III SA/Wa 2212/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Lucyna Kaligowska po rozpoznaniu w dniu 31 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. sp. j. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2013 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżąca – K. sp. j. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując, że cały jej majątek trwały jest zajęty przez wierzycieli. Zajęciu podlega także konto bankowe, co powoduje, że Skarżąca faktycznie nie prowadzi działalności gospodarczej. Podała, że kapitał zakładowy wynosi 15.519.458,80 zł, zaś wartość środków trwałych 7.435.038,81 zł. Zysk za ostatni rok wyniósł natomiast 1.914.820,44 zł. Skarżąca ujawniła stan rachunku bankowego, na którym widnieje debet w wysokości 128,91 zł. Powołała się na fakt ciążących na niej zobowiązań. Oświadczyła, że nie posiada udziałów w innych podmiotach, wspólnicy nie posiadają środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych, zaś pełnomocnik nie otrzymuje wynagrodzenia ze spółki. Skarżąca przedłożyła m. in. zestawienie przychodów i kosztów, zestawienie zobowiązań i należności, dokumenty potwierdzające zajęcia egzekucyjne, deklaracje VAT, bilans, rachunek zysków i strat, sprawozdanie finansowe, wykaz środków trwałych, zeznania podatkowe. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej jako: "P.p.s.a.", zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z: 23 stycznia 2013 r. I FZ 2/13 oraz II FZ 1017/12; 10 stycznia 2013 r. II FZ 1005/12). Dotyczy to przede wszystkim osób o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z tym postępowaniem. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Zgodnie z § 2 pkt 2 tego artykułu osoba prawna, a także inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (tak w niniejszej sprawie) - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zdaniem referendarza sądowego wystąpienia tej przesłanki Skarżąca nie wykazała. Po pierwsze mimo zapewnień nie przedłożyła sprawozdania finansowego za 2016 r., wyciągów bankowych, protokołów zajęć. Nie ujawniła też źródła, z jakiego finansuje koszty zastępstwa procesowego przez profesjonalnego pełnomocnika. Ograniczyła się jedynie do wskazania, że wynagrodzenia tego nie otrzymuje on "ze spółki". Nie wyjaśniła natomiast czy dotyczy to wszystkich pięciu pełnomocników z wyboru, którzy reprezentują ją w jedenastu zawisłych przed tutejszym Sądem sprawach. Po drugie nawet z tych dokumentów źródłowych jakie Skarżąca przedstawiła nie wynika, że zachodzi wyjątkowa sytuacja, o której mowa w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Przeciwnie zarówno Skarżąca, jak i jej wspólnicy mają możliwość wygospodarowania środków potrzebnych do opłacenia niniejszej sprawy. Sytuację majątkową tych ostatnich bierze się pod uwagę przy ocenie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, z tego względu, że podmiotem ubiegającym się o to prawo jest spółka jawna. W orzecznictwie wyrażono natomiast pogląd, iż dla oceny istnienia przesłanki określonej w art. 246 § 2 P.p.s.a. ma znaczenie nie tylko sytuacja finansowa spółki jawnej, ale także sytuacja jej wspólników. W postanowieniu z 7 kwietnia 2009 r. (I FZ 70/09, CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził mianowicie, że nieuzasadnione byłoby przyjęcie, iż przy przyznaniu prawa pomocy spółce jawnej, sytuacja majątkowa wspólników nie ma znaczenia w przypadku wskazywania na brak po stronie tej spółki dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych, jeżeli nie ulega wątpliwości, że wspólnicy odpowiedzialni są za zobowiązania tej spółki. Stawiałoby to wspólników spółki jawnej w postępowaniu w zakresie przyznania prawa pomocy w korzystniejszej sytuacji niż w innych postępowaniach. W rezultacie dla pozytywnego rozpoznania wniosku spółki jawnej, nie jest wystarczającą podstawą brak możliwości poniesienia przezeń kosztów postępowania. Konieczne jest bowiem jeszcze uprzednie zbadanie, czy na uiszczenie tych kosztów pozwala stan finansowy i majątkowy wspólników tej spółki. W niniejszej sprawie trudno zgodzić się z argumentem Skarżącej, iż ani ona, ani jej wspólnicy nie posiadają środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych. Co prawda wysokość wpisu od skargi - jedynego kosztu sądowego, do którego uiszczenia jest ona zobowiązana na tym etapie postępowania jest znaczna (100.000 zł), niemniej porównanie go choćby z wysokością przychodu pozwala na wniosek, że miała ona możliwość zabezpieczenia w stosownym czasie środków na jego sfinansowanie. Poziom tego przychodu obrazują zeznania podatkowe wspólników za lata 2015-2016, gdzie wykazali oni przychód spółki wynoszący odpowiednio 2.649.227.334,73 zł i 87.294.492,54 zł (dane na podstawie informacji PIT/B). Oznacza to, że każdy ze wspólników osiągnął w tym czasie przychód z działalności gospodarczej na poziomie odpowiednio 1.324.613.667,37 zł i 43.647.246,27 zł. W tej sytuacji nie może mieć decydującego znaczenia fakt, iż w chwili obecnej wysokość obrotów Skarżącej spadła w porównaniu z latami 2015-2016. W dalszym bowiem ciągu skala tych obrotów nie jest mała. W okresie od stycznia do czerwca 2017 r. przychód ze sprzedaży wyniósł ponad 561.657 zł, zaś w styczniu i lutym 2017 r. Skarżąca zaangażowała znaczne środki na nabycie towarów i usług (530.652 zł), Tymczasem jej obowiązkiem jako podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą było również zabezpieczenie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym, gdyż stanowią one część kosztów tej działalności i mają pierwszeństwo przed innymi zobowiązaniami. Nie można też zapominać, iż Skarżąca posiada środki trwałe o wartości ponad 7.435.038 zł. Są wśród nich – co wynika z ewidencji tych środków – zarówno grunty i nieruchomości zabudowane, jak i ruchomości, w tym samochody. Tymczasem jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 18 grudnia 2012 r. (II GZ 478/12) od strony można oczekiwać, że będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych (zob. też postanowienie NSA z 15 kwietnia 2016 r., I FZ 565/15). Skarżąca natomiast nie wykazała jakoby zdolność dysponowania wspomnianym majątkiem utraciła, w szczególności zaś – na co zwrócono już wcześniej uwagę - nie udokumentowała, że majątek ten został zajęty. Z tych wszystkich względów referendarz sądowy nie dopatrzył się uzasadnionych powodów do przerzucenia na współobywateli ciężaru kosztów sądowych związanych z zainicjowanym przez Skarżącą postępowaniem. W tej sytuacji na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.