III SA/Wa 2537/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Lucyna Kaligowska po rozpoznaniu w dniu 9 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi D. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2013 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżący D. M. zwrócił się na formularzu PPF o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika. Oświadczył, że od października 2017 r. jest zatrudniony na 1/5 etatu z wynagrodzeniem wynoszącym 400 zł brutto, dodatkowo dorabia w okolicznych gospodarstwach uzyskując z tego tytułu ok. 300 zł, nie prowadzi działalności z uwagi na 5-letni zakaz sądowy. Wyjaśnił, że postępowanie upadłościowe nie zostało wszczęte, ponieważ wniosek o ogłoszenie upadłości oddalono. Wskazał, iż zarobione pieniądze wydaje na jedzenie i środki czystości, mieszka w użyczonym nieodpłatnie przez rodziców pokoju z dostępem do kuchni i łazienki. Na dwóch nieletnich synów przekazuje minimalne kwoty (50-100 zł). Skarżący nie korzysta z pomocy społecznej. Na rachunku bankowym widnieje debet w wysokości 670,50 zł. Skarżący poinformował o toczącym się wobec niego postępowaniu egzekucyjnym. Podał, iż pełnomocnictwo adwokata, który go reprezentował w I instancji wygasło. Jedyny jego majątek stanowi nieruchomość zajęta przez komornika. Skarżący przedłożył m. in. zeznanie podatkowe, umowę o pracę, dokumenty dotyczące upadłości i egzekucji, wydruk z księgi wieczystej. Uwzględniając powyższe zważono, co następuje: Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od wynikającej z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Instytucja ta ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed Sądem osobom, które nie osiągają żadnych dochodów, lub też osobom o bardzo niskich dochodach, które z uwagi na swą trudną sytuację materialną nie są w stanie ponosić kosztów związanych z postępowaniem (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 stycznia 2015 r., I FZ 488/14). Z tego też względu osoby znajdujące się w takiej właśnie sytuacji mają prawo ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (tak w niniejszej sprawie), obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 2 P.p.s.a.) lub w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanym wyżej postanowieniu poprzez "wykazanie" należy rozumieć swoiste przekonanie Sądu co do zasadności przyznania prawa pomocy, objawiające się w szczególności przedstawieniem np. dokumentów, oświadczeń pozwalających Sądowi na pełny wgląd w sytuację majątkową osoby wnioskującej, która następnie poddana zostaje weryfikacji, celem zbadania, czy występują przesłanki konieczne do przyznania tego prawa. Tymczasem w niniejszej sprawie referendarz sądowy powziął wątpliwości co do wiarygodności twierdzeń Skarżącego o braku wystarczających środków pieniężnych. Na taką ocenę rzutowały przede wszystkim okoliczności, jakie wystąpiły w sprawie III SA/Wa 1542/16. Otóż w sprawie tej na mocy postanowienia z 16 maja 2017 r. ustanowiono na rzecz Skarżącego adwokata z urzędu. Wyznaczony przez właściwą okręgową radę adwokacką pełnomocnik nie znalazł jednak podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, w związku z czym sporządził stosowną opinię, którą doręczono Skarżącemu. Tenże z kolei – we własnym zakresie – upoważnił do sporządzenia tej skargi kasacyjnej adwokata A. P. (tego samego, który działał w niniejszej sprawie). Udzielił mu również – jak ustalono - pełnomocnictwa do jej wniesienia i popierania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Z powyższego wynika zatem, że Skarżący ponosi już koszty zastępstwa profesjonalnego pełnomocnika z wyboru w innej sprawie. Brak jest bowiem ewentualnego potwierdzenia, że pełnomocnik ten działa w jego imieniu pro bono. Jak natomiast zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w postanowieniu z 13 czerwca 2017 r. (III SA/Wa 1047/17) sam fakt ponoszenia przez stronę kosztów zastępstwa procesowego przez profesjonalnego pełnomocnika, świadczy o posiadaniu przez nią możliwości płatniczych na pokrycie kosztów postępowania. Okoliczność ta dyskwalifikuje Skarżącego z możliwości uzyskania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zwłaszcza, że zgodnie z art. 246 § 3 P.p.s.a. możliwość ustanowienia w sprawie fachowego pełnomocnika zachodzi jedynie wówczas, gdy strona nie zatrudnia takiego pełnomocnika lub nie pozostaje z nim w innym stosunku prawnym. Użyty przez ustawodawcę zwrot "nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym" wskazuje na stan rzeczy istniejący w dacie sporządzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Niemniej jednak według prezentowanych w orzecznictwie i piśmiennictwie poglądów odnosi się on również do takich sytuacji, kiedy z okoliczności sprawy wynika, że rozwiązanie stosunku zatrudnienia, stosunku wynikającego z umowy zlecenia lub innego stosunku prawnego z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym nastąpiło w celu obejścia przepisów o ustanawianiu pełnomocnika w ramach prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 24 lipca 2015 r., II OZ 713/15 i przywołana tam literatura). To wszystko stawia pod znakiem zapytania wiarygodność oświadczenia Skarżącego o braku środków pieniężnych na pokrycie wpisu od skargi kasacyjnej i kosztów zlecenia jej sporządzenia pełnomocnikowi z wyboru. Rozstrzygnięcie o udzieleniu stronie uprawnienia procesowego w postaci przejęcia przez Skarb Państwa finansowania jej udziału w sprawie, może zapaść jedynie na podstawie klarownie i zgodnie z prawdą przedstawionego przez nią oraz wewnętrznie spójnego stanu faktycznego. Sytuacja bowiem, w której występują braki czy też rozbieżności pomiędzy poszczególnymi dokumentami lub oświadczeniami, prowadzi do niemożności ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego, a w konsekwencji do niewykazania przez stronę, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, co w następstwie prowadzić musi do odmowy przyznania prawa pomocy. W tej sytuacji nie ma powodu, aby koszty prowadzonego przez Skarżącego postępowania przerzucać na podatników. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.