III SA/Wa 2190/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Lucyna Kaligowska po rozpoznaniu w dniu 18 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B.S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu wraz z pozostałymi członkami zarządu oraz spółką za zaległości podatkowe spółki w podatku dochodowym od osób fizycznych za poszczególne miesiące 2013 r. postanawia 1) zwolnić skarżącego od wpisu od skargi w kwocie 500 zł; 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie Skarżący B. S. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Podniósł, że jest osobą bezrobotną, na utrzymaniu rodziny. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, z którą ma rozdzielność majątkową. Wskazał, iż żona otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 5.000 zł i to ona ponosi wszelkie koszty domowe. Do kosztów tych zaliczył kredyt (572 zł), alimenty (500 zł), opłaty za energię elektryczną (114 zł), gaz (80-930 zł), wodę (54 zł), wywóz nieczystości (45 zł), leki (85 zł). Skarżący oświadczył, że nie korzysta z pomocy społecznej. Dodał, iż nie ma dostępu do rachunku żony. Poza udziałem w domu Skarżący nie posiada innego majątku. Przedłożył świadectwo pracy, decyzję o uznaniu za osobę bezrobotną, historię rachunku. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżący poinformował, że z uwagi na pobyt żony poza granicami kraju nie jest w stanie nadesłać jej dokumentów finansowych. Wskazał, że pożyczył od rodziców 500 zł i uiścił znakami opłaty sądowej należny od skargi wpis. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369), dalej jako: "P.p.s.a.", zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych z jej udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do Sądu osobom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Stosownie do art. 252 § 1 P.p.s.a., osoba wnioskująca o przyznanie prawa pomocy jest obowiązana podać we wniosku "dokładne dane" obrazujące jej sytuację rodzinną i majątkową. Jeżeli oświadczenie zawarte w tym wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Jak to już wskazano przedstawione przez stronę informacje powinny być, jak stanowi wprost art. 252 § 1 P.p.s.a., dokładne, a zatem od strony wymagana jest w tym względzie należyta staranność. Informacje te powinny więc być konkretne i na tyle szczegółowe, by w sposób wyczerpujący obrazowały sytuację majątkową i rodzinną strony. W ocenie referendarza sądowego Skarżący warunku tego nie spełnił. Nie przedstawił bowiem kompletnych dokumentów, czym uniemożliwił odtworzenie swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej. Przede wszystkim nie jest znana pełna sytuacja materialna żony Skarżącego. Nienadesłanie jej dokumentów finansowych tłumaczył on jej pobytem poza granicami kraju. Powołał się również na istniejącą między małżonkami rozdzielność majątkową. Tymczasem nie można zapominać, że wysokość dochodów żony wpływa na ocenę możliwości płatniczych Skarżącego. Skoro twierdzi on, iż obecnie potrzebuje pomocy w realizacji swoich praw (w tym przypadku w postaci zwolnienia od kosztów sądowych), to konieczna jest ocena, czy pomoc udzielana przez żonę nie wystarczy dla zabezpieczenia tej potrzeby. Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy żony Skarżący nie jest w stanie opłacić tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego rodziny, pozwalałoby rozstrzygnąć o przyznaniu pomocy z budżetu państwa. Nie zmienia tego istniejąca między małżonkami rozdzielność majątkowa. W orzecznictwie wielokrotnie bowiem akcentowano, iż małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy. Obowiązek ten wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 k.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 614 § 3 k.r.o.). Bez względu zatem na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 k.r.o., skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienia NSA z: 17 stycznia 2017 r., II FZ 989/16; 15 lipca 2015 r., II FZ 568/15 i przywołane tam orzeczenie). Jakkolwiek zatem nieprzedstawienie wymaganych w toku postępowania dokumentów, dawało pełne podstawy by wniosek Skarżącego załatwić odmownie, to jednak referendarz sądowy od rozstrzygnięcia tego odstąpił. Uznał mianowicie, że przemawiają za tym względy słusznościowe. Z akt sprawy wynika bowiem, że składając pismo z 4 września 2017 r. Skarżący opatrzył je znakami opłaty sądowej w wysokości 500 zł (tyle właśnie wynosi należny w niniejszej sprawie wpis od skargi). Co prawda ich naklejenie nie może stanowić o skutecznym uiszczeniu tego wpisu (co szczegółowo wyjaśniono Skarżącemu w postanowieniu z 18 sierpnia 2017 r. odrzucającym jego skargę w sprawie III SA/Wa 2189/17), niemniej ma znaczenie przy ocenie jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nie sposób bowiem nie zauważyć, że budżet państwa uzyskał już daninę publiczną (do której niewątpliwie należy zaliczyć opłaty sądowe), a zatem obciążenie Skarżącego obowiązkiem ponownego jej uiszczenia stanowiłoby naruszenie poczucia sprawiedliwości. Oceny tej nie zmienia fakt, iż uiszczona w znakach opłata sądowa w wysokości 500 zł została Skarżącemu "fizycznie" zwrócona. Naklejenie tych znaków na piśmie uniemożliwia bowiem odzyskanie środków pieniężnych wydatkowanych na ich nabycie. Te szczególne okoliczności sprawy zadecydowały więc o zwolnieniu Skarżącego od wpisu od skargi w kwocie 500 zł. Jednocześnie musi on mieć świadomość, że niniejsze rozstrzygnięcie nie oznacza, iż na dalszym etapie postępowania (tudzież w innej sprawie) zostanie ono automatycznie powielone. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.