III SA/Wa 2349/15

Starszy Referendarz Sądowy Marcin Piłaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na posiedzeniu niejawnym w dniu 23.09.2015 r po rozpoznaniu wniosku R. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi R.P. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] /6/2015 r Nr [...] w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną p o s t a n a w i a 1. Zwolnić skarżącego od wpisu od skargi i opłat kancelaryjnych; 2. Odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie 1) Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub zwolnienie od kosztów sądowych albo ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.) i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów utrzymania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 245 § 2 u.p.p.s.a.). Zasadą przyjętą przez ustawodawcę w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest odpłatność za wnoszone do sądów środki prawne. Wyjątki od tej zasady mogą mieć charakter ustawowy albo znajdować zastosowanie w instytucji przyznania prawa pomocy, która jest uregulowana w art. 243 i n. u.p.p.s.a. (por. postanowienie z 1 kwietnia 2005 r sygn. II OZ 209/05). Jeżeli skarżący zamierza skorzystać z instytucji prawa pomocy, powinien wykazać okoliczności, od zaistnienia których zależy możliwość skorzystania przez Sąd z tej instytucji, natomiast Sąd jest zobowiązany do analizy przedstawionych materiałów, także z uwzględnieniem zasad logicznego myślenia i doświadczenia życiowego. 2) Skarżący R. P. wnosiła już w innych swoich sprawach o prawo pomocy i wnioski jego były rozpoznawane. W niniejszej sprawie zwrócił się na formularzu PPF z 14/9/2015 r o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika. Podał, w szczególności, że: - nie ma specjalistycznej wiedzy, wymaganej w sprawie; - prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną; - posiada mieszkanie o pow 356 m kw; - żona osiąga miesięcznie z tytułu renty kwotę 1000 zł, skarżący z tytułu wynagrodzenia za pracę kwotę 1350 zł; - ponosi wydatki z tytułu czynszu, energii elektrycznej, kredytów, leków, wyżywienia (ok 2300 zł). Do wniosku skarżący załączył, w wykonaniu wezwania referendarza sądowego, wyciągi z rachunku bankowego. 3) Referendarz sądowy ma świadomość faktu, że sytuacja życiowa i zdolność do ponoszenia kosztów postępowania przez stronę, która prowadzi spory przed sądami administracyjnymi, była rozpatrywana przez sądy administracyjne – i to, niekiedy, korzystnie dla strony. Ma również świadomość faktu, że referendarz sadowy jest rodzajem dysponenta środków publicznych i w procesie podejmowania rozstrzygnięć o prawo pomocy powinien on przestrzegać zaleceń NSA. W niniejszej sprawie stopień "przenoszenia" dorobku prawnego sądów administracyjnych na realia sprawy powinien uwzględniać reguły racjonalności i doświadczenia życiowego. Odnosi się to zwłaszcza do roli pomocy udzielonej stronie w postępowaniu przed sądem udzielanej przez profesjonalnego pełnomocnika i przyczyn wskazanych przez stronę, co do potrzeby pomocy pełnomocnika. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się – a referendarz sądowy, wyrażając dla tych poglądów szacunek, podziela je w całej rozciągłości - że to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. postanowienia NSA: z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05; z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04; z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04; z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04 – nie publikowane). W orzecznictwie akcentuje się skutki niedopełnienia, choćby w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia, co uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009 r. I OZ 744/09, Lex 552404). W sprawie nie ulega wątpliwości, że strona nie nadesłała precyzyjnych informacji o uzyskiwanych przychodach i ponoszonych wydatkach. Jest to istotny element składanych oświadczeń i deklaracji, ponieważ służy do oceny ich zupełności i kompletności. Okoliczności zasygnalizowane powyżej mają jednak znaczenie przede wszystkim do oceny potrzeby ponoszenia przez Sąd kosztów działania pełnomocnika w sytuacji, kiedy nie występuje "przymus adwokacki", a działanie pełnomocnika jest wyborem woli strony. Przyznanie prawa pomocy w najszerszym zakresie, w zakresie całkowitym, jest możliwe w sytuacji, kiedy strona wykaże swoją sytuację życiową i kondycje majątkową w sposób pełny, nie budzący żadnych wątpliwości. Odnosząc się do wniosku skarżącej o ustanowienie pełnomocnika z urzędu referendarz sądowy wskazuje nadto - poza względami niewykonania (niepełnego wykonania) wezwania referendarza sądowego (tj nienadesłania deklaracji podatkowych i szczegółowej kalkulacji kosztów życia) - że w postępowaniu przed Sądem I instancji 1. nie obowiązuje przymus adwokacki; 2. strona działająca bez pełnomocnika ma znaczące gwarancje ochrony procesowej (w porównaniu z tą działającą z pomocą pełnomocnika - art. 6, art. 13, art. 134 u.p.p.s.a.), 3. udział pełnomocnika w sprawie nie zmienia (zwiększa) zakresu analizy sprawy przez Sąd, który bada sprawę a niezależnie od postawionych zarzutów; 4. udział pełnomocnika w postępowaniu przed Sadem I instancji nie zwiększa gwarancji dostępu strony do Sądu, ani nie jest warunkiem dostępu do Sądu. Wszystkie te okoliczności przemawiają za tym, że prawo strony do Sądu w postępowaniu przed sądem administracyjnym zostanie uszanowane, także przy braku działania pełnomocnika z urzędu. Stąd też odmowa, poza okolicznością niepełnego wyjaśnienia sytuacji strony i wykazania szczególnych potrzeb uczestnictwa pełnomocnika w niniejszym postepowaniu, przyznania jej prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. W razie wyrażenia przez stronę woli prowadzenia postępowania, w którym wymagany jest przymus adwokacki, np. w postępowaniu ze skargi kasacyjnej, w razie wyrażenia woli przez stronę, wniosek jej może zostać rozpoznany z uwzględnieniem już "nowych" uwarunkowań sprawy – jeżeli strona złoży stosowny wniosek po wyroku Sądu. Jednakże, zdaniem referendarza sądowego, już te okoliczności, przywołane powyżej, które zostały przedstawione przez stronę we wniosku o przyznanie prawa pomocy (niskie dochody, zły stan zdrowia członków rodziny), jak również wynikające z akt postepowania egzekucyjnego sprawy (liczne postępowania egzekucyjne, wielkość dochodzonej zaległości, rodzaj postepowania) pozwalają uznać, że sytuacja strony skarżącej może uzasadniać przyznanie jej prawa pomocy w takim zakresie, by zapewnić jej bezzwłoczny dostęp do Sądu – i to bez korzystania z instrumentów dłużnych. Zarazem jedynym kosztem sądowym wymaganym na obecnym etapie postępowania i ograniczającym dostęp strony do Sądu jest koszt wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Referendarz sądowy stoi na stanowisku, że strona o stwierdzonej niezdolności do uiszczenia wpisu od skargi powinna też mieć prawo do nieodpłatnego zapoznania się z motywami rozstrzygnięcia, jako, że jest to element współkształtujący prawo do Sądu - stąd decyzja wyrażona w sentencji w odniesieniu do opłat kancelaryjnych. 4) Mając na uwadze powyższe referendarz sądowy, na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 1 , § 2, § 3, art. 246 § 1 pkt 1 i 2 u.p.p.s.a., uznał, jak w sentencji.