III SA/Wa 2883/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Lucyna Kaligowska po rozpoznaniu w dniu 31 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. S.A. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie określenia nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy oraz do zwrotu na rachunek bankowy za wrzesień 2012 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżąca A. S.A. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując, że jest w upadłości, nie posiada żadnych środków, ma zajęte rachunki, nie osiąga żadnych dochodów. Podkreśliła, że uzyskała już zwolnienia z ponoszenia kosztów w innych sprawach. Podała, że kapitał zakładowy wynosi [...] zł, zaś wartość środków trwałych [...] zł. Za ostatni rok obrotowy poniosła stratę w wysokości 268.078,77 zł. Wskazała stan rachunków bankowych, zastrzegając, iż są one zajęte w ramach egzekucji. Skarżąca przedstawiła zeznania podatkowe, rachunki zysków i strat, wyciągi bankowe, deklaracje VAT, bilans, rozrachunki, zapisy na kontach, obroty aktywnych kont, informację o udziałach, wykaz tytułów egzekucyjnych i wykonawczych, spis toczących się postępowań egzekucyjnych. Ponadto pełnomocnik oświadczył, że nie pobrał od Skarżącej należnego wynagrodzenia. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca wyjaśniła, że nie zatrudnia pracowników, wszystkie należności i rachunki bankowe zostały zajęte. Skarżąca nie prowadzi działalności gospodarczej. Przedstawiła informację dotyczącą postępowania upadłościowego. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna więc mieć świadomość obowiązku ponoszenia tych kosztów i wnosząc o zwolnienie z nich uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (zob. postanowienie NSA z 26 lutego 2013 r., I FZ 27/13). W niniejszej sprawie Skarżąca ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych, tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem osobie prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zdaniem referendarza sądowego Skarżąca powyższej przesłanki nie spełnia. Jej argumentacja koncentruje się wokół takich okoliczności jak nieprowadzenie działalności gospodarczej, brak dochodów z tego źródła, zajęcie rachunków bankowych, czy złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości. Tymczasem nie można – w ocenie referendarza sądowego – tracić z pola widzenia tego, że Skarżąca nadal pozostaje w obrocie prawnym jako przedsiębiorca. Mimo deklarowanego braku dochodów oraz zajęcia rachunków bankowych w dalszym ciągu dokonuje dostaw towarów i ich zakupów, a nadto ponosi wydatki na wypłatę wynagrodzeń. I tak w okresie kwiecień-wrzesień 2015 r. sprzedaż kształtowała się na poziomie 10.896 zł-24.081 zł, zaś zakupy 11.819 zł-23.366 zł. Z nadesłanego rachunku zysków i strat wynika natomiast, że na koniec września 2015 r. koszt wynagrodzeń wyniósł 436.748,09 zł, zaś koszt usług obcych 155.268,70 zł. Trudno zatem uznać, iż Skarżąca nie jest w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z prowadzonym przezeń sporem sądowym, w tym wpisu od skargi w kwocie 29.822 zł. W tej sytuacji nie może mieć decydującego znaczenia fakt złożenia – kolejnego już – wniosku o ogłoszenie upadłości. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 29 stycznia 2015 r. (II FZ 2105/14) wszczęcie postępowania upadłościowego (układowego lub likwidacyjnego) nie skutkuje automatycznym zwolnieniem spółki od ponoszenia kosztów sądowych. Przesłanką ogłoszenia upadłości jest bowiem niewypłacalność dłużnika rozumiana jako niewykonywanie wymagalnych zobowiązań pieniężnych. W doktrynie przyjmuje się, że dla określenia, czy dłużnik jest niewypłacalny, nieistotne jest, czy nie wykonuje wszystkich zobowiązań pieniężnych czy tylko niektórych z nich. Nieistotny jest też rozmiar niewykonywanych przez dłużnika zobowiązań. Tak rozumiana "niewypłacalność" nie jest więc tożsama z brakiem środków na dalsze funkcjonowanie przedsiębiorstwa upadłego. Kluczowym argumentem nie mogą też być toczące się wobec Skarżącej postępowania egzekucyjne. Przyjęcie takiej argumentacji prowadziłoby do wniosku, że w zasadzie każdy podmiot, względem którego prowadzona jest egzekucja administracyjna, powinien być zwolniony z ponoszenia kosztów sądowych. Tymczasem możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy jedynie tych podmiotów, które wykażą, że nie są w stanie w żaden sposób zgromadzić niezbędnych na ten cel środków. To wszystko sprawia, że przeniesienie obowiązku ponoszenia kosztów postępowania na współobywateli byłoby w niniejszej sprawie niezasadne. Wobec tego, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji. Ubocznie jedynie należy zauważyć, iż nie mogło mieć waloru rozstrzygającego przyznanie Skarżącej prawa pomocy w innych sprawach. Pierwszeństwo ma bowiem wnikliwa analiza oświadczeń i dokumentów złożonych w niniejszej sprawie.