III SA/Wa 2488/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Janeczko, po rozpoznaniu w dniu 27 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu B. Sp. jawnej z siedzibą w S. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 14 września 2016 r. w sprawie ze skargi B. Sp. jawnej z siedzibą w S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za I i II kwartał 2014 r. oraz orzeczenie o obowiązku zapłaty podatku za marzec 2014 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone orzeczenie referendarza sądowego B. Sp. jawna z siedzibą w S. (zwana dalej: "Skarżącą") wystąpiła w niniejszej sprawie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu wniosku Skarżąca wskazała, że w stosunku do niej została wszczęta egzekucja, w toku której organ egzekucyjny zajął wszystkie wartościowe składniki majątku i zapasy oraz rachunki bankowe. Na skutek działań organu egzekucyjnego Skarżąca utraciła możliwość dalszego prowadzenia działalności gospodarczej, nie ma też ona możliwości zdobycia zewnętrznych źródeł finansowania. Skarżąca wskazała też, że prowadzona przez nią działalność gospodarcza stanowi jedyne źródło utrzymania jej wspólników, którzy mają na utrzymaniu dwójkę dzieci, w tym jedno z orzeczeniem o niepełnosprawności. Ponadto Skarżąca przedstawiając stan swojego majątku wskazała, że na dwóch rachunkach bankowych posiada kwotę łącznie 326,35 zł. Zapasy Skarżącej wynoszą 295.802,15 zł, stan gotówki w kasie – 2.320,53 zł, natomiast zobowiązania z tytułu dostaw i usług wynoszą 108.614,37 zł, zaś z tytułu pożyczki hipotecznej – 405.932,07 zł. Następnie w wykonaniu wezwania referendarza sądowego do podania dodatkowych informacji dotyczących sytuacji finansowej, Skarżąca wyjaśniła w piśmie z dnia 31 sierpnia 2016 r., że z uwagi na jej sytuację finansową biuro rachunkowe, które dotychczas prowadziło rachunkowość Skarżącej nie jest skłonne wykonać żadnych dodatkowych czynności. Z tego względu brak jest możliwości stworzenia dokładnego zestawienia spłat należności i zobowiązań Skarżącej. Stworzenie takich zestawień wymagałoby bowiem olbrzymiego nakładu pracy w związku z koniecznością połączenia danych z różnych systemów bank, kasa, faktury korygujące, kompensaty. Skarżąca wskazała też, że jej zobowiązanie z tytułu podatku VAT wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi wynosi około 21.000.000 zł. Źródłem finansowania bieżącej działalności jest kredyt kupiecki oraz marża uzyskiwana ze sprzedaży towarów, pożyczka hipoteczna w wysokości 405.932,07 zł oraz umowy leasingu operacyjnego dotyczące samochodu ciężarowego oraz systemów alarmowych i nadzoru video. Skarżąca wyjaśniła też, że w okresie od maja do lipca 2016 r. przeznaczyła na wynagrodzenia swoich pracowników oraz związane z nimi składki na ZUS oraz podatek dochodowy - kwotę 13.387,74 zł. Natomiast wspólnicy nie pobierają obecnie wynagrodzenia za pracę, zaś ich składki na ZUS za ostatnie trzy miesiące wynoszą 6.003,98 zł. Skarżąca w ciągu ostatnich sześciu miesięcy nie uzyskiwała środków finansowania ze źródeł zewnętrznych. Skarżąca, ani jej wspólnicy nie są w stanie uczestniczyć w kosztach postępowania. Skarżąca załączyła też do przedmiotowego pisma dodatkowe dokumenty odnoszące się do jej obecnej sytuacji finansowej, tj.: zestawienie faktur sprzedaży i zakupu na okres od lutego do lipca 2016 r., wyciągi z trzech rachunków bankowych za okres od kwietnia do sierpnia 2016 r., zeznania podatkowe PIT-36, PIT/B, PIT/O wspólników za 2014r., PIT-36, PIT/B, PIT/B M.M. za 2015 r., PIT-36, PIT/B, PIT/B J.M. za 2015 r., zestawienie spłat zobowiązań za lipiec 2016 r., bilans na dzień 31 grudnia 2015 r. i 30 czerwca 2016 r. oraz rachunek zysków i strat. Postanowieniem z dnia 14 września 2016 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, wskazując w uzasadnieniu, że Skarżąca nie wykazała spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r., poz. 718 ze zm.) – zwanej dalej: "p.p.s.a." Pismem z dnia 22 września 2016 r. Skarżąca złożyła sprzeciw od ww. orzeczenia referendarza sądowego, wnosząc o jego zmianę poprzez przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu sprzeciwu Skarżąca wskazała, że w jej ocenie spełnia ona przesłankę przyznania prawa pomocy, o której mowa w przepisie art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., tj. wykazała, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżąca zauważyła, że zobowiązanie podatkowe do którego odnosi się zaskarżona decyzja stanowi kilkunastokrotność wartości jej majątku. Majątek Skarżącej został zajęty przez organ egzekucyjny w toku postępowania egzekucyjnego, tak iż Skarżąca nie możliwości rozporządzania tym majątkiem i uzyskania chociażby w ten sposób środków niezbędnych na pokrycie kosztów niniejszego postępowania. Skarżąca w obecnej jej sytuacji nie ma też wymaganej zdolności kredytowej do tego aby starać się o kredyt na ten cel. Zdaniem Skarżącej, wskazana egzekucja prowadzi do jej likwidacji. Powyższe oznacza, że problemy finansowe Skarżącej nie mają charakteru przemijającego. Skarżąca nie zgodziła się też ze stanowiskiem referendarza sądowego, zgodnie z którym winna ona była wcześniej zarezerwować w swoim budżecie środki niezbędne na pokrycie kosztów prowadzenia sporów sądowych związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, które to koszty są równorzędne z innymi kosztami prowadzonej działalności gospodarczej. W opinii Skarżącej, ocena jej sytuacji finansowej winna być dokonywana na chwilę wystąpienia z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, nie zaś opierać się na tym, co Skarżąca winna była przewidzieć wcześniej. Skarżąca zwróciła też ponownie uwagę, że prowadzona przez nią działalność gospodarcza stanowi jedyne źródło utrzymania dla jej wspólników, którzy mają na utrzymaniu dwójkę dzieci, w tym jedno z orzeczeniem o niepełnosprawności. Z tego względu odmowa przyznania Skarżącej prawa pomocy stanowi w opisanej sytuacji zniweczenie jej prawa do Sądu zagwarantowanego w Konstytucji RP. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 245 § 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Strona skarżąca wnioskowała w niniejszej sprawie o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wyjaśnić w tym miejscu należy, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, iż strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 p.p.s.a., strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy może zostać przyznane osobie prawnej w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a.). Sformułowanie "gdy osoba prawna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Powyższe oznacza, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Wskazać również należy, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, nie jest obligatoryjne, mimo spełnienia przez nią przesłanek, na co wskazuje zawarty w treści przepisu art. 246 § 2 p.p.s.a. zwrot "może być przyznane". W orzecznictwie podkreśla się, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od podmiotów toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym także kosztów sądowych (vide: postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04, GZ 64/04, niepubl.). Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji RP, każdy ma obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienie od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). Wyjaśnić również należy, iż każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien wkalkulować w ryzyko związane ze swoją działalnością konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć środki na ten cel. Jak wskazywał NSA w postanowieniu z dnia 21 marca 2006 r., sygn. akt II FZ 196/06, obowiązkiem podmiotu, nawet prowadzącego działalność gospodarczą nieobarczoną nadzwyczajnym ryzykiem wystąpienia sporu sądowego związanego z tą działalnością, jest gromadzenie odpowiednich środków finansowych na koszty sądowe. Normalnym bowiem następstwem wykonywania działalności gospodarczej jest prowadzenie spraw sądowych, zatem koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami. Z kolei w postanowieniu z dnia 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FZ 327/13, NSA stwierdził m.in., iż nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten uniemożliwia ten dostęp. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Zauważenia wymaga przy tym, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11). Sąd w całości podziela przytoczone powyżej rozważania i poglądy. Oceniając sytuację finansową Skarżącej na podstawie złożonych przez nią oświadczeń i dokumentów źródłowych Sąd doszedł do wniosku, że nie wykazała ona, iż spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd ponownie podkreśla, że racjonalny uczestnik obrotu gospodarczego powinien zabezpieczyć środki na ponoszenie wszelkich zobowiązań publicznoprawnych, w tym ponoszenie kosztów ewentualnych postępowań sądowych. Należy w tym miejscu zauważyć, że Skarżąca załączyła do swojego pisma z dnia 31 sierpnia 2016 r. zestawienia spłat jej zobowiązań związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą dokonanych w lipcu 2016 r. Zdaniem Sądu, poniesienie przez Skarżącą kosztów niniejszego postępowania, w tym chociażby kosztu wpisu sądowego od skargi, również służy właśnie temu samemu celowi, tj. wywiązaniu się z zobowiązań związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, które muszą być traktowane równorzędnie z innymi kosztami tej działalności. Natomiast wygospodarowanie przez Skarżącą w ostatnim okresie czasu środków finansowych na pokrycie innych wydatków związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą oznacza preferowanie przez nią wydatków innych, niż te związane z pokrywaniem kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Powyższe w konsekwencji nie pozwala też uznać, że w przypadku Skarżącej została spełniona przesłanka braku środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, o której mowa w przepisie art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 2, art. 246 § 2 pkt 1 oraz art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.