III SA/Wa 2195/18

Starszy Referendarz Sądowy Marcin Piłaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na posiedzeniu niejawnym w dniu 13/11/2018 r po rozpoznaniu wniosku M. A. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi M. A. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...]/6/2018 r. Nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego p o s t a n a w i a 1. Zwolnić Skarżącą od wpisu od skargi powyżej 50,- zł; 2. Odmówić przyznania Skarżącej przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie 1) Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym albo częściowym (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym – o który wnioskuje strona - obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, (art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – tj. zwolnienia od kosztów sądowych - następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). 2) Skarżąca – M. A. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata, motywując to brakiem dochodu. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, posiada dom 147 m.kw. Miesięczne dochody gospodarstwa domowego wynoszą ok 3634 zł. Miesięczne wydatki, na cele określone w rubryce 11 formularza, wynoszą ok 1500 zł. W wykonaniu wezwania referendarza sadowego przekazała, m.in., wyciągi z rachunku bankowego i deklaracje podatkowe. 3) Wbrew poglądom (obawom) Skarżącej nie cierpi ona niedostatku, ponieważ po dokonaniu miesięcznych wydatków, pozostaje jej pewna kwota do dyspozycji. Co więcej, zarówno Skarżąca (emerytka) jak i jej mąż (pracownik Zespołu Szkolno Przedszkolnego) uzyskują stały dochód z (opodatkowanych) źródeł, zaś koszty sądowe to jeden z wydatków, z którymi osoba prowadząca spór powinna liczyć się. Dlatego Strona nie może mieć nieograniczonego dostępu do "prawa ubogiego", jakim jest instytucja "prawa pomocy" w postępowaniu sądowym. Jednak, jak odnotowuje urzędnik sądowy, spór w sprawie dotyczy kwoty 278 zł. Niestety przedmiotem zaskarżenia jest decyzja kasacyjna, od której – z woli Prawodawcy i Przewodniczącego Wydziału – należny jest wpis w kwocie 500 zł, zatem przekraczający wartość przedmiotu sporu. Z tego powodu, ważąc spoczywające na Stronie ciężary (w tym z instrumentów dłużnych), stan zdrowia Skarżącej i konieczność stałego przyjmowania kosztowanych leków (por zaświadczenie lekarskie z 5/11/2018 r.) oraz miesięczną strukturę zakupów wynikającą ze złożonych dokumentów, urzędnik sadowy uznał argumenty strony i przychylił się do konieczności miarkowania kosztów wpisu: do wysokości oznaczonej w sentencji. Zrazem za nieuzasadnione należało obawy Strony, co do "braku możliwości obrony praw w sposób należyty" (pismo z 5/11/2018, akta prawa pomocy): obawy te są nieuzasadnione w postępowaniu przed Sądem I instancji, który z urzędu czuwa nad zagwarantowaniem praw Strony. Chociaż dopuszczalne jest w pewnych okolicznościach odstąpienie przez urzędnika sądowego od wskazań wynikających z dorobku prawnego (e cantu cognoscitur avis), to jednak w niniejszej sprawie referendarz sądowy podziela pogląd prawny prezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych, zgodnie z którym ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem administracyjnym pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy, bowiem sąd ten obowiązany jest czuwać nad tym by stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 p.p.s.a., zob. też postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 stycznia 2011 r., I OZ 987/10, z dnia 30/8/2011 r., I FZ 227/11, postanowienie z 26/10/2010 r., III SA/Wr 387/10 i przywołane tam orzecznictwo, dostępne: CBOSA). Skarżąca nie wykazała natomiast potrzeby działania w sprawie nadzwyczajnej potrzeby udziału w sprawie profesjonalnego pełnomocnika, jak też wykazuje sprawność intelektualną i zdolność do jednoznacznego wyrażania swoich oczekiwań (co wynika z treści składanych pism), które to oczekiwania mogą zostać poddane ocenie przez Sąd, skrępowany ciasnym gorsetem badania sprawy, tj. "zgodności z prawem". Miarkując zakres zwolnienia od (wymagalnych) kosztów sądowych referendarz sądowy wyważa – z jednej strony – reguły dyscypliny finansów publicznych, dysponowanie przez Stronę stałym miesięcznym dochodem w kwocie przekraczającej kwotę, którą Strona zobowiązana będzie uiścić, pokrywanie innych wydatków niekorzystających z pierwszeństwa przed należnościami publicznoprawnymi. Z drugiej natomiast strony referendarz sądowy ma na względzie tak ponoszenie wydatków z utrzymaniem domu i z poratowaniem zdrowia. Wskazać bowiem należy – wykazując szacunek dla orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego - że koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania (postanowienie z 10/11/2017 r., II OZ 1364/17, CBOSA). W ramach planowania wydatków strona, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinna uwzględnić także konieczność zabezpieczenia odpowiednich środków pieniężnych na prowadzenie procesu sądowego. W ten sposób jest realizowany postulat, by zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy była rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu (tj. – po zwolnieniu – 50,- zł), z drugiej strony możliwości finansowych jej gospodarstwa domowego, co wiąże się również ze stanem majątkowym. 4) Dlatego, na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 1, § 2 i § 3, art. 246 § 1 pkt 1 i 2 u.p.p.s.a., referendarz sądowy, realizując zasadę in dubio pro actionae oraz realizując gwarancje dostępu Strony do Sądu, zadecydował jak w sentencji.