III SA/Wa 2478/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Sobocha, , po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku D. B. o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi D. B. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] maja 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania kontrolnego odmówić D.B. prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżący – D.B. , wnioskiem z 11 września 2012 r. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy. Następnie, w wykonaniu wezwania referendarza sądowego, w treści formularza PPF z 4 października 2012 r., nadesłanego w wyniku wezwania referendarza sądowego, Skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku Skarżący poinformował o tym, że: - utrzymuje się z pensji [...] i nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych i kosztów działania pełnomocnika w sprawie; - posiada stałe zobowiązania finansowe (kredyt i utrzymanie małoletniego syna); - prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i synem; - żona Skarżącego uzyskuje dochody z tytułu świadczenia pracy. Skarżący za wyjątkiem nadesłania formularza PPF, nie wykonał wezwania referendarza sądowego z 19 września 2012 r., który wezwano go do nadesłania zeznań podatkowych, kserokopii wyciągów z rachunków bankowych, podania dodatkowych informacji o dochodach uzyskiwanych i sytuacji życiowej. Referendarz sądowy, pismem z 22 października 2012 r. , zwrócił się dodatkowo o wykazanie wysokości dochodu osiąganego przez Skarżącego oraz osoby, z którymi prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe. W odpowiedzi na to pismo, doręczone 13 listopada 2012 r. (karta 39 akt sądowych) Skarżący złożył deklarację PIT za 2011 r., z której wynika, że osiąga roczny dochód w wysokości ok. 46 tys. zł. Postanowieniem z 30 listopada 2012 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie zgadzając się z powyższym postanowieniem Skarżący złożył w ustawowym terminie sprzeciw. Wyjaśnił w nim, że utrzymuje się z pensji [...] , jest z żoną w separacji i łoży 1000 złotych na utrzymanie syna, ponadto płaci kredyt mieszkaniowy. Nie jest w stanie uzyskać od żony dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanych przez nią zarobków Ze względu na powyższe nie jest w stanie ponieść wymaganych w sprawie kosztów sądowych. Na wezwanie do uzupełnienia informacji dotyczących stanu majątkowego doręczone 31 stycznia 2013 r., Skarżący nie udzielił do 10 marca 2013 r. żadnej odpowiedzi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270 z późn. zm.), - dalej "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje więc usunięcie z obrotu prawnego wcześniejszego orzeczenia, co niemożliwym czyni wypowiedzenie się Sądu co do jego treści. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych (art. 245 § 3 p.p.s.a.) i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym, o który wnioskujące ubiegają się, obejmuje zwolnienie od opłat sądowych, czyli wpisu i opłaty kancelaryjnej oraz zwrot wydatków i ustanowienie pełnomocnika z urzędu (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, jeśli strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt p.p.s.a.). Jeżeli skarżący zamierzają skorzystać z instytucji prawa pomocy powinien uprawdopodobnić okoliczności, od zaistnienia których zależy możliwość skorzystania przez Sąd z tej instytucji, natomiast Sąd jest zobowiązany do analizy przedstawionych materiałów, także z uwzględnieniem zasad logicznego myślenia, a przede wszystkim - doświadczenia życiowego. Przyznanie prawa pomocy należy traktować jako odstępstwo od ogólnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez tego, kto wnosi do sądu pismo, podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Celem instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji stronie, która ze względu na stan finansowy, majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Podkreślić należy, iż dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Prawo pomocy może być przyznane, jeżeli zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. W świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego, ukształtowanego na podstawie analogicznych unormowań art. 113 kodeksu postępowania cywilnego, sformułowanie "osoba fizyczna (...) nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny oznacza, iż ubiegający się o zwolnienie powinien wykazać, że nie jest w stanie poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny ( zob. postanowienie SN z dnia 24 września 1984r., sygn. akt II CZ 104/84). Takie postrzeganie instytucji prawa pomocy utrwalone jest również w orzeczeniach sądów administracyjnych. Strona będąca osobą fizyczną powinna bowiem partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (por. np. post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Sąd w przytoczonym postanowieniu dodał, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa. Biorąc pod uwagę okoliczności przedstawione w złożonym wniosku, fakt nienadesłania wymaganych przez Sąd dokumentów oraz wysokość wpisu sądowego od skargi należnego w niniejszej sprawie (sto złotych) jak i stan faktyczny sprawy, należy stwierdzić, iż brak jest podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku strony. W sprawie wzięto również pod uwagę, że Skarżący jest zobowiązany do uiszczenia wpisu sądowego od dwóch innych skarg zawisłych przed tutejszym sądem. Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05) stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Analizując złożone oświadczenia Sąd doszedł do przekonania, iż Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W pierwszej kolejności należy zauważyć, iż wnioskodawca mimo wezwania nie nadesłał żadnych dokumentów, które uwiarygodniłyby złożone przez niego wyjaśnienia dotyczące jej stanu majątkowego (nie nadesłał np. wyciągów z rachunków bankowych, dokumentów i oświadczeń potwierdzających wydatki i dochody). Należy, również zauważyć, że argument Skarżącego zawarty w sprzeciwie z 22 grudnia 2012 r., iż ze względu na separację nie może uzyskać "...dokumentów finansowych od swojej żony", nie został potwierdzony, żadnym dokumentem (np. postanowieniem o orzeczeniu separacji). Ponadto należy wskazać, iż zażądano od wnioskodawcy dokumentów, których uzyskanie nie wiązało się z nadmierną uciążliwością i to zarówno finansową jak i czasową, gdyż zasadą jest, że każdy posiadacz rachunku otrzymuje miesięcznie co najmniej jeden wyciąg z prowadzonego rachunku. Przypomnieć trzeba, iż w orzecznictwie podnosi się, że kwestia posiadania środków pieniężnych (w szczególności oszczędności zgromadzonych na rachunku bankowym) jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07). Analizując informacje znajdujące się w posiadaniu Sądu wskazać trzeba, że, z zestawienia tylko dochodów, którymi dysponuje Skarżący, tj kwoty ponad 40 tys. zł rocznie, wynika jego możliwość do uiszczenia kosztów sądowych występujących w sprawie. Jednocześnie sam Skarżący podkreślił, że co prawda posiada stałe zobowiązania finansowe (kredyt i utrzymanie małoletniego syna), jednakże prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, która uzyskuje dochody z tytułu świadczenia pracy. Na obecnym etapie postępowania jedynym obciążającym Skarżącego kosztem sądowym jest wpis od skargi w wysokości 100 zł. W ocenie Sądu kwota ta nie jest obciążeniem finansowym ponad możliwości Skarżącego. Wydatek w tej wysokości nie spowoduje uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny. Jednocześnie odnosząc się, do żądania Skarżącego o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu, stwierdzić należy, że Skarżący nie wykazał jednoznacznie, iż nie dysponuje środkami finansowymi na ustanowienie pełnomocnika z wyboru. Warto przypomnieć, jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08, że rozpatrywanie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie polega na swobodnym uznaniu, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać. W tym zakresie pozytywne rozpatrzenie wniosku może nastąpić tylko wówczas, gdy bez wątpliwości wykazane zostanie, iż sytuacja majątkowa w jakiej znajduje się wnioskodawca nie pozwala mu na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, iż wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. W konsekwencji – w razie nie wykazania omawianego uprawnienia – próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego wnioskującej strony na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie. Zdaniem Sądu sytuacja materialna Skarżącego, oceniana z perspektywy nie tylko uzyskiwanych dochodów, ale też ponoszonych wydatków umożliwia mu uiszczenie wpisu, nie powodując uszczerbku w utrzymaniu koniecznym dla Skarżącego. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 243 § 1 p.p.s.a. oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 245 § 3 oraz art. 260 p.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji.