III SA/Wa 2324/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie: Przewodnicząca Sędzia WSA Agnieszka Góra Błaszczykowska po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu B. O. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 września 2016 r. sygn. akt III SA/Wa 2324/16 odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B.O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie określenia przybliżonej kwoty zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2009r. i dokonania zabezpieczenia jej na majątku podatnika postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Skarżąca B. O. , działając przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z [...] maja 2016 r. w przedmiocie określenia przybliżonej kwoty zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2009r. i dokonania zabezpieczenia jej na majątku podatnika. W treści skargi zawarła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Podniosła w nim, że aktualnie miesięcznie osiąga przychód w wysokości 1.000 zł oraz nie posiada oszczędności. Według niej sprzedaż należących do niej nieruchomości nie jest możliwa z uwagi na obciążenia hipoteczne dotyczące kredytów związanych z działalnością gospodarczą. Z posiadanych dwóch samochodów jeden jest uszkodzony, a na drugim ustanowiony jest zastaw. Skarżąca posiada wierzytelności na kwotę około 230.000 zł, jednak w wyniku postępowań sądowych nie uzyskała dotychczas jakiejkolwiek kwoty. W załączonym formularzu PPF wskazała ponadto, że posiadany dom o powierzchni 250 m2 oraz działka o pow. 3,49 ha obciążone są hipotecznie. Na jej utrzymaniu pozostaje troje uczących się dzieci. Na dwoje z nich otrzymuje alimenty po 1.000 zł miesięcznie. Skarżąca do stałych obciążeń zaliczyła: ratę kredytu inwestycyjnego w wysokości 21.000 zł, ratę kredytu obrotowego w wysokości około 26.000 zł. Miesięczne koszty utrzymania domu oszacowała w wysokości 1.250 zł (gaz, prąd, woda, wywóz nieczystości). W odpowiedzi na wezwanie starszego referendarza sądowego do nadesłania dodatkowych dokumentów oraz złożenia wyjaśnień dotyczących rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, Skarżąca wyjaśniła, że zgodnie z rachunkiem zysków i strat za 2016 r. do 15 marca 2016 r. wykazała zysk w wysokości jedynie 6.462,17 zł. W czerwcu 2016 r. poniosła wydatki w wysokości 6.695 zł, lipcu 2.939 zł, sierpniu 3.073 zł. Ponadto z oświadczeń Skarżącej wynikało, iż ma zablokowany rachunek bankowy, na który nie było żadnych wpływów. Ponadto wypowiedziano jej umowę kredytową. Sąd Rejonowy L. otworzył względem niej przyśpieszone postępowanie układowe. Skarżąca aktualnie posiada wymagane zadłużenie na poziomie około 600.000 zł. Na utrzymanie dzieci przeznacza znaczne kwoty (studia najstarszej córki w Wielkiej Brytanii – ok 9.000 £, przeloty – jeden lot w obie strony około 1.000 zł; wyżywienie i materiały naukowe – 500 £ miesięcznie; studia młodszej córki w W. – około 1.200 zł miesięcznie; ponadto koszt utrzymania syna w gimnazjum – około 600 zł miesięcznie. Skarżąca zaznaczyła, iż posiadała minimalne oszczędności, lecz przeznaczyła je na bieżące potrzeby. Poczynione starania poprzez sprzedaż nieruchomości nie przyniosły oczekiwanego rezultatu. Wynagrodzenie pełnomocnika jest ustalone wg reguły success fee. Skarżąca do wniosku załączyła plik dokumentów: zawiadomienia o zajęciu zabezpieczającym, deklaracje podatkowe, rachunki zysków i strat, wyciągi z rachunków bankowych, ostateczne wezwania do zapłaty – O. S.A., P. i in., faktury za gaz, telefon, wodę oraz nieczystości. Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 23 września 2016 r. odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając rozstrzygnięcie uznał, iż Skarżąca nie spełniła przesłanek do udzielenia jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, gdyż miała możliwość wygospodarowania, jako kosztu działalności gospodarczej kwoty wymagalnych we wszystkich wszczętych postępowaniach kosztów sądowych. Ponadto w ocenie starszego referendarza sądowego nie jest możliwe ponoszenie przez Skarżącą wykazanych wydatków w odniesieniu do uzyskiwanych przez nią comiesięcznych dochodów. W jego opinii fakt prowadzenia przeciwko Skarżącej szeregu postępowań egzekucyjnych nie jest wystarczającą okolicznością do spełnienia przesłanek do przyznania jej oprawa pomocy. W sprzeciwie od ww. postanowienia starszego referendarza sądowego, Skarżąca nie podzieliła zaprezentowanego stanowiska, iż powinna i miała możliwość zabezpieczenia środków na poczet kosztów postepowania sądowego. W jej ocenie działania organów skarbowych zostały dokonane nagle i bez jakiejkolwiek możliwości obrony przed nimi. Skarżąca zarzuciła, iż przy wydawaniu zaskarżonego postanowienia nie wzięto pod uwagę kosztów koniecznych do utrzymania jej i dzieci oraz aktualnego stanu dochodów. Reasumując stwierdziła, że obecnie nie jest w stanie poczynić chociażby minimalnych oszczędności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: "P.p.s.a."), w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje w myśl art. 245 § 3 P.p.s.a zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W odniesieniu do meritum sprawy Sąd zauważa, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. osoba fizyczna może domagać się przyznania pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wynika, iż na takiej osobie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, str. 319). Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J.P. Tarno, Prawo..., str. 320). Stosownie do art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Strona skarżąca jest zatem zobowiązana ponosić koszty postępowania sądowego toczącego się z jej inicjatywy. Konstytucyjne prawo dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu. Art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowi, iż każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. Dlatego tylko w sytuacjach wyjątkowych dopuszczalne jest przerzucanie ciężaru ponoszenia opłat sądowych na budżet państwa. Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji prawa pomocy jest bowiem zapewnienie realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Podkreślić trzeba, że obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Sąd rozpoznający wniosek nie prowadzi postępowania dowodowego w tym zakresie. Wnioskodawca winien uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki stanowiące podstawę do uwzględnienia jego wniosku. Ponadto przepisy postępowania przed sądem administracyjnym nie zobowiązują sądu do bezkrytycznego przyjmowania wszystkich twierdzeń i wyjaśnień strony postępowania. Przeciwnie, z treści art. 255 P.p.s.a. wypływa nakaz badania oświadczenia wnioskodawcy oraz jego oceny pod kątem wiarygodności. Sąd nie jest zobowiązany przyjmować wszystkich wyjaśnień strony, lecz może je oceniać przez pryzmat logiki i doświadczenia życiowego. W rozpatrywanej sprawie Skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, co oznacza, że zobowiązana była do wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślić należy, że wnioskujący o przyznanie prawa pomocy powinien w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania własnego oraz rodziny. Przez wydatki utrzymania koniecznego należy rozumieć wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takich jak żywność, mieszkanie, odzież i niezbędne opłaty. Dopiero, jeśli poczynienie oszczędności na wydatki związane z kosztami prowadzenia sprawy mogłoby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu skarżącego i jego rodziny wówczas otwiera się możliwość domagania się pomocy od państwa (por. postanowienia NSA: z dnia 19 października 2011r. w sprawie o sygn. akt II OZ 971/11, z dnia 16 stycznia 2012r. w sprawie o sygn. akt II FZ 826/11, z dnia 22 marca 2012r. w sprawie o sygn. akt II GZ 98/12, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Powyższe zdaje się być tym bardziej znaczące, biorąc pod uwagę, że spór Skarżącej z organami podatkowymi dotyczy wieloletnich rozliczeń w podatku dochodowym oraz podatku od towarów i usług związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. Zatem zasadnie starszy referendarz sądowy uznał, iż Skarżąca powinna koszty postępowania sądowego potraktować jako koszt prowadzenia działalności gospodarczej, a tym samym poczynić stosowne oszczędności na ten cel. Ze złożonych przez Skarżącą oświadczeń w tym z rachunku zysków i strat za 2015 r. wynika kwota przychodów w wysokości 13.274.089,69 zł, z której możliwe jest wygospodarowanie, jako kosztu działalności gospodarczej, kwoty wymaganego w niniejszej sprawie wpisu sądowego w wysokości 500 zł, a poza tym wpisów do pozostałych 6 spraw od sygn. akt III SA/Wa 2322/16 do III SA/Wa 2327/16 których łączna wysokość wynosi 3.000 zł. Sąd w sytuacji, gdy ze złożonych przez Skarżącą oświadczeń wynika, że comiesięcznie osiąga przychód w wysokości 1.000 zł oraz uzyskuje alimenty w kwocie 2.000 zł na dwoje dzieci, podzielił stanowisko starszego referendarza sądowego zgodnie z którym nie jest możliwe ponoszenie przez nią wydatków w zadeklarowanych wysokościach (opłaty za wodę, gaz, prąd, telefon, składki na ZUS, zaliczki na PIT, a także znaczne wydatki na utrzymanie dzieci: opłaty za studia córki w Wielkiej Brytanii oraz w W. oraz koszty utrzymania syna w gimnazjum). W związku z powyższym za uzasadnione należy uznać stwierdzenie, że Skarżąca nie dowiodła, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania własnego oraz dzieci. Skarżąca dysponuje wyższą kwotą dochodów niż zadeklarowana w oświadczeniu o stanie majątkowym, bowiem wysokość wskazanych wydatków nie znajduje pokrycia w wysokości dochodów. Konkludując należy przyjąć, że starszy referendarz sądowy zasadnie przyjął na podstawie danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, że Skarżąca jest w stanie wygospodarować środki na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Należy bowiem mieć na uwadze, że prawo pomocy stanowi formę dofinansowania z budżetu państwa i winno ograniczać się do sytuacji, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom ubogim, nieposiadającym majątku, bez stałego źródła dochodu, które nie są w stanie wygospodarować jakichkolwiek środków na poniesienie kosztów postępowania. Stwierdzić należy, że Skarżąca nie wykazała w sposób wiarygodny, że nie posiada środków na sfinansowanie udziału w przedmiotowym postępowaniu sądowym. Strata finansowa, jakiej może potencjalnie doznać biorąc udział w niniejszym postępowaniu oraz postępowaniach wszczętych w ww. sprawach, nie spowoduje uszczerbku w środkach koniecznych dla własnego utrzymania oraz rodziny. Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że prawidłowo starszy referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie wykazane bowiem zostały przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a., orzekł o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.