III SA/Wa 2552/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Sędzia WSA Alojzy Skrodzki po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 21 października 2016 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi L. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od lipca 2012 r. do marca 2013 r. postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 50.676 zł Skarżąca – L. sp. z o.o. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku powołała się na takie okoliczności jak: brak środków, brak majątku, ujemne kapitały zakładowe, niespłacone zobowiązania wobec dostawców, zamiar złożenia wniosku o upadłość. Skarżąca podała, iż kapitał zakładowy wynosi 1.500.000 zł. Za ostatni rok obrotowy poniosła stratę w wysokości 143.520 zł. Na rachunku bankowym posiada debet w wysokości 1.339,18 zł, zaś stan środków w kasie określiła na kwotę 870 zł. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca wyjaśniła, że: - za ostatnie 6 miesięcy nie wystawiła żadnej faktury sprzedaży; - na rachunkach widnieje debet w wysokości 933,48 zł i 111,38 euro, w ostatnich 3 miesiącach brak było operacji bankowych; - nie posiada zobowiązań wobec organów podatkowych; - ma zobowiązania wobec dostawców i ZUS, wysokość zobowiązań wynosi ok. 100.000 zł; - w ciągu ostatnich 3 miesięcy Skarżąca nie przeznaczyła żadnych środków na poczet wynagrodzenia pracowników oraz członków zarządu; - nie ma możliwości zaciągnięcia kredytu bankowego; - źródłem finansowania kosztów lokalu, korespondencji, obsługi księgowej oraz prawnej są pozostałe w kasie środki finansowe; - zamierza złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości, którego koszt poniesie wspólnik; - może uczestniczyć w kosztach postępowania do wysokości 3.000 zł; - z uwagi na awarię systemu informatycznego brak jest możliwości przedstawienia żądanych dokumentów źródłowych. Skarżąca przedłożyła zestawienie kosztów obsługi prawnej poniesionych w 2016 r. Postanowieniem z 21 października 2016 r. referendarz sądowy odmówił przyznania Skarżącej prawa pomocy, wskazując, iż nie złożyła ona dokumentów finansowych, o które była wzywana. W efekcie nie jest możliwa ocena jej sytuacji ekonomicznej. Od postanowienia tego Skarżąca wniosła sprzeciw. Podkreśliła, że wykazała w pełni, iż nie ma jakichkolwiek środków na poniesienie kosztów postępowania. Powołała się przy tym na fakt dołączenia do akt "szeregu dokumentów na to wskazujących". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z nich stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna więc mieć świadomość obowiązku ponoszenia tych kosztów i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (zob. postanowienie NSA z 26 lutego 2013 r., I FZ 27/13). W niniejszej sprawie Skarżąca ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych, tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem osobie prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zdaniem Sądu spełnienia tej przesłanki Skarżąca nie wykazała. Jej argumentacja zasadza się na takich okolicznościach jak brak środków, brak majątku, niespłacone zobowiązania, zamiar złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Oświadczenia Skarżącej dotyczące jej bieżącej kondycji finansowej, nie zostały jednak poparte dokumentami, na podstawie których można by dokonać kompleksowej oceny zasadności jej żądania udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jak natomiast zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 29 października 2015 r. (I FZ 355/15) w przypadku spółki kapitałowej ocena jej faktycznej sytuacji finansowej wymaga odniesienia się do jej dokumentacji księgowej (np. bilans, rachunek zysków i strat), zaś w odniesieniu do aktywów pożądane jest w szczególności uzyskanie wyciągów z rachunków bankowych. W niniejszej sprawie brak stosownej dokumentacji Skarżąca umotywowała "awarią systemu informatycznego". Tymczasem okoliczność ta nie może stanowić usprawiedliwienia dla niewywiązania się z obowiązku przedstawienia odpowiednich dokumentów, koniecznych do prawidłowej oceny sytuacji finansowej Skarżącej. Zwłaszcza, że obowiązek sporządzenia dokumentacji finansowej wynika z przepisów ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz. U. z 2016 r., poz. 1047) oraz ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 851 ze zm.). Nie sposób przy tym nie zauważyć, że skoro Skarżąca nie dysponuje kompletem dokumentów czy aktualnym sprawozdaniem finansowym, które – jak oświadczyła – jest "w trakcie przygotowywania", to nie wiadomo na jakiej podstawie buduje twierdzenie o własnej sytuacji finansowej. Jedynym dokumentem jaki Skarżąca przedłożyła jest zestawienie kosztów obsługi prawnej poniesionych w 2016 r. Nieporozumieniem jest zatem jej zapewnienie jakoby "dołączyła do akt sprawy szereg dokumentów". Z tych wszystkich względów zgodzić się należy z referendarzem sądowym, iż brak wymaganych przez Sąd dokumentów powoduje, że materiał dowodowy jest niewystarczający do sprawdzenia, czy oświadczenie Skarżącej o braku środków na pokrycie kosztów sądowych znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Trudno w świetle przesłanek z art. 246 P.p.s.a. oczekiwać, by Sądowi - bardziej niż ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy stronie - zależało na wykazaniu, że poniesienie kosztów postępowania nie jest w jej przypadku możliwe. Ustawodawca wyraźnie obowiązkiem tym obciążył wnioskodawcę, a nie Sąd. W orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że uchylenie się wnioskodawcy od rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, w szczególności w uzupełniającym postępowaniu, o którym mowa w art. 255 P.p.s.a., stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (zob. przywołane wyżej postanowienie NSA z 29 października 2015 r.). W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1-3 P.p.s.a., orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.