III SA/Wa 2321/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Przybysz, , po rozpoznaniu w dniu 27 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za listopad i grudzień 2012 r. postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżący – A. K. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, powołując się na takie okoliczności, jak: zabezpieczenie całego majątku, blokada wszystkich kont bankowych. Dodał, że blokada ta uniemożliwia prowadzenie działalności gospodarczej i osiąganie dochodu. Podał, że gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, z którą posiada rozdzielność majątkową. Do majątku zaliczył trzy mieszkania i dom. Wykonując wezwanie referendarza sądowego Skarżący wyjaśnił, że w 2015 r. nie prowadził faktycznej działalności gospodarczej. Miesięczne koszty utrzymania gospodarstwa domowego wynoszą ok. 3.000 zł i ponosi je żona. Wskazał, że posiadane mieszkania nie są przedmiotem najmu, natomiast generują koszty, które w 2015 r. nie są regulowane. Podał, że koszty te w skali miesiąca wynoszą ok. 2.500 zł. Obecnie zadłużenie dwóch lokali sięga 21.000 zł. Skarżący przedstawił decyzję o zabezpieczeniu, zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego, wyciągi bankowe, zaświadczenie o stanie konta, pismo w sprawie wypowiedzenia umowy pożyczki, pismo w sprawie umowy faktoringu odwrotnego, deklaracje VAT-7, umowę majątkową małżeńską, zeznanie podatkowe. Postanowieniem z dnia 21 września 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania Skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z dnia 5 października 2015 r. Skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia wnosząc o jego uchylenie i zwolnienie z kosztów sądowych w całości. W treści ww. pisma oświadczył, iż sytuacja majątkowa małżonki pozwala jedynie na pokrywanie bieżących potrzeb związanych z utrzymaniem posiadanych lokali mieszkalnych. Do sprzeciwu dołączył kopię umowę z dnia 25 września 2003 r. o rozdzielności majątkowej, oświadczenia małżonki zawierające informacje o braku przychodów z tytułu zatrudnienia, najmu lub z innych źródeł oraz o niepodleganiu obowiązkowi składania zeznań podatkowych z powodu braku dochodów, jak również zaświadczenie z banku [...] SA wskazujące na brak stałych wpływów na rachunek bankowy małżonki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje usunięcie z obrotu prawnego orzeczenia referendarza sądowego, tj. postanowienia z dnia 21 września 2015 r. Jest ono traktowane – pod względem skutków prawnych – jako nieistniejące. Zgodnie z art. 2 ustawy ustawą z 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015r. poz. 658) do postępowań w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy zainicjowanych przed dniem 15 sierpnia 2015 r. stosuje się przepis art. 260 P.p.s.a. w brzmieniu sprzed nowelizacji wprowadzonej powołaną ustawą. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje w myśl art. 245 § 3 P.p.s.a zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W odniesieniu do meritum sprawy Sąd zauważa, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. osoba fizyczna może domagać się przyznania pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wynika, iż na takiej osobie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, str. 319). Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J.P. Tarno, Prawo..., str. 320). Stosownie do art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Jak się podkreśla w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, nie publ.) ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej. Przy rozpoznawaniu niniejszego wniosku o przyznanie prawa pomocy należało wziąć również pod uwagę, że na obecnym etapie jedynym kosztem postępowania sądowego, który Skarżący musi ponieść, jest koszt wpisu od skargi w wysokości 4.999 zł. Okoliczności przedstawione przez Skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również wynikające z akt nie pozwalają uznać, że sytuacja Skarżącego uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazać przy tym należy, iż Skarżący wskazał, iż w 2015 r. nie prowadził faktycznej działalności gospodarczej. Jednak z przedstawionego zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) przez podatnika PIT-36L wynika, że w 2014 r. osiągnął przychód w wysokości 82.939.676,20 zł, dochód natomiast wyniósł 1.454.605,60 zł. Ponadto w piśmie z dnia 11 września 2015 r. Skarżący wskazał, iż koszty utrzymania gospodarstwa domowego wynoszą ok. 3.000 zł i ponosi je żona. Natomiast w piśmie z dnia 2 października 2015 r. (dołączonym do sprzeciwu), małżonka Skarżącego oświadczyła, iż nie uzyskuje żadnych dochodów i pozostaje od wielu lat na utrzymaniu małżonka. Stwierdziła również, iż nie posiada żadnych oszczędności. W ocenie Sądu nie można uznać za wiarygodne ww. oświadczeń Skarżącego i jego małżonki w tym zakresie, gdyż są one wzajemnie sprzeczne. Z dołączonych do sprzeciwu wydruków z rachunku bankowego Skarżącej wynikają bowiem wpłaty gotówkowe dokonywane na własny rachunek, np. ostatnia wpłata z 29 lipca 2015 r., na kwotę 9.000 zł. W ocenie Sądu, nie można uznać za wiarygodne oświadczeń Skarżącej, iż nie posiada żadnych oszczędności, skoro wielokrotnie dokonywała wpłat na własny rachunek (tzw. "zasilenie"). Wpłat tych dokonywał również Skarżący. Również z zaświadczenia Banku [...] z dnia 2 października 2015 r. nie wynika, aby małżonka Skarżącego nie posiadała środków na rachunku bankowym, jest natomiast mowa o "braku stałych wpływów na rachunek". Oceniając możliwości płatnicze skarżącego Sąd zauważył, że Skarżący, jako właściciel domu o powierzchni 160 m2 i jednocześnie dwóch mieszkań w W. o powierzchni 56 m² i 47 m² oraz mieszkania w W. (pow. 35 m²), ma możliwość wynajęcia którejś z tych nieruchomości w celu zwiększenia dochodów rodziny. W związku z tym należało uznać, że Skarżący jest w stanie wygospodarować środki na poniesienie pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należało bowiem mieć na uwadze i to, że Skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, z którą posiada rozdzielność majątkową. Przy badaniu zaś ustawowych przesłanek o przyznanie prawa pomocy należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2006 r., sygn. akt GZ 71/04). Tym samym, na co wskazywano wyżej, skoro małżonka Skarżącego posiada środki finansowe (vide "wpłaty gotówkowe na rachunek bankowy"), istnieje możliwość udzielenia Skarżącemu pomocy w zakresie uiszczenia wpisu sądowego od skargi w niniejszej sprawie. Sytuacja materialna Skarżącego nie uzasadnia przyznania mu prawa pomocy nawet w części. Nie można bowiem przyjąć, iż Skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Z oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wynika w sposób jednoznaczny, aby Skarżący nie był w stanie ponieść kosztów postępowania. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy stanowi pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien najpierw poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, a dopiero wówczas – gdy tak zgromadzone środki okażą się niewystarczające – może skutecznie złożyć wniosek o przyznanie prawa pomocy. Z taką sytuacją z całą pewnością nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie pozbawi Skarżącego konstytucyjnego prawa do sądu, gdyż posiada on majątek wystarczający na pokrycie kosztów postępowania przed sądem administracyjnym. Na marginesie Sąd pragnie wskazać, iż instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy. Może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia, bądź gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z 19 października 2005 r. I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z 22 marca 2005 r. FZ 794/04, niepubl.). Ponadto, jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 niepubl., prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Zdaniem Sądu, Skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. W każdym uzasadnionym przypadku, jeżeli koszty sądowe miałyby stanowić tamę do sądowego rozpoznania sprawy, sąd jest zobowiązany do takiego rozstrzygnięcia o kosztach, które umożliwi stronie wniesienie skargi, a tym samym realizację swoich praw przed sądem. Trzeba jednak raz jeszcze podkreślić, że przyznanie prawa pomocy następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - a te okoliczności w sprawie nie zostały wykazane. Powyższe okoliczności wskazują na to, iż w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki uprawniające do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd, mając na uwadze, na podstawie art. 243 § 1 w związku z art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.