III SA/Wa 2240/09

Referendarz Sądowy Marcin Piłaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 maja 2010 r po rozpoznaniu wniosku R. M. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi R. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] października 2009 [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. p o s t a n a w i a przyznać skarżącej prawo pomocy we wnioskowanym zakresie, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego 1) Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje wnioskowane przez stronę zwolnienie od kosztów sądowych albo ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.) i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów utrzymania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 245 § 2 u.p.p.s.a.). Zasadą przyjętą przez ustawodawcę w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest odpłatność za wnoszone do sądów środki prawne. Wyjątki od tej zasady mogą mieć charakter ustawowy albo znajdować zastosowanie w instytucji przyznania prawa pomocy, która jest uregulowana w art. 243 i n. u.p.p.s.a. (por. postanowienie z 1 kwietnia 2005 r sygn. II OZ 209/05), jak też samodzielne układanie stosunków z pełnomocnikiem. Jeżeli skarżący zamierza skorzystać z instytucji prawa pomocy, powinien wykazać okoliczności, od zaistnienia których zależy możliwość skorzystania przez Sąd z tej instytucji, natomiast Sąd jest zobowiązany do analizy przedstawionych materiałów, także z uwzględnieniem zasad logicznego myślenia i doświadczenia życiowego. 2) We wniosku zawartym w skardze oraz w nadesłanym formularzu PPF, R.M. dalej jako skarżąca, zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. W uzasadnieniu wskazała, ze z powodu ciężkiej sytuacji materialnej nie jest w stanie uiścić należności publicznoprawnych, w tym zaległości podatkowych. Jest samotną matką, wychowuje szesnastoletniego syna. Mieszka w użyczonym mieszkaniu. Osiąga – co miesiąc – dochód w wysokości 638,- zł brutto. Skarżąca wskazał na swoją nieświadomość prawa, która była przyczyną – pośrednią -odrzucenia jej skargi. Z tego samego powodu nie jest w stanie sporządzić skargi kasacyjnej, w związku z czym zwraca się o ustanowienie pełnomocnika urzędu. 3) Referendarz sądowy wskazuje, że – zgodnie z art. 87 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - krio - rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie. Na mocy art. 128 krio obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża, m.in, krewnych w linii prostej– czyli także rodziców, w tym wypadku skarżącą. Referendarz sądowy ma na uwadze fakt, że rodzice nie mogą uchylić się od obowiązku alimentacyjnego na tej podstawie, że wykonywanie tego obowiązku stanowiłoby dla nich nadmierny ciężar, lecz są zobowiązani podzielić się z dzieckiem nawet najmniejszymi dochodami, a nawet, gdy sytuacja dziecka tego wymaga, rodzice mają obowiązek wyzbywania się posiadanego majątku bądź jego niektórych składników, aby w ten sposób podołać ciążącemu na nich obowiązkowi alimentacyjnemu (orzeczenie SN z dnia 4 czerwca 1963 r. sygn. III CR 70/63, OSN 1964). Referendarz sądowy uwzględnił w procesie badania sprawy fakt, że miesięczne koszty utrzymania ucznia zależne są od wielu czynników, a ich jednoznaczne określenie jest trudne. Jednakże w sytuacji, kiedy skarżąca dysponuje, co miesiąc, kwotą ok. 600 zł – dywagacje, co do możliwości partycypowania skarżącej w kosztach postępowania byłyby wyrazem niezrozumienia zwrotu ustawowego "bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny". Według referendarza, skarżąca nie ma wolnych środków, które mogłaby przeznaczyć na potrzeby opłat sądowych. Referendarz sądowy wskazuje, że wysokość minimum socjalnego na 1 osobę, w modelu rodziny, takim jaki ma skarżąca, wynosi w 2008 r. ok. 714 zł (http://www.ipiss.com.pl/www_new_ms_2008.pdf). Za minimum socjalne należy rozumieć wskaźnik określający koszty utrzymania gospodarstw domowych z uwzględnieniem dóbr służącym do zaspokojenia potrzeb bytowo-konsumpcyjnych na takim poziomie, że składniki te wystarczają nie tylko dla podtrzymania życia (ten wskaźnik jest określany jako minimum egzystencji), lecz także dla posiadania i wychowania dzieci oraz dla utrzymania minimum więzi społecznych. Referendarz sądowy uwzględnia przy tym w procesie badania sytuacji życiowej skarżącej fakt, że zadeklarowana przez nią kwota miesięcznych dochodów jest kwotą brutto, a na skarżącej ciąży obowiązek spłat zaciągniętych zobowiązań: stąd rozstrzygnięcie w sentencji wydaje się zabezpieczać realizację prawa do sądu skarżącej. Odmowa skarżącej prawa pomocy w opisanej kondycji jest niedopuszczalna, jeśli nałożenie na nią obowiązku partycypowania w kosztach sądowych, w jakiejkolwiek wysokości, byłaby przyczyną niemożności należytego wykonywania obowiązków związanych z władzą rodzicielska, o których mowa w art. 96 i 128 i n. kodeksu rodzinnego i opiekuńczego lub też uniemożliwiałoby jej prowadzenie sporu sądowego – ze względu na groźbę spowodowania uszczerbku dla utrzymania dla siebie i rodziny. Referendarz sądowy zwraca przy tym uwagę, że niewskazany byłby taki sposób wykładni przepisów o prawie pomocy, który, poprzez nałożenie daleko idących limitacji w prawie do Sądu, ograniczałby sposób realizacji innych wartości zapisanych w Konstytucji, jak prawo do nauki, ochronę rodziny, czy prawo rodziny do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych. W ocenie referendarza sądowego błędne byłoby orzeczenie, które nakazywałoby skarżącej dokonanie wyboru, którą wartość zamierza chronić: swoje prawo do Sądu wynikające tak z zapisów Konstytucji, jak prawa międzynarodowego, czy też realizować obowiązki wynikające z władzy rodzicielskiej i alimentacji. Referendarz sądowy wskazuje, że z nadesłanych oświadczeń wynika wprawdzie zdolność do uzyskiwania stałego dochodu przez skarżącą, co jednak oznacza w sprawie – ze względu na wysokość dochodu - posiadanie przez skarżącą zdolności zaspokajania jej potrzeb egzystencjalnych – wyróżnionych powyżej. Dla oceny sytuacji skarżącej ma znaczenie także zestawienie zarówno ponoszonych przez nią stałych wydatków (wskazanych w aktach administracyjnych i sądowych), jak i konieczność ponoszenia wydatków w pełnej wysokości, związanych z edukacją dzieci, czy pomocami naukowymi – do czego jest zobowiązana na mocy przywołanych powyżej przepisów. 4) Z tego powodu, jeżeli z zestawienia wysokości środków pieniężnych, którymi dysponuje skarżąca, analizy sposobu prowadzenia gospodarki finansowej i wskazanego obowiązku uczestniczenia w kosztach sądowych, wynika, że uiszczenie choćby wpisu od skargi kasacyjnej, w wysokości 250,- zł spowoduje negatywne następstwa w zadeklarowanej strukturze wydatków, to w rozstrzygnięciu o prawie pomocy należy w sposób niezwykle staranny uwzględniać zdolność skarżącej do wypełniania obowiązków wobec potomstwa wynikające z kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Uwagę tą referendarz odnosi do wydatków, które skarżąca zobowiązana byłaby ponieść na wynagrodzenie – najniższe choćby – pełnomocnika. 5) Mając na uwadze powyższe referendarz sądowy, na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 1 , § i § 3, art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 u.p.p.s.a., uznał, jak w sentencji.