III SA/Wa 2203/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Kraus (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Golat, Sędzia WSA Marek Krawczak, Protokolant referent stażysta Iwona Choińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 maja 2012 r. sprawy ze skargi D. M. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę 1. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] maja 2011r. nr [...] Minister Finansów utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wszczętej skargą D. M. ( dalej Skarżąca ) z dnia 29 października 2010 r. Jak wynika z akt sprawy Naczelnik Urzędu Skarbowego w R., na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] obejmującego zaległość w podatku od towarów i usług za lipiec 2009 r. prowadził wobec D.M. postępowanie egzekucyjne. Zawiadomieniem z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] organ egzekucyjny dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego Skarżącej w [...] SA l/O R.. Zawiadomieniem z dnia [...] października 2010 r. nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w R. poinformował dłużnika zajętej wierzytelności, tj. [...] SA l/O R. o zmianie wysokości ww. zajęcia dokonanego zawiadomieniem z dnia 28 lipca 2010 r., polegającej na ograniczeniu kwot dochodzonych w postępowaniu egzekucyjnym do kwoty kosztów egzekucyjnych. Zawiadomienie doręczono Skarżącej w dniu 18 października 2010 r. Na zawiadomienie z dnia 4 października 2010 r. o aktualnej wysokości zajęcia, Skarżąca w trybie art. 54 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954, z późn. zm. ) dalej ,,u.p.e.a." wniosła skargę z dnia 29 października 2010 r., sprecyzowaną pismem z dnia 10 stycznia 2011 r., kwestionując zasadność egzekwowania kosztów egzekucyjnych w sytuacji, gdy należność została uregulowana. Postanowieniem z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w L. umorzył postępowania uznając, że postępowanie w sprawie wszczętej skargą z dnia 29 października 2010 r. jest bezprzedmiotowe. 2. Na powyższe rozstrzygnięcie Skarżąca pismem z dnia 5 kwietnia 2011 r. wniosła zażalenie, zarzucając postanowieniu naruszenie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.) dalej ,,K.p.a." poprzez bezpodstawne umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego i przyjęcie, że zmiana wysokości zajęcia z kwoty 53 858, 50 zł do kwoty 3048,10 zł - która to kwota stanowi jedynie koszty egzekucyjne - nie stanowi czynności egzekucyjnej, o której mowa w art. 1a pkt 2 u.p.e.a., co powoduje niemożność merytorycznego rozstrzygnięcia skargi. Skarżąca podniosła ponadto argumenty w zakresie zasadności naliczenia i egzekwowania kosztów egzekucyjnych powstałych w postępowaniu prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]. Nie zgodziła się także z przedstawionym w zaskarżonym postanowieniu twierdzeniem, iż kwestionowane działanie Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. nie stanowi nowej czynności egzekucyjnej, lecz służy jedynie zaktualizowaniu wysokości już wcześniej dokonanego zajęcia. Zdaniem Skarżącej organ podatkowy chciał uniknąć merytorycznego rozpoznania skargi i zgłoszonych w niej zarzutów. Skarżąca uznała, że organ egzekucyjny chciał pobrać podwójne koszty egzekucyjne od tej samej należności, od dwóch wspólników, którzy spłacili ciążące na nich zobowiązanie. Ponadto organ egzekucyjny nie wystawił tytułu wykonawczego będącego podstawą egzekucji tych kosztów. Dodatkowo wskazała, iż nie ma możliwości w inny sposób niż poprzez złożenie skargi na czynności egzekucyjne zaskarżyć czynność zmiany wysokości dokonanego zajęcia, którą uważa za nieprawidłową i pozbawioną podstaw prawnych. 3. Minister Finansów postanowieniem z dnia [...] maja 2011 r. utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej wL. z dnia [...] marca 2011 r. W uzasadnieniu powołując się na treść art. 1a pkt 2 oraz art. 54 u.p.e.a. wyjaśnił, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w R. zawiadomieniem z dnia 4 października 2010 r. poinformował dłużnika zajętej wierzytelności, tj. [...] SA l/O R. o zmianie wysokości zajęcia dokonanego zawiadomieniem z dnia 28 lipca 2010 r. i takie działanie organu egzekucyjnego było jedynie czynnością materialno - techniczną o charakterze wyłącznie informacyjnym. W związku z powyższym, zgodnie z definicją zawartą w art. 1a pkt 2 u.p.e.a. działania takiego nie można uznać za czynność egzekucyjną. Wysłanie bowiem do dłużnika zajętej wierzytelności informacji o zmianie wysokości wcześniej dokonanego zajęcia nie zmierzało do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Stanowiło natomiast korektę kwoty dochodzonego zobowiązania. W związku z tym, zdaniem organu odwoławczego działanie organu egzekucyjnego nie podlega ocenie w trybie art. 54 u.p.e.a., bowiem sam fakt braku możliwości zaskarżenia podjętego przez organ egzekucyjny aktu podjętego w ramach toczącego się postępowania egzekucyjnego, nie oznacza prawa dla zobowiązanego do jego zaskarżenia w trybie przepisów dotyczących skargi na czynności egzekucyjne, w sytuacji, gdy czynność ta nie miała charakteru wykonawczego. W związku z powyższym organ odwoławczy uznał, że Dyrektor Izby Skarbowej w L. był uprawniony do wydania rozstrzygnięcia o umorzeniu postępowania w związku z wystąpieniem przesłanki z art. 105 § 1 K.p.a. Minister Finansów dodał, że bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której stanowi ww. art. 105 § 1 K.p.a. oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać rozstrzygnięcia załatwiającego sprawę, co do jej istoty. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego przejawia się brakiem przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest konkretna sprawa, w której organ administracyjny jest władny i jednocześnie zobowiązany ją rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach i obowiązkach podmiotu. W związku z tym organ odwoławczy uznał, że działanie organu egzekucyjnego Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. nie stanowiło czynności egzekucyjnej w rozumieniu przepisu art. 1a pkt 2 u.p.e.a., bowiem w przedmiotowej sprawie nie możliwe było wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia w trybie skargowym przewidzianym w art. 54 u.p.e.a. Ponadto organ podatkowy odnosząc się do argumentów dotyczących zasadności naliczenia i egzekwowania kosztów egzekucyjnych oraz pozbawienia Skarżącej możliwości obrony jej praw wskazał, iż co do zasady zagadnienie kosztów egzekucyjnych wykracza poza zakres postępowania prowadzonego w trybie art. 54 u.p.e.a. W myśl przepisów art. 64c § 7 u.p.e.a. organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na żądanie zobowiązanego albo z urzędu, jeżeli koszty te obciążają wierzyciela. Na postanowienie to przysługuje zażalenie. Poprzez żądanie wydania postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych zobowiązany może uzyskać najpierw rozstrzygnięcie o wysokości i podstawie naliczenia kosztów, a następnie kwestionować zasadność tego naliczenia. 4. Na powyższe postanowienie Skarżąca pismem z dnia 5 lipca 2011r. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 54 § 1 u.p.e.a. poprzez bezpodstawne zaakceptowanie stanowiska Dyrektora Izby Skarbowej w L., z którego wynika, że pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. z dnia 4 października 2010 r. będące zawiadomieniem o zmianie wysokości zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem, dokonanego zawiadomieniem z dnia 28 lipca 2010 r. nie jest nową, kolejną czynnością wykonawczą lecz służy jedynie (jako czynność materialno -techniczna ) zaktualizowaniu wysokości wcześniej dokonanego zawiadomieniem z dnia 28 lipca 2010r. zajęcia wierzytelności Skarżącej w [...] S.A. W związku z powyższym Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi Skarżąca podniosła, że w skardze na czynność egzekucyjną złożoną w dniu 29 października 2010 r. wskazała, iż kwota kosztów egzekucyjnych wynikająca z zawiadomienia o zajęciu z dnia 28 lipca 2010 r. i zawiadomienia o zmianie wysokości zajęcia z dnia 4 października 2010 r. obejmuje opłatę za zajęcie stanowiącą 5% kwoty egzekwowanej tj. kwoty 50 801.60 zł i opłatę manipulacyjną stanowiącą 1% egzekwowanej należności. Skarżąca dodała, że organ egzekucyjny bezpodstawnie chce pobrać podwójne koszty egzekucyjne od wyegzekwowania tej samej należności . Skarżąca podkreśliła, że przepis art.64 §1 pkt 4 u.p.e.a. stanowi, że organ pobiera za dokonane czynności opłaty w wysokości 5 % kwoty egzekwowanej. Skoro zatem organ wystawił na tą samą zaległość w podatku VAT za miesiąc lipiec 2009 r. dwa tytuły, na dwóch wspólników zlikwidowanej spółki cywilnej, to w chwili gdyby od obu wspólników wyegzekwowano tą samą należność i koszty egzekucyjne, to okazałoby się, że organ uzyskał z egzekucji (tej samej należności) koszty w wysokości 10 % a nie 5 % jak stanowi ww. przepis. Poza tym wskazała, że koszty pobiera się od wyegzekwowanej należności, a od Skarżącej nic nie wyegzekwowano. Dodatkowo Skarżąca wskazała, że organ pominął brzmienie art. 64 § 5 u.p.e.a., zgodnie z którym jeżeli w celu wyegzekwowania tej samej należności pieniężnej dokonano czynności egzekucyjnych, o których mowa w § 1 pkt 2-6, opłatę egzekucyjną pobiera się tylko za jedno zajęcie, za które należy się najwyższa opłata, nie mniej jednak niż 6 zł 80 gr. Skarżąca stwierdziła, że ustawodawca nie określił podstaw prawnych uzasadniających wniesienie skargi na czynności egzekucyjne, a do jej wniesienia wystarczy jedynie niezadowolenie wnoszącego skargę z czynności egzekucyjnej. Podjętej przez organ egzekucyjny lub egzekutora bądź niezadowolenie z powodu przewlekłości postępowania. Skarżąca podkreśliła, że zmiana wysokości zajęcia jest czynnością egzekucyjną. W zaistniałej sytuacji, jedynie w tym środku zaskarżenia ( skargą na czynność egzekucyjną ) strona mogła wskazać na naruszenia prawa jakie mają miejsce w przedmiotowym postępowaniu egzekucyjnym. 5. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując dotychczasową argumentację. 6. W piśmie procesowym z dnia 30 kwietnia 2012r. pełnomocnik Skarżącej podtrzymał prezentowaną dotychczas argumentację, na poparcie której powołał wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 maja 2009r. sygn. akt III SA/Wa 271/09. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: 7.1. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – określanej dalej jako "p.p.s.a."), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem, z uwzględnieniem stanu prawnego, który miał zastosowanie w chwili orzekania w sprawie. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). 7.2. Kontroli Sądu poddane zostało postanowienie Ministra Finansów z dnia 20 maja 2011r. utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia [...] marca 2011r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie skargi na czynności egzekucyjne. Zdaniem organów postępowanie to jest bezprzedmiotowe, albowiem skarga wniesiona przez Skarżącą dotyczy czynności materialno-technicznej, a nie czynności egzekucyjnej, o której mowa w art. 54 w związku z art. 1a pkt 2 u.p.e.a. Na wstępie wskazać należy, że administracyjne postępowanie egzekucyjne jest postępowaniem wykonawczym, którego celem jest doprowadzenie do wykonania obowiązku podlegającego egzekucji administracyjnej. Mając na uwadze cel tego postępowania, określony w art. 1 pkt 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny stosuje środki przymusu, tj. środki egzekucyjne wymienione w art. 1a pkt 12 u.p.e.a. Z kolei w myśl art. 1a pkt 2 u.p.e.a. przez czynność egzekucyjną rozumie się wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Środki egzekucyjne w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych zostały zdefiniowane w art. 1a pkt 12 lit. a) powołanej ustawy. Z analizowanej treści art. 1a pkt 2 u.p.e.a. nie wynika, aby przez czynność egzekucyjną rozumieć wszelkie czynności organu egzekucyjnego podejmowane w ramach toczącego się postępowania, ale tylko takie, które zmierzają, dążą do określenia jakiegoś celu, którym może być zastosowanie lub realizacja środka egzekucyjnego. Ponadto należy zaznaczyć, że czynnościami egzekucyjnymi będą czynności faktyczne, dla których ważności u.p.e.a. przewidziała określony rygor i formę ich dokonania oraz dalsze czynności związane z realizacją środków egzekucyjnych. Nie są czynnościami egzekucyjnymi takie działania organu egzekucyjnego, które nie wiążą się ze zastosowaniem przymusu egzekucyjnego lub które wyłączają albo oddalają w czasie możliwość zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego (por. Postępowanie egzekucyjne w administracji - Komentarz, P. Przybysz, LexisNexis, wydanie 5, str. 26). Nie będzie zatem czynnością egzekucyjną zawiadomienie o zmianie wysokości zajęcia, o której wierzyciel jest zobowiązany zawiadomić organ egzekucyjny stosownie do § 9 ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001r. w sprawie wykonywania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 137, poz. 1541 ze zm.). W ocenie Sądu Minister Finansów trafnie wskazał na informacyjny charakter tego zawiadomienia, które nie zmierza do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Ponadto należy podkreślić na brak odrębnego trybu postępowania uregulowanego w u.p.e.a. dotyczącego zawiadomienia o zmianie wysokości należności objętej tytułem wykonawczym wynikającej z jej wygaśnięcia w całości lub w części co wskazuje, że nie można zaliczać go do czynności o charakterze wykonawczym ani też uznać za działanie organu egzekucyjnego zmierzające do zrealizowania środka egzekucyjnego, jakim jest egzekucja z rachunku bankowego. Należy wskazać, że zgodnie z art. 54 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. W tym miejscu należy wskazać na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z dnia 7 grudnia 2011r. sygn. akt II FSK 1784/10, w którym NSA stwierdził, że zawiadomienie o zmianie wysokości zajęcia nie stanowi czynności egzekucyjnej, o której mowa w art. 1a pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a w konsekwencji nie przysługuje na nie skarga na czynności egzekucyjne z art. 54 tej ustawy (publik. w internetowej bazie orzeczeń na stronie WWW.nsa.gov.pl). Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela prezentowane powyżej stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego. W rozpatrywanej sprawie zawiadomienie o zmianie wysokości zajęcia z dnia 4 października 2010r., skierowane do dłużnika zajętej wierzytelności tj. banku [...] SA I/O R. dotyczyło zmniejszenia kwot dochodzonych w postępowaniu egzekucyjnym do kwoty kosztów egzekucyjnych. Nie miało ono w świetle treści art. 1a pkt 2 u.p.e.a. charakteru czynności egzekucyjnej, bowiem nie zmierzało do zastosowania lub realizacji środka egzekucyjnego. Natomiast właściwa czynność egzekucyjna, polegająca na zajęciu wierzytelności pieniężnej została dokonana w dniu 28 lipca 2010r. poprzez zastosowanie środka egzekucyjnego na podstawie art. 1a pkt 12 lit. a ) i art. 80 u.p.e.a. tj. zajęcie prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego Skarżącej w [...] SA I/O R. Sam fakt braku możliwości zaskarżenia podjętego przez organ egzekucyjny aktu podjętego w ramach toczącego się postępowania egzekucyjnego, nie oznacza prawa dla zobowiązanego do jego zaskarżenia w trybie przepisów dotyczących skargi na czynności egzekucyjne, o czym mowa w art. 54 § 1 u.p.e.a., w sytuacji, gdy czynność ta nie miała charakteru wykonawczego. Brak skorzystania przez stronę z prawa do zaskarżenia czynności egzekucyjnej, w tym przypadku polegającej na zajęciu z dnia 28 lipca 2010r. wierzytelności z rachunku nie może skutkować uznaniem, że od wszystkich czynności (aktów) podjętych w ramach toczącego się postępowania egzekucyjnego przysługuje środek zaskarżenia. Z kolei zarówno w orzecznictwie, jak i w doktrynie przyjmuje się, że bezprzedmiotowość postępowania występuje, gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy w ogóle, bądź nie było podstaw do jej rozpoznania w drodze postępowania administracyjnego. Zatem bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, skutkującego tym, że nie można załatwić sprawy co do istoty. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego przejawia się brakiem przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest konkretna sprawa, w której organ administracyjny jest władny i jednocześnie zobowiązany ją rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach i obowiązkach podmiotu. Skoro zaskarżona czynność Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. nie była czynnością egzekucyjną, to zasadnie organ egzekucyjny na podstawie art. 105 k.p.a. umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe. Należy wskazać, że powołany przez Skarżącą wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 maja 2009r. sygn. akt III SA/Wa 271/09 został uchylony wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 grudnia 2010r. sygn. akt II FSK 1495 (publik. w internetowej bazie orzeczeń na stronie WWW.nsa.gov.pl). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia stwierdził, że rozpatrywane w sprawie zawiadomienie skierowane do dłużnika zajętej wierzytelności nie miało w świetle treści art. 1a pkt 2 u.p.e.a. charakteru czynności egzekucyjnej, bowiem nie zmierzało do zastosowania lub realizacji środka egzekucyjnego, co w rezultacie skutkowało uznaniem braku prawa do zaskarżenia w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a. Natomiast odnosząc się do podnoszonej przez Skarżącą kwestii związaną z brakiem innej możliwości zaskarżenia niż poprzez złożenie skargi wadliwego w jej ocenie wyliczenia kosztów postępowania egzekucyjnego, wynikającego z zawiadomienia o zmianie wysokości zajęcia, Minister Finansów zasadnie wskazał, że dla badania prawnej zasadności zaistnienia kosztów egzekucyjnych ustawodawca przewidział odrębny tryb postępowania. Bowiem zgodnie z art. 64 § 7 u.p.e.a. organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na żądanie zobowiązanego albo z urzędu, jeżeli koszty te obciążają wierzyciela. Na postanowienie to przysługuje zażalenie. W związku z powyższym Skarżąca wbrew twierdzeniu zawartemu w skardze ma możliwość żądania wydania postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, a w przypadku kwestionowania ich wysokości i podstawy naliczenia, może zaskarżyć w stosownym trybie. 7.3. Mając powyższe na uwadze Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a