III SA/Wa 2552/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Waldemar Śledzik, po rozpoznaniu w dniu 23 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu W. Sp. z o.o. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 13 września 2017 r. w sprawie ze skargi W. Sp. z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2017 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za październik 2015 r. postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie W. Sp. z o.o. (dalej: "Skarżąca" lub "Spółka") wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Spółka wskazała na ograniczenia w utrzymywaniu płynności finansowej oraz brak możliwości spłacenia zobowiązań. Dodatkowe koszty, które Spółka musiałby ponieść w związku z postępowaniem przed sądem administracyjnym naraziłyby ją na utratę płynności finansowej oraz zmuszałby ją do podjęcia dodatkowych kroków w szukaniu oszczędności - jednym z nich byłby przymus redukcji etatów i pozbawienia pracowników zatrudnienia. Zdaniem Skarżącej, uiszczenie kosztów sądowych spowodowałoby zagrożenie egzystencji przedsiębiorstwa i uniemożliwiłoby jego dalsze funkcjonowanie. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że kapitał zakładowy spółki wynosi [...] zł, a bilansowa wartość środków trwałych 52.697.032,01 zł. Na dzień 31 maja 2017 r., środki pieniężne w kasie Spółki wynosiły 1.066,98 zł, przychody z najmu lokali 387.698,67 zł, przychody z tytułu sprzedaży towarów 23.798,40 zł, przychody operacyjne i finansowe 72.135,38 zł. Z kolei wydatki na dzień 31 maja 2017 r. (działania operacyjne oraz koszty finansowe) wyniosły 767.916,70 zł. Zobowiązania Spółki wynoszą: długoterminowe 64.414.808,17 zł, a krótkoterminowe 926.959,74 zł. W toku postępowania Spółka złożyła bilans i rachunek zysków i strat na dzień 31 lipca 2017 r., zeznanie podatkowe za 2016 r. oraz sprawozdania finansowe za 2015 i 2016 r., wydruk z rejestru sprzedaży, deklaracje VAT-7, wyciąg z rachunku bankowego. Jednocześnie spółka wyjaśniła, że jest w stanie uczestniczyć w kosztach postępowania do kwoty 1.000 zł, w związku z ewentualnymi dopłatami przez wspólnika. Postanowieniem z dnia 13 września 2017 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazał, że Spółka powinna liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym, jako jednym z kosztów działalności gospodarczej. Dodatkowo referendarz sądowy zauważył, że wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o charakterze cywilnoprawnym (np. z tytułu najmu), nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. W postanowieniu wskazano, iż Spółka prowadzi działalność gospodarczą generującą znaczny obrót, ponosi koszty operacyjne w skali jednego miesiąca wielokrotnie przewyższające kwotę kosztów sądowych. W 2016 r. Skarżąca osiągnęła przychód w wysokości 956.454,42 zł, zaś w 2017 r. 539.840,46 zł (rachunek zysków i strat), zaś tylko w lipcu 2017 r. osiągnęła przychód w wysokości prawie dwukrotności wymaganego wpisu od skargi. Referendarz sądowy zauważył, że z kwot tych są ponoszone wydatki związane z działalnością Spółki, w tym wynagrodzenia członków zarządu w wysokości 7868 zł. Zdaniem referendarza sądowego Spółka nie wykazała, że to wydatki z tytułu kosztów sądowych będą przyczyną "redukcji etatów" czy zaburzeń w płynności finansowej. W dniu 27 września 2017 r. (data stempla pocztowego, k. 116 akt sądowych) Skarżąca wniosła sprzeciw od ww. postanowienia z dnia 13 września 2017 r., wnosząc o zmianę zaskarżonego postanowienia oraz przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Skarżąca wskazała, że Spółka liczy się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania, ponieważ prowadzi bieżącą działalność gospodarczą, poszukując najemców posiadanych przez siebie nieruchomości oraz podejmując nowe inicjatywy gospodarcze związane z działalnością deweloperską. Skarżąca podała, że z uwagi na konieczność regulowania bieżących zobowiązań o charakterze stałym nie była w stanie zgromadzić oszczędności. Zdaniem Spółki wydatki, jakie ponosi na wypłatę wynagrodzeń dla pracowników korzystają z pierwszeństwa względem zobowiązań wobec Sądu, podobnie jak pozostałe wydatki umożliwiające jej działalność. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej w skrócie: "p.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie częściowym stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Sąd może zwolnić osobę prawną z części kosztów postępowania, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Podkreślić należy, że zawarty w ww. przepisie zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się on w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym miejscu należy zauważyć, że celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji stronie, która ze względu na dochody i stan majątkowy nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i z tego względu zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, Sąd stwierdza, że referendarz sądowy zasadnie uznał, że Skarżąca nie przedstawiła okoliczności, które przemawiałyby za przyznaniem jej prawa pomocy. Należy zauważyć, że na obecnym etapie postępowania jedynym kosztem sądowym jest wpis od skargi wymagany w kwocie 39.950 zł. Sąd w pełni podziela rozważania referendarza sądowego (poprzedzone wnikliwą i szczegółową analizą przedstawionych dokumentów), które w konkluzji prowadzą do wniosku, że Skarżąca jest w stanie wygospodarować środki pieniężne na poniesienie kosztów zainicjowanego postępowania. Na podstawie przedłożonych przez Skarżącą dokumentów Sąd ustalił, że w 2017 roku przychód Spółki wyniósł 539.940,46 (zgodnie z rachunkiem zysków i strat), zaś w deklaracjach dla podatku od towarów i usług za kolejne miesiące od maja do lipca 2017 r. Spółka zadeklarowała sprzedaż towarów i usług o wartości netto odpowiednio 82.950 zł, 54.238 zł, 60.271 zł. Deklarowała również nabycie towarów i usług (łącznie netto za kolejne miesiące od maja do lipca 2016 r. w wysokości 168.669 zł). Obroty na rachunku bankowym Spółki za okres od 1 czerwca do 31 sierpnia 2017 r. wyniosły ponad 130.000 zł. Z powyższego nie wynika zatem, aby zapłata 39.950 zł przekraczała możliwości finansowe Skarżącej. Należy bowiem zważyć, że to przede wszystkim przychody obrazują rozmiar prowadzonej przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej i jego zdolność finansową. Przy ocenie sytuacji Skarżącej z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy istotna jest okoliczność, że Spółka, pomimo akcentowanych twierdzeń o trudnej sytuacji materialnej prowadzi działalność gospodarczą w sposób ciągły. Dodać należy, iż wobec Spółki nie zostało zainicjowane postępowanie w kierunku ogłoszenia upadłości (a w każdym razie Spółka nie twierdzi, aby takie postępowanie miało miejsce). Oznacza to, że władze Spółki widzą realne możliwości jej funkcjonowania oraz wypłacalności. Skarżąca nie wykazała jednocześnie, że podjęła jakiekolwiek starania zmierzające do pozyskania środków na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W orzecznictwie zwraca się uwagę na fakt, iż przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r. I OZ 208/08 dostępne w centralnej bazie orzeczeń i informacji o sprawach na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym samym brak jest podstaw do traktowania Spółki w sposób szczególny w stosunku do innych podmiotów funkcjonujących w obrocie gospodarczym. Wyjaśnić również należy, że każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien wkalkulować w ryzyko związane ze swoją działalnością konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć środki na ten cel. Jak wskazał NSA w postanowieniu z dnia 21 marca 2006 r., sygn. akt II FZ 196/06, obowiązkiem podmiotu, nawet prowadzącego działalność gospodarczą nieobarczoną nadzwyczajnym ryzykiem sporu, jest gromadzenie odpowiednich środków finansowych na koszty sądowe. Analiza dokumentów źródłowych zgromadzonych w toku postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy nie pozwala stwierdzić, że Spółka, jak podnosi w sprzeciwie, nie mogła zgromadzić potrzebnych środków na uiszczenie wpisu od skargi. Sąd nie podziela również podniesionego w sprzeciwie argumentu, jakoby zobowiązania związane z działalnością gospodarczą Spółki miały pierwszeństwo przed zobowiązaniami o charakterze publicznoprawnym. Sąd zauważa, że wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o charakterze cywilnoprawnym – czyli te, których w przeważającej mierze dotyczą koszty uzyskania przychodów – nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Nie można uznawać wszelkich kosztów działalności gospodarczej za priorytetowe wobec kosztów prowadzonego postępowania sądowego (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 listopada 2011 r., I FZ 344/11 oraz postanowienie WSA w Bydgoszczy z dnia 20 lipca 2016 r. nr I SA/Bd 284/16). Z uwagi na całokształt powyżej wskazanych okoliczności Sąd uznał, że referendarz sądowy trafnie ocenił, że przesłanka z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nie została spełniona. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 260 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji postanowienia.