III SA/Wa 2920/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak Osetek, , po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. C. i K. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Skarżący – I. i K. C., pismem z dnia 24 sierpnia 2014 r. wnieśli skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lipca 2014 r. w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 r. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 500 zł, Skarżący pismem z dnia 6 października 2010 r. złożyli wniosek o zwolnienie ich od kosztów sądowych, motywując to trudną sytuacją materialną i zdrowotną. Oświadczyli, że nie osiągają żadnych dochodów, w związku z czym w zaspokajaniu podstawowych potrzeb pomaga im rodzina. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostają dwaj synowie, którzy także nie osiągają dochodów. Poza domem Skarżący nie posiadają żadnego majątku. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżący przesłali pismo z 19 października 2014 r., w którym wyjaśnili, że Skarżąca nie prowadzi już działalności gospodarczej – została ona wykreślona po dwuletnim okresie zawieszenia. Podkreślili, że nie posiadają żadnych źródeł utrzymania, zaś dwaj synowie prowadzą osobne budżety i odmawiają przedstawienia źródeł utrzymania. Skarżący przedłożyli zestawienie wydatków, wśród których wymienili opłaty za: prąd (550 zł), gaz (50 zł), wywóz śmieci (16 zł), wywóz szamba (60 zł), zakup żywności (600 zł), zakup leków (150 zł). Do wyliczenia tego nie dodano wydatków synów, gdyż każdy z nich ponosi je samodzielnie, dodatkowo w miarę możliwości pomagają rodzicom wraz z bliższą i dalszą rodziną. Skarżący podali stan swoich zaległości, na które składają się zaległości w podatku od towarów i usług, podatku dochodowym, podatku od nieruchomości (1.400 zł), zaległości ZUS (10.000 zł), zaległości kredytowe (26.000 zł). Skarżący nie korzystają z pomocy społecznej. Skarżący nie posiada rachunków bankowych, zaś rachunki Skarżącej są zablokowane z uwagi na toczącą się wobec niej egzekucję. Skarżący przedstawili wyciągi bankowe, zeznania podatkowe, dokumenty obrazujące wydatki, zaświadczenia o dochodzie, dokumentację medyczną, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, decyzję o wykreśleniu przedsiębiorcy. Postanowieniem z dnia 21 listopada 2014 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącym przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, twierdząc, że Skarżący nie przedstawili precyzyjnych informacji w zakresie ich sytuacji majątkowej. Pismem z dnia 4 grudnia 2014 r. Skarżący wnieśli sprzeciw od powyższego postanowienia, zarzucając, że referendarz sądowy skupił się jedynie na sytuacji rodziny Skarżących a nie na ich sytuacji majątkowej. Skarżący podkreślili, że matka Skarżącej oraz synowie Skarżących prowadzą odrębne gospodarstwo domowe i zakres ich dochodów nie wchodzi w zakres sprawy. Dodali również, że wbrew stanowisku referendarza sądowego wspólne zamieszkiwanie nie przesądza o tym, że prowadzone jest wspólne gospodarstwo domowe. Skarżący przytoczyli ponadto orzeczenia sądów administracyjnych na potwierdzenie tezy, że przez wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego rozumie się nie tylko wspólne zamieszkiwanie ale też wspólne zaspokajanie potrzeb życiowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) - dalej "P.p.s.a." w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Zgodnie z § 1 pkt 1 tego artykułu osoba fizyczna może domagać się przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do § 1 pkt 2 powyższego artykułu przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przyjętą regułą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy należy traktować, jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Przysługujące Sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki (obywatela). Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację majątkową Skarżących oraz ich zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. Natomiast, jak podkreśla się w orzecznictwie ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 185/10 i z dnia 27 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 255/10). Podkreślić należy, iż dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Prawo pomocy może być przyznane, jeżeli zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W niniejszej sprawie, Skarżący ubiegają się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, którym jest wpis sądowy od skargi w kwocie 500 zł. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powyższe uregulowanie wprost przenosi na stronę ciężar wykazania przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy. Wobec tego pochodzące od niej informacje na temat jej możliwości płatniczych, powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. To zatem w interesie strony skarżącej leży przedłożenie wszelkich możliwych dokumentów źródłowych oraz przedstawienie wszelkich okoliczności przemawiających za pozytywnym rozpoznaniem wniosku (por. postanowienie NSA z 31 marca 2005 r., I FZ 63/05, niepubl.). Ocena przytoczonych okoliczności należy zaś do Sądu. Stosownie do art. 252 § 1 P.p.s.a., osoba wnioskująca o przyznanie prawa pomocy jest obowiązana podać we wniosku "dokładne dane" obrazujące jej sytuację rodzinną i majątkową. Jeżeli zaś oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (zob. art. 255 P.p.s.a.). Jak to już wskazano przedstawione przez stronę informacje powinny być, jak stanowi wprost art. 252 § 1 P.p.s.a., dokładne, a zatem od strony wymagana jest w tym względzie należyta staranność. Informacje te powinny więc być konkretne i na tyle szczegółowe, by w sposób wyczerpujący obrazowały sytuację majątkową i rodzinną strony w jej całokształcie. W niniejszej sprawie takich informacji zabrakło. Skarżący nie wykonali należycie wezwania referendarza sądowego z dnia 9 października 2014 r. do przedłożenia dodatkowych informacji dotyczących sytuacji majątkowej. Skarżący wskazali, że ani oni ani ich synowie nie osiągają żadnych dochodów, nie korzystają z pomocy społecznej. Jednocześnie jako bieżące wydatki wskazali następujące opłaty: prąd 550 zł, gaz – 50 zł, wywóz śmieci – 16 zł, wywóz szamba – 60 zł, zakup żywności – 600 zł, zakup leków 150 zł. Skarżący wyjaśnili, że wydatki te pomaga im ponosić rodzina a w szczególności matka Skarżącej oraz ich synowie. Skarżący mimo jednak wezwania do wskazania i udokumentowania pomocy świadczonej przez rodzinę nie nadesłali choćby oświadczeń tych osób. Wyjaśnili jedynie, że wszystkie wydatki ponosi bliższa i dalsza rodzina Skarżących. Ponadto wskazać należy, że Skarżący podnieśli, że zamieszkują razem z synami, jednak synowie prowadzą osobne budżety i w związku z tym odmawiają przedstawienia źródeł utrzymania, jak również wyciągów z rachunków bankowych ze względu na brak korelacji ze sprawą. Wyjaśnić w tej kwestii należy, że jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 14 listopada 2011 r. (II FZ 553/11) w zakresie, w jakim dochody i obciążenia finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawnione na podstawie art. 255 P.p.s.a. do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy. Należy bowiem mieć na względzie, że oceniając zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy należy odnieść jego sytuację majątkową do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości partycypowania przez wnioskodawcę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. Ponadto nadmienić należy, że wyjaśnienia Skarżących budzą również wątpliwości w zakresie pomocy finansowej jaką udzielają im synowie skoro jak Skarżący oświadczyli synowie nie uzyskują dochodu. W związku z tym nie wiadomo w jaki sposób finansują oni ponoszone wydatki, a także w jaki sposób są w stanie pomagać finansowo rodzicom. Skarżący nie wyjaśnili ww. wątpliwości, nie nadesłali również stosownych wyjaśnień a także oświadczeń przy piśmie z dnia 4 grudnia 2014 r. stanowiącym sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 21 listopada 2014 r. Wobec powyższego Sąd nie miał możliwości całościowego wglądu w sytuację majątkową Skarżącego. W ocenie Sądu przedstawione oświadczenia i dokumentny przez Skarżących nie dają dostatecznych podstaw do oceny ich sytuacji majątkowej, a co za tym idzie, do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na powyższą ocenę składa się niepełne i zawierające sprzeczności przedstawienie sytuacji finansowej i majątkowej przez Skarżących. Skarżący w niniejszej sprawie pomimo wezwania nie udzielili stosownych informacji dotyczących sytuacji majątkowej. Przede wszystkim nie wskazali i nieudokumentowali pomocy świadczonej na rzecz Skarżących przez rodzinę. Zaakcentować trzeba, że na stronie ciążyły obowiązki, których niewykonanie mogło zostać potraktowane - zgodnie zresztą z zawartym w wezwaniu pouczeniem - jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy. Skarżący mieli przy tym świadomość, że bierna postawa może skutkować niekorzystnym rozstrzygnięciem, tym bardziej że wskazał to także referendarz sądowy w swoim postanowieniu. Uwagi te można w tym miejscu tylko podtrzymać i powtórzyć. Reasumując, z uwagi na brak niezbędnych dokumentów, nie sposób ocenić, czy w stosunku do Skarżących spełnione zostały przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Mając na względzie powyższą argumentację, na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 P.p.s.a. Sąd postanowił jak w sentencji.