III SA/Wa 2244/14

Referendarz sądowy Lucyna Kaligowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 30 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi T.W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące styczeń i luty 2009 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżący T. W. zwrócił się o ustanowienie adwokata z urzędu. Wskazał, że uzyskał już w niniejszej sprawie zwolnienie od kosztów sądowych. Wyjaśnił, że nie wystąpił wówczas o pełnomocnika, gdyż liczył na uchylenie przez sąd karny poręczenia majątkowego oraz pożyczkę od znajomych. Ostatecznie tak się nie stało. Skarżący podał, że prowadzi indywidulane gospodarstwo domowe. Z dniem 1 sierpnia 2014 r. zamknął zawieszoną wcześniej działalność gospodarczą. Obecnie jest osobą bezrobotną bez dochodu. Z tego względu nie generuje kosztów stałych, które mógłby oszacować. Dodał, że nie posiada nieruchomości, zaś środki finansowe na zablokowanych rachunkach bankowych zostały zajęte. Skarżący oświadczył, że korzysta z pomocy mieszkaniowo-żywnościowej przyjaciół i rodziny. Przedłożył wniosek o wpis do CEIDG. Wykonując wezwanie referendarza sądowego Skarżący wyjaśnił, że niemożliwe jest nadesłanie zeznania podatkowego, gdyż w 2014 r. nie osiągnął żadnego dochodu. Nie posiada żadnych źródeł utrzymania. Podkreślił, że korzysta z pomocy wielu osób, które pragną pozostać anonimowe. Wskazał, że bezskutecznie poszukuje pracy. W tym celu regularnie odwiedza urząd pracy oraz odpowiada na dziesiątki ofert zamieszczonych w Internecie i prasie. Z obawy przed odmową Skarżący zrezygnował ze zwracania się o pomoc do innych - niż urząd pracy - instytucji. Podał, że nie dysponuje odpisem wyroku orzekającego rozwód, gdyż nie został mu dostarczony, a jego pozyskanie wiąże się z kosztami i jest czasochłonne. Poza zaległościami podatkowymi sięgającymi kwoty 24 mln zł Skarżący nie posiada innych zaległości. Z uwagi na brak dochodu Skarżący nie jest w stanie pokrywać kosztów utrzymania swoich dzieci. Jedyne rachunki bankowe, jakimi dysponuje zostały zablokowane przez Prokuraturę Okręgową w K. . Aktualnie Skarżący nie ma do nich dostępu, co skutkuje tym, że nie wykonywał na nich żadnych operacji. Przesłał postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym oraz zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako: "P.p.s.a.", zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z: 23 stycznia 2013 r. I FZ 2/13 oraz II FZ 1017/12; 10 stycznia 2013 r. II FZ 1005/12). Strona powinna zatem wykazać przez złożenie stosownych dokumentów w postaci rachunków, wyciągów bankowych, zaświadczeń itp., że jej sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do Sądu. Inicjatywa dowodowa w tym zakresie spoczywa na stronie. Wynika to z treści art. 252 § 1 P.p.s.a., który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach oraz dokładne dane o stanie rodzinnym. Także z użytego w art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże" wynika, że to strona ma przekonać Sąd, iż znajduje się w sytuacji, która usprawiedliwia przyznanie prawa pomocy. Co istotne przy rozpatrywaniu wniosku Sąd nie jest ograniczony do analizy złożonego formularza i zawartych w nim oświadczeń, lecz jest uprawniony – w przypadku uznania tychże oświadczeń za niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego strony, a także w przypadku, gdy oświadczenia te budzą wątpliwości – do zobowiązania wnioskodawcy do złożenia na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Stanowi o tym art. 255 P.p.s.a. Na wstępie wskazać należy, że referendarzowi sądowemu znany jest fakt przyznania Skarżącemu prawa pomocy w sprawie III SO/Wa 30/13 (postanowienie z 18 września 2014 r.), a także w niniejszej sprawie w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (postanowienie z 9 grudnia 2014 r.). W żadnym jednak razie nie może to skutkować automatycznym przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów postępowania, bez wykazania argumentów związanych z zagrożeniem bytu Skarżącego. Nie do przyjęcia byłaby sytuacja, gdyby referendarz sądowy rozpoznający sprawę, dla zachowania jednolitej linii orzeczniczej, rozstrzygał w oparciu o stanowisko wyrażone bądź to w innej sprawie tej samej osoby, bądź to na wcześniejszym etapie postępowania. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy rozstrzygnięcia w innych sprawach mogą pełnić jedynie funkcję argumentu pomocniczego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 stycznia 2013 r., II FZ 1031/12). Przyznanie Skarżącemu prawa pomocy w innej sprawie, czy też na wcześniejszym etapie postępowania nie mogło więc mieć waloru rozstrzygającego. Pierwszeństwo ma bowiem wnikliwa analiza złożonych oświadczeń i dokumentów, dokonana przy poszanowaniu zasady racjonalnego myślenia i wymogów doświadczenia życiowego. Nie sposób nie zauważyć, że Skarżący w dalszym ciągu koncentruje swoje wywody na takich okolicznościach jak brak jakichkolwiek źródeł utrzymania, egzystowanie dzięki pomocy rodziny i przyjaciół, czy zabezpieczenie jego majątku. W wywodach tych brakuje natomiast konkretów, w szczególności zaś dokumentów potwierdzających te okoliczności. I tak z jednej strony Skarżący twierdzi, że korzysta z pomocy mieszkaniowo-żywnościowej wielu osób, z drugiej strony nic na temat tej pomocy nie wiadomo. Wezwany do wskazania i udokumentowania danych tych osób oświadczył, że pragną one pozostać anonimowe. Uniemożliwił tym samym zweryfikowanie składanych w tym zakresie wyjaśnień. Poza jego oświadczeniem nie ma bowiem dowodu, który potwierdzałby lub uprawdopodabniał ten fakt. Zwłaszcza, że stan taki ma się utrzymywać już od sierpnia 2012 r., a zatem wspomniana pomoc przybiera charakter permanentny. W ocenie referendarza sądowego wysoce nieprawdopodobne jest, aby przez tak długi okres Skarżący korzystał jedynie ze środków pozyskanych od osób spokrewnionych i zaprzyjaźnionych. Skarżący nie nadesłał także żadnego dokumentu, z którego wynikałoby, że rzeczywiście przy "wsparciu oferowanym" przez urząd pracy podejmuje próby znalezienia zatrudnienia. Wątpliwości w tym zakresie mogłoby rozwiać przedłożenie choćby zaświadczenia o odbyciu "regularnych" i "obowiązkowych wizyt okresowych", czego jednak Skarżący nie uczynił. Nie sposób też nie zauważyć, że skala prowadzonej wcześniej działalności gospodarczej Skarżącego była znaczna. Przykładowo w 2008 r. sprzedaż sięgała wielomilionowych kwot. Na podobnym poziomie kształtowały się zakupy. Jeszcze w 2012 r. przychody wyniosły 80.305,02 zł, zaś koszty ich uzyskania 81.517,88 zł. O rozmiarach prowadzonej działalności gospodarczej i szerokich kontaktach biznesowych świadczą także akta niniejszej sprawy oraz przedłożone przez Skarżącego dokumenty dotyczące zabezpieczenia towarów i środków finansowych będących w jego posiadaniu. Zakres świadczonych usług oraz fakt wysokiego za nie wynagradzania sugeruje, że Skarżący posiada szczególne kwalifikacje oraz bogate doświadczenie zawodowe. Stąd też dość niewiarygodnie brzmią jego twierdzenia o pozostawaniu od ponad 2 lat bez pracy i egzystowaniu, dzięki pomocy osób spokrewnionych i zaprzyjaźnionych. Skarżący nie wskazał bowiem żadnych okoliczności, z których wynikałoby, że opisane wyżej umiejętności bezpowrotnie utracił. Niezrozumiałe jest twierdzenie Skarżącego, że poza pomocą mieszkaniowo-żywnościową nie generuje kosztów utrzymania, które mógłby oszacować. Skarżący ponosi bowiem choćby koszty korespondencji z Sądem, które niewątpliwie nie wchodzą w zakres pomocy mieszkaniowo-żywnościowej. Nie wiadomo natomiast kto pomaga w ich ponoszeniu. Zastanawiające jest też dlaczego w tak katastrofalnej - jak ją opisuje Skarżący - sytuacji życiowej i materialnej Skarżący nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej. Co prawda takie zachowanie uzasadnił "obawą przed kolejną odmową", niemniej wyjaśnienia te brzmią nieprzekonująco. Trudno bowiem uwierzyć by Skarżący, który jest osobą życiowo zaradną, skoro potrafi egzystować przy pomocy innych osób, u których pomieszkuje i się żywi, miał zahamowania, by zwrócić się o pomoc do instytucji w tym celu powołanych. Nadto Skarżący nie wykonał wezwania do nadesłania wyroku orzekającego rozwód. Z tych wszystkich względów uznać należało, że nie wykazał on, iż jego wniosek o ustanowienie pełnomocnika zasługuje na uwzględnienie. Nie sposób przyjąć, że Sąd, będący w postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy, dysponentem środków publicznych, będzie decydował o sfinansowaniu udziału Skarżącego w zainicjowanym przez niego postępowaniu sądowym, opierając się jedynie na jego oświadczeniach. Ubocznie jedynie referendarz sądowy wskazuje, iż niezasadne są obawy, że bez udziału profesjonalnego pełnomocnika Skarżący nie będzie w stanie prawidłowo bronić swoich racji w toczącym się postępowaniu. Z uwagi bowiem na regulacje zawarte w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 P.p.s.a. wojewódzki sąd administracyjny, nie będąc związany granicami skargi, zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa, a także wszelkich przepisów, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze. A zatem, na tym etapie postępowania strona działając bez pełnomocnika nie zostanie pozbawiona możliwości obrony jej praw. Ponadto stronie działającej bez adwokata, radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udzieli wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego (por. postanowienie NSA z 18 lipca 2013 r., II FZ 570/13). W tej sytuacji na podstawie art. 243 § 1 P.p.s.a., art. 245 P.p.s.a., art. 246 § 1 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.