III SA/Wa 233/09

Referendarz Sądowy Marcin Piłaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...]listopada 2008 r. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2002 r. p o s t a n a w i a 1. zwolnić skarżącego od wpisu od skargi w wysokości ponad 500,- Zł; 2. odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w pozostałym zakresie Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych albo ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.) i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów utrzymania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Jeżeli skarżący zamierza skorzystać z instytucji prawa pomocy powinien uprawdopodobnić okoliczności, od zaistnienia których zależy możliwość skorzystania przez Sąd z tej instytucji, natomiast Sąd jest zobowiązany do analizy przedstawionych materiałów, także z uwzględnieniem zasad logicznego myślenia i doświadczenia życiowego. Wnioskiem z 2 stycznia 2009 r., złożonym na urzędowym formularzu PPF R. K. – dalej jako skarżący – wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych W uzasadnieniu wskazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów wpisu sądowego od skargi na "krzywdzącą" decyzję, bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący wskazał, ze jedynym jego źródłem utrzymania jest emerytura w wysokości 862,- zł netto. W ocenie skarżącego, jest osobą "bardzo schorowaną" i często przebywa w szpitalu: obecnie co trzy tygodnie jest umieszczany w szpitalu na okres trzech dni. Skarżący poinformował, że pomagają mu jego dzieci, a bez ich pomocy nie miałby środków na utrzymanie. Posiada budynek gospodarczo-mieszkalny o pow. 210 m² (część gospodarcza – 121 m²), nieruchomość rolną o powierzchni 492 m ²; działkę o powierzchni 12138 m², na której znajduje się nieużywana hala oraz stacja dystrybutorów wraz z dwoma zbiornikami, samochód M. z [...] r. Skarżący wskazał, że jest zobowiązany do spłaty dla byłej żony kwoty 184.564,- zł, z czego pozostała do uregulowania kwota 84564,- zł i 10 tys. zł kosztów postępowania sądowego. Z emerytury uzyskuje jedynie kwotę 607,- zł, ponieważ część świadczenia jest zajmowana przez organy egzekucyjne. Skarżący wskazał, że jest osobą chorą, ponieważ rozpoznano u niego [...], w związku z czym stosuje się wobec niego [...]. Oprócz tego przeszedł [...] i cierpi na [...], [...], [...], [...]. Do formularza PPF skarżący dołączył skierowanie na badania, zaświadczenie lekarskie, wynik badania [...], kartę informacyjną leczenia szpitalnego, skierowanie do szpitala, kartę informacyjną z leczenia szpitalnego, odcinek renty, fakturę VAT W wykonaniu wezwania referendarza z 11 lutego 2009 r. skarżący oświadczył, że: źródłem dochodów była emerytura, roczne należności z tytułu podatku od nieruchomości wynoszą 1265,- zł, energii elektrycznej – ok. 100,- zł miesięcznie, ogrzewanie budynku olejem opałowym – ok. 8 tys. zł rocznie; telefon – ok. 70 zł miesięcznie; miesięczny koszt lekarstw – 143,- zł. Skarżący wskazał, że z jego emerytury jest potrącane miesięcznie ok. 255 zł, a w miesięcznym utrzymaniu pomagają mu córki. Koszt działania pełnomocnika w sprawie wynosi ok. 3600,- zł. Skarżący nadesłał fakturę VAT dla Kancelarii Adwokackiej, PIT za 2006 r. i za 2007 r., fakturę VAT dla operatora sieci komórkowej, fakturę za energię elektryczną, zestawienie zakupionych lekarstw, odcinki emerytury, wezwanie do zapłaty kosztów sądowych przez SR z 12 maja 2008 r., zawiadomienie o wpisie hipotecznym kwoty 84564,- zł, wyciąg z rachunku bankowego oraz dokumentację medyczną schorzeń skarżącego. Wpis od skargi w wysokości 2295,- zł jest jedynym kosztem sądowym wymaganym w sprawie na obecnym etapie postępowania, zatem z uwzględnieniem jego wysokości należy rozważać zdolność skarżącego w partycypowaniu w kosztach postępowaniach sądowego. Z nadesłanych przez skarżącego dokumentów wynika, że uzyskuje stałe dochody co miesiąc, w wysokości wskazanej powyżej oraz korzysta z pomocy najbliższych, co umożliwia mu zaspokajanie potrzeb życiowych – niezależnie od tego, że jest posiadaczem majątku o znacznej wartości. Z treści nadesłanych dokumentów nie wynika samodzielna możliwość wygospodarowania pełnych środków na prowadzenie sporów sądowych, ponieważ wydatki na poratowanie zdrowia i podtrzymanie egzystencji, przekraczają wysokość środków, które skarżący ma do dyspozycji. Oceny referendarza sądowego nie zmienia w tym względzie fakt wypłaty wynagrodzenia pełnomocnika w kwocie 3600,- z brutto, ani fakt potrącania z emerytury należności w drodze egzekucji. Okolicznością uzasadniającą zwolnienie skarżącego z kosztów sądowych nie jest stan jego majątku, w tym posiadanych nieruchomości, ponieważ, chociaż nieruchomości te, zostały obciążone hipoteką, to hipoteka została ustanowiona na rzecz byłego małżonka skarżącego i należności sądowych. Referendarz sądowy wskazuje, że świadczenia alimentacyjne między rozwiedzionymi małżonkami stanowią kontynuację powstałego przez zawarcie małżeństwa obowiązku wzajemnej pomocy w zakresie utrzymania i trwają mimo rozwodu, aczkolwiek w postaci zmodyfikowanej (zob. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 2 lipca 1955 r., I CO 27/55-OSN 1956, poz. 33). Obowiązek wzajemnej pomocy powstaje w chwili zawarcia małżeństwa i nie wygasa w momencie orzeczenia rozwodu. Jak wynika z przepisów prawa i orzecznictwa, uprawnienia alimentacyjne byłego małżonka nie wynikają z orzeczenia rozwodu, lecz z faktu, że strony były kiedyś małżeństwem (por. SN w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 2 lipca 1955 r., I CO 27/55, OSN 1956, poz. 33). Przy czym zakres pomocy zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego, na które wskazuje – m.in. – jak wynika z rubryki 9 formularza PPF, fakt zapłaty małżonce kwoty ok. 100 tys. zł. Referendarz sądowy wskazuje też na to, że obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu małżeństwa wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka (zob. też cyt. uchwałę z 31 października 1973 r. sygn. III CZP 58/73, podobnie też Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 12 września 2001 r. V CKN 445/00). Wprawdzie z dokumentów nadesłanych przez skarżącego wynika, że to on jest zobowiązany do spłaty na rzecz żony, jednakże ze względu na jego obecną sytuację majątkową, zasadny wydaje się wniosek o konieczności ułożenia sobie z nią relacji majątkowych w ten sposób, by zapewnić skarżącemu godziwą egzystencję i zaspokojenie jego usprawiedliwionych potrzeb. W ocenie referendarza sądowego, kwotę wyrażona w sentencji, skarżący jest w stanie uiścić bez zwłoki, a wskazują na to deklaracje skarżącego, co do pomocy najbliższych, wysokość uzyskiwanych przychodów, stan majątku, wyniki analizy przepływów finansowych oraz przedstawiona struktura wydatków, w tym wynagrodzenie pełnomocnika. Co do pozostałej kwoty, zwolnienie od kosztów sądowych, z uwagi na wskazania poczynione powyżej, jest nieuzasadnione. Zdaniem referendarza sądowego, ze względu na to, że, choć na tym etapie postępowania nie ma procesowej konieczności powołania pełnomocnika – z uwagi na sposób działania Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z 24 czerwca 2008 r. sygn. I FZ 240/08, postanowienie z 27 maja 2008 r. sygn. I FZ 154/08), a pomimo tego skarżący zdecydował się przeznaczyć na pomoc prawną kwotę 3600,- zł, stwierdzić należy jego zdolność do zgromadzenia kwoty wpisu od skargi, siedmiokrotnie mniejszą, wskazaną w sentencji. Referendarz sądowy zaznacza, że od uiszczenia wpisu od skargi we wskazanej wysokości siedmiokrotnie mniejszej od wynagrodzenia pełnomocnika, zależy rozpoznanie sprawy, czego nie można odnieść do udziału w postępowaniu pełnomocnika. Stan zdrowia skarżącego, wskazany w nadesłanych dokumentach, został uwzględniony przy ocenie możliwości natychmiastowego zgromadzenia wymaganych w sprawie środków i w – następstwie – w treści rozstrzygnięcia, co znalazło wyraz w sentencji. Mając powyższe na uwadze, referendarz sądowy, na podstawie art. 243 §1 w związku z art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 u.p.p.s.a. zadecydował, jak w sentencji.