III SA/Wa 2442/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Anna Zaorska po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika w sprawie ze skargi K. B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności prezesa zarządu wraz ze spółką za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług oraz w podatku dochodowym od osób fizycznych za poszczególne okresy rozliczeniowe 2012 r. postanawia 1) zwolnić skarżącego od wpisu od skargi, 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Skarżący – K. B. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika (adwokata). W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że jest w bardzo trudnej sytuacji finansowej. Spółka nie wypłaca mu wynagrodzenia za pełnienie funkcji prezesa od ponad roku. Skarżący pozostaje na utrzymaniu rodziców. Jego trudną sytuację finansową potwierdzają zajęcia komornicze, długi w ZUS, w urzędzie miasta za czynsz, długi alimentacyjne, długi w podatkach, niespłacone kredyty na ponad pół miliona złotych. Skarżący oświadczył, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Nie posiada oszczędności, ani rachunków bankowych. Jest właścicielem mieszkania (50 m² przy ul. [...] w W. o wartości ok. 200.000 zł), przy czym mieszkanie to jest w trakcie egzekucji komorniczej. W trakcie egzekucji komorniczej jest również lokal usługowy skarżącego położny w P. (o wartości ok. 300.000 zł). Obie nieruchomości zostały kupione na kredyt. Skarżący posiada ponadto udziały w spółkach, ale żadna spółka nie przynosi dochodu. Zobowiązania skarżącego to: kredyt na mieszkanie 800 zł, czynsz za mieszkanie 500 zł, woda ok. 100 zł, gaz ok. 30 zł, alimenty na syna 800 zł. W toku postępowania skarżący złożył zawiadomienie o wszczęciu egzekucji. Uwzględniając powyższe zważono, co następuje: Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej im poniesienie kosztów z tym związanych. Instytucja ta stanowi wyjątek od generalnej zasady, zgodnie z którą strona ponosi koszty sądowe, czy też koszt wynagrodzenia jej pełnomocnika. Wskazać przy tym należy, że przyznanie prawa pomocy powoduje, że koszty związane z postępowaniem ponosi za skarżącego Skarb Państwa. W tej sytuacji, możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny, wykazanej w treści wniosku sytuacji materialnej wnioskodawcy, tak aby jednoznacznie wynikał z niej brak środków na poniesienie kosztów postępowania. W rozpoznawanej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika tj. w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm. – dalej "P.p.s.a."), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Rozpoznając wniosek należało zatem w pierwszej kolejności odnieść się do argumentacji przedstawionej we wniosku i dokonać analizy sytuacji majątkowej skarżącego oraz jego zdolności płatniczych w zestawieniu z wysokością należnych kosztów sądowych. Zauważyć należy, że na dzień rozpoznania wniosku do kosztów sądowych w niniejszej sprawie zaliczyć należy wpis od skargi w wysokości 500 zł. Z oświadczeń złożonych przez skarżącego oraz nadesłanych dokumentów wynika, że ani w 2016 r. ani w 2017 r. skarżący nie uzyskał żadnego dochodu. Jest zadłużony na ok. 600 tys. zł. Pozostaje na utrzymaniu rodziców, z którymi nie mieszka. W ocenie referendarza sądowego, tak nakreślona sytuacja materialna skarżącego daje podstawy do zwolnienie go od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi. Prawo pomocy wiąże się bowiem ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu. Brak środków finansowych nie może stanowić bariery uniemożliwiającej stronie dochodzenie swych praw przed sądem. W pozostałym zakresie referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy uznając, że sytuacja finansowa skarżącego może ulec poprawie, chociażby – jak wskazuje sam skarżący – po wznowieniu działalności przez spółki, w których skarżący ma udziały. Powyższe pozwoliłoby skarżącemu ponieść ewentualne późniejsze koszty postępowania (np. opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku, czy wpis od skargi kasacyjnej). Gdyby jednak sytuacja skarżącego nie uległa zmianie, zawsze może on złożyć kolejny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Jednocześnie jednak referendarz sądowy zauważa, że zgodnie z art. 249 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub części, jeżeli się okaże, że okoliczności, na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć. Odnosząc się z kolei do wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika uznać należy, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Na obecnym etapie postępowania, nie ma ustawowego wymogu reprezentowania skarżącego przez profesjonalnego pełnomocnika. Wskazać w tym miejscu można na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowane m.in. w postanowieniu z 27 maja 2008 r. sygn. akt I FZ 154/08, zgodnie z którym, ustanowienie pełnomocnika w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji możliwe jest jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Z uwagi na treść art. 134 i art. 140 § 1 P.p.s.a. nie jest uzasadniona obawa skarżącego, że bez udziału profesjonalnego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w postępowaniu sądowym. Stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udzieli wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego. Podobnie wypowiedział się NSA w postanowieniu z 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 240/08 wskazując, że oceniając zasadność wniosku o przyznanie pełnomocnika Sąd powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania, tj. powinien brać pod uwagę takie elementy jak: aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych – przymus adwokacko-radcowski. Tym samym w rozpoznawanej sprawie zasadnym jest zwolnienie skarżącego od wpisu od skargi i odmowa przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Tego rodzaju orzeczenie zabezpiecza prawo strony do sądu, nie skutkując równocześnie przeniesieniem na współobywateli konieczności ponoszenia pełnych kosztów prowadzonego postępowania sądowego (tzn. również w zakresie wynagrodzenia pełnomocnika). W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.