury spółki. Skarżąca wyjaśniła, że aktualnie nie ma możliwości pozyskania środków finansowych w drodze kredytów, pożyczek czy dopłat od wspólników. Większościowy wspólnik jest bowiem bezrobotny. Poza tym poręczył kredyt inwestycyjny udzielony spółce. Skarżąca przesłała zeznania podatkowe, deklarację VAT-7K, bilans, rachunek zysków i strat, wyciągi bankowe, wydruk danych z karty rejestracyjnej bezrobotnego, umowy kredytowe. Postanowieniem z dnia 2 października 2014 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu stwierdził, że Skarżąca miała możliwość zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie kosztów zainicjowanego przez siebie postępowania. Z nadesłanego bilansu wynika bowiem, że w maju 2013 r., czyli w czasie, kiedy Skarżąca złożyła korektę deklaracji VAT-7K za IV kwartał 2012 r. dysponowała z pewnością czynnymi środkami przekraczającymi kwotę wymagalnych na tym etapie kosztów sądowych. W kasie i na rachunkach posiadała mianowicie kwotę 28.954,10 zł. Dane te przeczą oświadczeniu Skarżącej, że wszelkie rezerwy finansowe, w tym rezerwy na ewentualne procesy zostały w ciągu ostatniego kwartału 2011 r. zużyte na wynagrodzenia i utrzymanie struktury spółki. Pismem z dnia 4 listopada 2014 r. Skarżąca wniosła sprzeciw od ww. postanowienia, w uzasadnieniu którego wskazała, że przedłożyła wszelką dokumentację księgową, wykazującą na brak środków na poniesienie kosztów postępowania. Skarżąca podkreśliła, że posiada jedynie wierzytelności, których dochodzi w drodze odrębnego postępowania, a przeciwko Skarżącej prowadzone są egzekucje. Skarżąca dodała, że podjęła wszelkie możliwe kroki w celu zdobycia środków na pokrycie wydatków. Ponadto dodała, że wbrew ocenie dokonanej na podstawie bilansu Skarżąca nie posiadała czynnych środków w kwocie 28.954,10 zł, z której mogłaby zabezpieczyć koszty postępowania. Kwota ta bowiem została uzyskana dopiero w 2013 r., kiedy to rezerw już nie było, z uwagi na toczące się postępowanie egzekucyjne (zajęcie kont bankowych). Kwota ta po korekcie deklaracji wpłynęła na rachunek bankowy zajęty przez Komornika Sądowego L. . W związku z powyższym Skarżąca nie miała żadnych prawnych możliwości zabezpieczenia środków finansowych z przeznaczeniem na ewentualne koszty postępowań. W ocenie Skarżącej wykazała ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Do pisma Skarżąca dołączyła wyciąg łączny za okres 1 lipca 2013 r. do 31 lipca 2013 r. z wykazem i datami transakcji (realizacja zajęcia egzekucyjnego obejmującego kwotę 28.954,10 zł na rzecz Komornika Sądowego L. K.P. ) oraz zawiadomienie Komornika Sądowego z dnia 27 czerwca 2013 r. o zajęciu rachunku bankowego sygn. akt [...] . Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej: "P.p.s.a." w razie wniesienia sprzeciwu, jeżeli nie został on odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu spowodowało zatem usunięcie z obrotu prawnego postanowienia referendarza sądowego z 2 października 2014 r. Pod względem skutków prawnych jest ono traktowane jako nieistniejące. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Zgodnie z § 2 tego artykułu osoba prawna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Stosownie do art. 245 § 3 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 P.p.s.a.). Sąd, oceniając wniosek Skarżącego z punktu widzenia powyższej przesłanki uznał, że zasługuje on na uwzględnienie w zakresie częściowym. Z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika bowiem, że Skarżąca nie posiada środków pieniężnych, ani majątku. Ponadto toczą się przeciwko niej postępowania egzekucyjne. W 2012 r. Skarżąca zawiesiła działalność gospodarczą, co wynikało z faktu niewypłacenia jej przez S. kwoty 1.248.000 zł. Część tej wierzytelności Skarżąca dochodzi w postępowaniu sądowym. Wskutek braku zapłaty powyższej kwoty Skarżąca popadła w kłopoty finansowe we wrześniu 2011 r. Podała, że kapitał zakładowy wynosi [...] zł. Stan rachunków bankowych określiła na 0 zł, zaś wysokość straty na 9.263,41 zł. Skarżąca przedstawiła bilans, rachunek zysków i strat, dokumenty dotyczące postępowania egzekucyjnego, wyciąg bankowy. Wszelkie rezerwy finansowe, w tym na ewentualne procesy wydatkowano w 2011 r. na wynagrodzenia i utrzymanie struktury spółki. Skarżąca wyjaśniła, że aktualnie nie ma możliwości pozyskania środków finansowych w drodze kredytów, pożyczek czy dopłat od wspólników. Większościowy wspólnik jest bowiem bezrobotny. Wobec powyższego zasadne jest więc zwolnienie Skarżącej od ponoszenia kosztów sądowych. Sąd nie dopatrzył się jednak podstaw do przyznania Skarżącej prawa pomocy w szerszym zakresie, tj. w zakresie ustanowienia na jej rzecz pełnomocnika, choć Skarżąca znajduje się w trudnej sytuacji majątkowej. Ustanowienie pełnomocnika w postępowaniu przed sądem administracyjnym możliwe jest w szczególności, gdy w sprawie zachodzi tzw. "przymus adwokacki", co nie ma obecnie miejsca. Z uwagi bowiem na unormowania zawarte w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 P.p.s.a. wojewódzki sąd administracyjny, nie będąc związany granicami skargi, zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa, a także wszelkich przepisów, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze. Ponadto stronie działającej bez adwokata, radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udzieli wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego. Na etapie postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji strona działając bez pełnomocnika nie zostanie więc pozbawiona możliwości obrony jej praw (por. postanowienie NSA z 18 lipca 2013r. sygn. akt II FZ 570/13). Nie jest również wykluczone wystąpienie przez Skarżącą z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, kiedy jego udział w sprawie będzie obowiązkowy, o czym sąd administracyjny poinformuje i pouczy Skarżącego z urzędu. Sąd, w tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 245 § 3 oraz art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.