III SA/Wa 2831/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Waldemar Śledzik, po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu D. Sp. z o.o. z siedzibą w W. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 7 listopada 2016 r. w sprawie ze skargi D. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone orzeczenie referendarza sądowego D. Sp. z o.o. z siedzibą w W. (zwana dalej: "Skarżącą") wystąpiła w niniejszej sprawie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku Skarżąca wskazała, że jej sytuacja finansowa od lat pogarsza się, wobec czego nie dysponuje środkami na poczet kosztów postępowania. Rachunek bankowy Skarżącej został zajęty przez organ podatkowy, celem zabezpieczenia należności z tytułu podatku VAT. Lokal w którym znajduje się siedziba Skarżącej nie jest jej własnością. W okresie ostatnich trzech miesięcy ani Zarząd Skarżącej, ani jej pracownicy nie uzyskiwali wynagrodzenia za pracę. Skarżąca wyjaśniła też, że podjęła działania w celu sprzedaży należących do niej gruntów rolnych. Skarżąca otrzymała kredyt kupiecki oraz dofinansowanie od swojego wspólnika w kwocie łącznie 83.208 zł. Od 2012 r. Skarżąca nie otrzymała żadnych dopłat z ARiMR i utrzymuje się jedynie z bieżącej działalności rolniczej, tj. sprzedaży plonów rolniczych. Skarżąca odnotowała też, że przed tut. Sądem toczy się kilkanaście spraw z jej udziałem, w ramach których musi ona uiścić wpisy sądowe od złożonych przez siebie skarg. Następnie w wykonaniu wezwania referendarza sądowego do podania dodatkowych informacji dotyczących sytuacji finansowej, Skarżąca nadesłała przy piśmie z dnia 26 października 2016 r. następujące dokumenty: obroty kont aktywnych, bilans z uwzględnieniem bufora, jednostronny rachunek zysków i strat z uwzględnieniem bufora, rejestry zakupów za poszczególne kwartały 2016 r., wyciągi z rachunku bankowego i inne. Postanowieniem z dnia 7 listopada 2016 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, wskazując w uzasadnieniu, że Skarżąca nie wykazała spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r., poz. 718 ze zm.) – zwanej dalej: "p.p.s.a." Pismem z dnia 20 listopada 2016 r. Skarżąca złożyła sprzeciw od ww. orzeczenia referendarza sądowego, wnosząc o jego uchylenie oraz przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu sprzeciwu Skarżąca odnosząc się do stanowiska referendarza sądowego zaprezentowanego w zaskarżonym orzeczeniu zarzuciła, że nie uwzględnia ono konstytucyjnie zagwarantowanego prawa do sądu. Skarżąca zauważyła też, że jest ona zobowiązana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w krótkim okresie czasu, kiedy akurat nie dysponuje ona środkami finansowymi na ten cel. Ponadto sytuacja finansowa Skarżącej uległa zmianie od sierpnia 2016 r., kiedy wniosła swoją skargę. Skarżąca była też zaskoczona działaniami organu podatkowego, który zajął jej rachunki bankowe, celem zabezpieczenia należności podatkowej oraz odmówił dokonania wnioskowanego zwrotu podatku VAT. Końcowo Skarżąca zwróciła również uwagę, że jej majątek stanowią głównie grunty rolne, których zbycie zostało obwarowane nadzwyczajnymi wymogami wprowadzonymi nowelizacją ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Strona skarżąca wnioskowała w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 p.p.s.a., strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy może zostać przyznane osobie prawnej w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Sformułowanie "gdy osoba prawna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Powyższe oznacza, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Wskazać również należy, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, nie jest obligatoryjne, mimo spełnienia przez nią przesłanek, na co wskazuje zawarty w treści przepisu art. 246 § 2 p.p.s.a. zwrot "może być przyznane". Dodatkowo należy też wskazać, iż to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia przesłanek uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy w określonym zakresie. W orzecznictwie podkreśla się, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od podmiotów toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym także kosztów sądowych (vide: postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04, GZ 64/04, niepubl.). Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji RP, każdy ma obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienie od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). Wyjaśnić również należy, że każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien wkalkulować w ryzyko związane ze swoją działalnością konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć środki na ten cel. Jak wskazywał NSA w postanowieniu z dnia 21 marca 2006 r., sygn. akt II FZ 196/06, obowiązkiem podmiotu, nawet prowadzącego działalność gospodarczą nieobarczoną nadzwyczajnym ryzykiem sporu, jest gromadzenie odpowiednich środków finansowych na koszty sądowe. Normalnym bowiem następstwem wykonywania działalności gospodarczej jest prowadzenie spraw sądowych, zatem koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami. Z kolei w postanowieniu z dnia 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FZ 327/13, NSA stwierdził m.in., iż nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten uniemożliwia ten dostęp. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Zauważenia wymaga przy tym, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11). Sąd w całości podziela przytoczone powyżej rozważania i poglądy. Oceniając sytuację finansową Skarżącej na podstawie złożonych przez nią oświadczeń i dokumentów źródłowych Sąd doszedł do wniosku, że nie wykazała ona, iż spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd ponownie podkreśla, że racjonalny uczestnik obrotu gospodarczego powinien zabezpieczyć środki na ponoszenie wszelkich zobowiązań publicznoprawnych, w tym ponoszenie kosztów ewentualnych postępowań sądowych. Skarżąca wskazywała w toku niniejszego postępowania, że otrzymała kredyt kupiecki oraz dofinansowanie od swojego wspólnika w kwocie łącznie 83.208 zł, które jak wynika z wyjaśnień Skarżącej przekazała ona za pokrycie kosztów swojej bieżącej działalności gospodarczej. Jednakże jak już wskazano powyżej, koszty sądowe związane z wniesioną przez Skarżącą w niniejszej sprawie skargą są jednym z wydatków związanych z prowadzoną przez Skarżącą działalnością gospodarczą i winny być pokrywane przez nią na równi z innymi wydatkami w ramach posiadanych środków. Zdaniem Sądu, pokrywanie przez Skarżącą jedynie pozostałych wydatków związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, oznacza preferowanie przez nią wydatków innych, niż te związane z pokrywaniem kosztów sądowych w niniejszej sprawie, które na obecnym etapie postępowania zamykają się w kwocie wpisu sądowego od skargi wynoszącego 100 zł. Podkreślić również należy, że zgodnie z tym na co wskazał już referendarz sądowy, ze złożonych przez Skarżącą dokumentów wynika, iż posiada ona aktywa trwałe o wartości 7.825.240,79 zł oraz aktywa obrotowe o wartości – według stanu na koniec czerwca 2016 r. - 515.075,83 zł. Ponadto kapitał zapasowy Skarżącej wynosi 6.764.300 zł. Powyższe okoliczności w ocenie Sądu nie pozwalają uznać, że w przypadku Skarżącej została spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, o której mowa w przepisie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.