III SA/Wa 2335/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Agnieszka Grzelak po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego w sprawie ze skargi M.D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2012 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego We wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF Skarżąca M.D. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego. W uzasadnieniu wniosku Skarżąca wskazała, że dysponuje skromnym dochodem w wysokości 1.450 zł netto. Matka Skarżącej osiąga dochód w kwocie 600 zł. Matka Skarżącej, choruje na chorobę nowotworową co wymaga opieki i zakupu leków. Działalność Skarżącej polega na sprzątaniu obiektów, a w 2016r. nie przynosi dochodów. Od ponad dwóch lat trwa w przedsiębiorstwie kontrola skarbowa, przez co Skarżąca nie może skupić się na prowadzeniu działalności gospodarczej. Skarżąca oświadczyła, że jej sytuacja jest bardzo trudna. Prowadzona działalność gospodarcza spowodowała znaczne straty finansowe. Wskazała, że nie posiada żadnych oszczędności i nie była w stanie przygotować się na opłatę skargi do Sądu. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że Skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z matką. Skarżąca posiada dom o powierzchni 96 m² (o wartości 300.000 zł), mieszkanie o powierzchni 84 m² (o wartości 400.000 zł.), nieruchomość rolną o powierzchni 2.88 hektara o (wartości 60.000zł) oraz samochód marki [...] rok produkcji 2013 (o wartości 50.000 zł). Skarżąca wskazała, że miesięczne koszty utrzymania matki to: leki – 350 zł, rehabilitacja – 150 zł oraz spłata kredytów. Skarżąca oświadczyła, że prowadzoną działalność gospodarczą, ze względu na straty zamierza zlikwidować. Oświadczyła, że z tytułu zatrudnienia uzyskuje 1.450 zł miesięcznie, matka z tytułu renty otrzymuje 600 zł miesięcznie, a działalność gospodarcza przynosi stratę 2.000 zł miesięcznie. Do wydatków Skarżąca zaliczyła raty kredytów 2.600 zł miesięcznie, raty leasingowe 4.800 zł miesięcznie, czynsze około 1.200 zł miesięcznie oraz media około 900 zł miesięcznie. W odpowiedzi na wezwanie do nadesłania dodatkowych dokumentów i złożenia oświadczeń dotyczących sytuacji finansowej, Skarżąca nadesłała zeznania podatkowe (PIT-36L), z których wynika, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskała przychód w 2014r w kwocie 555.093,18 zł, a w 2015 r. w kwocie 479.793,85 zł. Z nadesłanego formularz obliczeniowego zaliczki na podatek dochodowy według stawki 19 % wynika, że od stycznia do marca 2016 r przychód wyniósł 21.491,67 zł, a od kwietnia do czerwca 2016 r. przychód wyniósł 65.721,88 zł. Skarżąca nadesłała również księgę przychodów i rozchodów za 2016 r. oraz deklaracje VAT-7K za I i II kwartał 2016 r. Ponadto wyjaśniła, że od czterech miesięcy jej rachunki bankowe zostały zajęte przez komornika. Natomiast matka nie posiada rachunków bankowych. Wyjaśniła, że posiadane nieruchomości nie przynoszą dochodów i zostały wystawione na sprzedaż w celu spłaty kredytów. Ponadto Skarżąca w piśmie przewodnim wskazała, że dołącza tytuł wykonawczy z zajęciem wierzytelności na kwotę 350.000 zł, jednakże dokument ten nie został nadesłany do Sądu. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., zwaną dalej P.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko z opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje, w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246§ 1 pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( pkt. 2 cyt. wyżej przepisu). Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że wnoszenie opłat sądowych jest zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia stanowi odstępstwo od niej. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona – ze względu na swój stan majątkowy – nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, wysokość wpisu sądowego w kwocie 1.561 zł jak i stan faktyczny sprawy, należy stwierdzić, iż w sprawie brak jest podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku strony. Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05) stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Z informacji przedstawionych we wniosku wynika, że łączny miesięczny dochód rodziny uzyskiwany z tytułu zatrudnienia oraz renty wynosi 2.050 zł. natomiast łączne miesięczne wydatki wynoszą około 9.000 zł. Same tylko raty kredytów wynoszą 2.600 zł , a raty leasingowe 4.800 zł. Przy czym w wydatkach nie zostały uwzględnione koszty zakupu wyżywienia. Zatem koszty utrzymania znacznie przewyższają dochody Skarżącej i jej matki. Przy czym Skarżąca nie nadesłała wszystkich wymaganych dokumentów (wyciągów z rachunków bankowych, umów kredytowych, itp.), nie można zatem zweryfikować czy Skarżąca posiada znaczne zadłużenie, którego z braku środków nie spłaca, czy też posiada środki, których na potrzeby niniejszego postępowania o przyznanie prawa pomocy nie ujawniła, a ze środków tych spłaca wysokie raty kredytowe i leasingowe. Ponadto Skarżąca prowadzi działalność gospodarczą. Za 2015 r. uzyskała z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej przychód w wysokości 479.793, 85 zł (dochód 23.299,09 zł), a za okres od stycznia do czerwca 2016 r. przychód ten wyniósł 65.721,88 zł. W tym miejscu należy wyjaśnić, że dla oceny zdolności płatniczych osoby prowadzącej działalność gospodarczej istotny jest osiągany przychód, nie zaś dochód. Kategoria przychodu wskazuje bowiem na to, z jakim efektem prowadzona jest działalność gospodarcza. Jak podkreśla się w orzecznictwie, fakt odnotowania straty nie przesądza jeszcze faktu, że podmiot utracił płynność finansową, a co za tym idzie, powstanie straty nie warunkuje automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Trzeba pamiętać, że strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania przychodu nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi sytuacji tożsamej z brakiem środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 27 maja 2014 r., II GZ 172/14, CBOSA). Stąd w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego (por. postanowienie NSA z dnia 27 listopada 2014 r., II FZ 1843/14, CBOSA). W przypadku Skarżącej, jak wynika to z kopii z podatkowej księgi przychodów i rozchodów, koszty te stanowi m.in. spłata rat leasingowych za samochody mitsubishi, skoda oraz sprzęt geodezyjny (łączna miesięczna kwota rat leasingowych to ponad 20.000 zł). W tym stanie rzeczy referendarz sądowy uznał, że Skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Z uwagi na powyższe na podstawie art. 245, art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.