III SA/Wa 260/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Sędzia Przewodniczący WSA Hieronim Sęk, , po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi R. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania z tytułu podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2003 r. - przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym tj. zwolnić ją od kosztów sądowych, - odmówić stronie skarżącej przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie W skardze z 7 stycznia 2009 r. R. Z. zawarł wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. W uzasadnieniu wskazał, że nie posiada żadnego majątku. Z uwagi na brak zleceń i stan zdrowia musiał zamknąć firmę. Aktualnie nigdzie nie pracuje, nie posiada żadnych dochodów, utrzymuje się z pomocy przyjaciela. Wniosek o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika uzasadnił brakiem wiedzy i przygotowania prawniczego, a także problemami zdrowotnymi. Pismem z 11 lutego 2009 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do złożenia wniosku na urzędowym formularzu PPF oraz nadesłania dodatkowych dokumentów dotyczących sytuacji materialnej wnioskodawcy. W odpowiedzi skarżący wniósł na urzędowym formularzu o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wskazał, iż obecnie poszukuje pracy, ale z uwagi na wiek (60 lat) jest to utrudnione. W lutym 2009 r. zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej. Zablokowanie kont przez urząd skarbowy uniemożliwia mu jakąkolwiek działalność. Sytuacja materialna wnioskodawcy zmusza go do korzystania z pomocy byłej żony i syna. Skarżący wskazał, iż obecnie leczy się na nadciśnienie i zapalenie stawów. Z kolei oszczędności, które posiadał przeznaczył na porady prawne, pisanie pism i odwołań do równych instytucji. Wnioskodawca oświadczył, iż nie posiada żadnego majątku ruchomego, ani nieruchomości, prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Jako jedyne źródło dochodu wskazał wsparcie byłej żony w wysokości 600 zł miesięcznie. Jednocześnie w piśmie załączonym do wniosku wskazał, iż pozostałe dokumenty, o które był wzywany złoży najszybciej jak to będzie możliwe, bowiem czas oczekiwania na te dokumenty w niektórych instytucjach trwa ok. 14 dni. Dodatkowo wyjaśnił, że aktualnie przebywa na zwolnieniu lekarskim na dowód czego załączył zwolnienie lekarskie. W załączeniu do pisma z 19 marca 2009 r. skarżący nadesłał zeznanie podatkowe za 2007 r., wyciąg z rachunku bankowego, kserokopię zajęcia komorniczego, kopie dokumentów dotyczących stanu zdrowia. Ponadto oświadczył, iż pod adresem W. ul. [...] zamieszkuje sam w jednym pokoju o pow. 15 m². Z uwagi na fakt, iż oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłane dokumenty okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, na podstawie art. 255 w zw. z art. 252 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej - P.p.s.a.), referendarz sądowy ponownie wezwał skarżącego do nadesłania dokumentów i złożenia wyjaśnień odnośnie jego sytuacji majątkowej tj. zeznania podatkowego za 2008 r. lub w inny sposób udokumentowania wysokości dochodów uzyskanych w 2008 r., udokumentowania wysokości dochodów uzyskanych w 2009 r., w tym z tytułu powadzonej działalności gospodarczej, udokumentowania zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej w lutym 2009 r., zestawienia miesięcznych dochodów i wydatków skarżącego z uwzględnieniem źródeł ich finansowania. W odpowiedzi skarżący nadesłał zeznanie podatkowe za 2008 r. oraz kopię pisma skierowanego do Prezydenta W. o zawieszeniu wykonywania działalności gospodarczej. Ponadto poinformował, iż nie posiada dochodów uzyskanych w 2009 r., w związku z czym, nie może przedstawić zestawienia miesięcznych dochodów i wydatków. Postanowieniem z 22 kwietnia 2009 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawo pomocy we wnioskowanym zakresie. Od powyższego postanowienia skarżący, z dochowaniem terminu ustawowego, w dniu 6 maj 2009 r. wniósł sprzeciw. W jego uzasadnieniu podniósł m.in. że ponosił koszty prowadzonej działalności gospodarczej, które pozbawiały go dochodów, przebywa na zwolnieniu lekarskim, brak dochodów wiąże się ze stanem jego zdrowia. Wyjaśnił, że kontrole i działania organów skarbowych uniemożliwiały prowadzenie działalności gospodarczej oraz pozbawiły go ośrodków finansowych i składników majątku. Podniósł, że korzysta z pomocy rodziny, znajomych i byłej żony, ograniczając się do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Skarżący wyjaśnił, że prowadził działalność w zakresie logistyki transportu międzynarodowego tylko na "papierze". W przypadku nie uwzględnienia wniosku o udzielenie pomocy w zakresie całkowitym wniósł, o uwzględnienie wniosku w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje usunięcie z obrotu prawnego orzeczenia referendarza sądowego, tj. postanowienia z dnia 22 kwietnia 2009 r. Jest ono traktowane – pod względem skutków prawnych – jako nieistniejące. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje w myśl art. 245 § 3 P.p.s.a zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym nie zasługuje na uwzględnienie ze względu, iż brak jest konieczności ustanawiania zawodowego pełnomocnika na obecnym etapie postępowania. Przepisy regulujące postępowanie przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie przewidują bowiem "przymusu adwokackiego". Skarżący ma ustawowo zapewnione prawo do informacji, którego wyrazem jest sformułowana w art. 6 P.p.s.a. zasada udzielania pomocy stronom (por. postanowienie NSA z dnia 16 stycznia 2006 r., II GZ 143/05). Zgodnie z tym przepisem Sąd udziela stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz poucza ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Istotną gwarancją procesową jest również to, iż stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd oceniając wydane w sprawie rozstrzygnięcie lub czynność organu administracji, rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przepis ten daje podstawę do uwzględnienia skargi także wtedy, gdy w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego strona nie podnosi zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego aktu lub czynności. Oznacza to, że Sąd zbada zasadność skargi niezależnie od obecności na rozprawie pełnomocnika, czy też Skarżącego (por. postanowienie NSA z dnia 10 września 2007 r., II FZ 450/07). Niezależnie od powyższego, należy podnieść, że Skarżący nie wykazał, aby podejmował we własnym zakresie działania zmierzające do ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika i że działania te nie powiodły się z uwagi na to, iż nie był on w stanie spełnić jego żądań finansowych W ocenie Sądu sytuacja, w której znalazł się skarżący wypełnia natomiast przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., co oznacza, iż wykazał on, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący w sposób wystarczający uprawdopodobnił, iż poniesienie kosztów sądowych przekracza jego możliwości finansowe. Jego miesięczne dochody wynoszą 600 zł i stanowią wsparcie finansowe byłej żony. Skarżący jest osobą schorowaną i poszukuje pracy. Z tych też względów Sąd uznał, iż wnioskodawca nie jest w stanie, bez uszczerbku koniecznego dla swojego utrzymania, ponieść kosztów sądowych. Sytuacja materialna strony uniemożliwia mu poniesienia kosztów sądowych. Należało bowiem mieć na uwadze i to, że Skarżący prowadził działalność gospodarczą, w zakresie[...] , z tego tytułu uzyskiwał przychody w wysokości ok. 200.000 zł rocznie oraz generował bardzo wysokie koszty, które powodowały powstawanie strat. Działalność tę zawiesił dopiero na początku bieżącego roku (na okres jednego roku), po wniesieniu skargi do Sądu. Sąd pragnie zwrócić uwagę, że przy badaniu zaś ustawowych przesłanek o przyznanie prawa pomocy, należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Obowiązek świadczeń alimentacyjnych między małżonkami po rozwodzie stanowi kontynuację obowiązku wzajemnej pomocy powstałego przez zawarcie związku małżeńskiego (uchwała Sądu Najwyższy z dnia 16 grudnia 1987 r. sygn. sprawy III CZP 91/86). Podkreślenia wymaga, że obowiązek wzajemnej pomocy między współmałżonkami rozciąga się również na prowadzenie postępowania sądowego. W ocenie Sądu wniosek Skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, zasługiwał na uwzględnienie. Natomiast wniosek przez ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika nie został uwzględniony. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 243 § 1 P.p.s.a. oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 245 § 3 P.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji.