III SA/Wa 2766/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Lucyna Kaligowska po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zapłaty zaległości podatkowych w podatku od spadków i darowizn postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżący W. S. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, argumentując, że wpłata taka bardzo uszczupli jego majątek. Podkreślił, że nie posiada ani ruchomości, ani nieruchomości, by je sprzedać i wpłacić należny wpis. Podał, że otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 2.200 zł, z czego mieszkanie i media (woda, prąd) pochłaniają ok. 1.100 zł, zaś leki ok. 70 zł. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżący wyjaśnił, że rozlicza się z urzędem skarbowym za pośrednictwem pracodawcy, nie posiada dodatkowych dochodów. Skarżący jest żonaty, ale nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa domowego. Z tego względu oraz z uwagi na brak zgody żony nie może przedstawić jej zeznania podatkowego. Wskazał, iż nieruchomość przy ul. [...] w W. jest własnością żony, zaś lokal przy ul. [...] w W. Skarżący nabył w drodze dziedziczenia. Miesięczne wydatki związane z tym lokalem wynoszą ok. 1.048 zł. Przedstawił protokół dziedziczenia, zawiadomienie o wysokości opłat, dokumenty obrazujące wydatki. Uwzględniając powyższe zważono, co następuje: Przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako: "P.p.s.a.", zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z: 23 stycznia 2013 r. I FZ 2/13 oraz II FZ 1017/12; 10 stycznia 2013 r. II FZ 1005/12). Strona powinna zatem wykazać przez złożenie stosownych dokumentów w postaci rachunków, wyciągów bankowych, zaświadczeń itp., że jej sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do Sądu. Wynika to z treści art. 255 P.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Z przepisu tego wynika, że ubiegający się o prawo pomocy powinien w drodze oświadczenia lub stosownego udokumentowania przedstawić (na wezwanie) swój stan majątkowy lub rodzinny. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 9 września 2015 r. (I FZ 312/15) celem tego przepisu jest danie Sądowi wiedzy na temat możliwości płatniczych wnioskodawcy, na które składają się nie tylko jego własne dochody i zobowiązania, ale także osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym (rodziny). Osoby te mają bowiem obowiązek przyczyniać się do zaspokajania potrzeb wnioskodawcy, w tym związanych z toczącymi się z jego udziałem postępowaniami sądowymi, co wynika m.in. z przepisów prawa rodzinnego. W przeciwnym razie wzywanie o dodatkowe oświadczenia (dokumenty) dotyczące stanu rodzinnego wnioskodawcy pozbawione byłoby sensu. Wszak stan ten rzutuje nie tylko na dochody, ale i koszty utrzymania wnioskodawcy, co znajduje też odzwierciedlenie w przesłankach przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym. W art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. jest bowiem mowa o wykazaniu, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, "bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny". Tymczasem w niniejszej sprawie Skarżący nie przedłożył pełnej informacji o statusie materialnym małżonki. Podał jedynie, że nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego, nie wyraziła ona zgody na okazanie zeznania podatkowego oraz że do niej należy mieszkanie przy ul.[...] w W. . W orzecznictwie wielokrotnie już akcentowano, iż małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy. Obowiązek ten wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 k.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 614 § 3 k.r.o.). Bez względu zatem na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej czy nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 k.r.o., skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z 15 lipca 2015 r., II FZ 568/15 i przywołane tam orzeczenie). Z powyższego wynika zatem, że wysokość osiąganych przez małżonkę Skarżącego dochodów, jej sytuacja materialna wpływa na ocenę jego możliwości płatniczych. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez każdego z małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy. Na rzetelną ocenę stanu majątkowego Skarżącego nie pozwala także fakt niepełnego wykonania wezwania z 5 listopada 2015 r. Wśród przesłanych dokumentów zabrakło m. in. wyciągów z rachunków bankowych. Wyciągi takie są niezbędne dla oceny możliwości płatniczych strony poprzez zobrazowanie jakiego rzędu wpływy pieniężne osiąga i w jakich wysokościach następuje ich dystrybucja. Inaczej mówiąc wyciąg bankowy daje rzeczywisty obraz operacji dokonywanych na rachunku, a więc przedstawia rzeczywistą płynność finansową jego właściciela. Skarżący nie wskazał także jakoby rachunku bankowego nie posiadał. Odnosząc się na koniec do wątpliwości Skarżącego dotyczących konieczności ponownego przedstawienia dokumentacji źródłowej wyjaśnić należy, że istotnie w aktach administracyjnych sprawy znajduje się m. in. faktura za energię elektryczną, rozliczenie kosztów ogrzewania, wody czy zawiadomienie o wysokości opłat za mieszkanie, niemniej dane te dotyczą 2014 r., a nawet lat 2012-2013 (rozliczenie kosztów ogrzewania). W tej sytuacji zasadne było wezwanie do wskazania i udokumentowania aktualnej wysokości wydatków. Z tych wszystkich względów referendarz sądowy uznał, że Skarżący nie wykazał, iż jego sytuacja materialna uniemożliwia mu poniesienie kosztów postępowania, jak tego wymaga art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Na tej podstawie postanowiono jak w sentencji.