III SA/Wa 2921/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak Osetek, , po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych w podatku dochodowym od towarów i usług za miesiące od sierpnia do października 2011 r. oraz za styczeń 2012 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Skarżąca – I. C., pismem z dnia 24 sierpnia 2014 r. wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lipca 2014 r. w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych w podatku dochodowym od towarów i usług za miesiące od sierpnia do października 2011 r. oraz za styczeń 2012 r. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 500 zł, Skarżąca pismem z dnia 6 października 2010 r. złożyła wniosek o zwolnienie jej od kosztów sądowych, motywując to trudną sytuacją materialną i zdrowotną. Oświadczyła, że nie osiąga żadnych dochodów, w związku z czym w zaspokajaniu podstawowych potrzeb pomaga rodzina. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostają dwaj synowie, którzy także nie osiągają dochodów. Poza domem Skarżąca nie posiada żadnego majątku. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca przesłała pismo z 19 października 2014 r., w którym wyjaśniła, że nie prowadzi już działalności gospodarczej – została ona wykreślona po dwuletnim okresie zawieszenia. Podkreśliła, że nie posiada żadnych źródeł utrzymania, zaś dwaj synowie prowadzą osobne budżety i odmawiają przedstawienia źródeł utrzymania. Skarżąca przedłożyła zestawienie wydatków, wśród których wymienili opłaty za: prąd (550 zł), gaz (50 zł), wywóz śmieci (16 zł), wywóz szamba (60 zł), zakup żywności (600 zł), zakup leków (150 zł). Do wyliczenia tego nie dodano wydatków synów, gdyż każdy z nich ponosi je samodzielnie, dodatkowo w miarę możliwości pomagają rodzicom wraz z bliższą i dalszą rodziną. Skarżąca podała stan swoich zaległości, na które składają się zaległości w podatku od towarów i usług, podatku dochodowym, podatku od nieruchomości (1.400 zł), zaległości ZUS (10.000 zł), zaległości kredytowe (26.000 zł). Skarżąca nie korzysta z pomocy społecznej. Mąż Skarżącej nie posiada rachunków bankowych, zaś rachunki Skarżącej są zablokowane z uwagi na toczącą się wobec niej egzekucję. Skarżąca przedstawiła wyciągi bankowe, zeznania podatkowe, dokumenty obrazujące wydatki, zaświadczenia o dochodzie, dokumentację medyczną, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, decyzję o wykreśleniu przedsiębiorcy. Postanowieniem z dnia 21 listopada 2014 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, twierdząc, że Skarżąca nie przedstawiła precyzyjnych informacji w zakresie sytuacji majątkowej. Pismem z dnia 4 grudnia 2014 r. Skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia, zarzucając, że referendarz sądowy skupił się jedynie na sytuacji rodziny Skarżącej a nie na jej sytuacji majątkowej. Skarżąca podkreśliła, że jej matka oraz synowie prowadzą odrębne gospodarstwo domowe i zakres ich dochodów nie wchodzi w zakres sprawy. Dodała również, że wbrew stanowisku referendarza sądowego wspólne zamieszkiwanie nie przesądza o tym, że prowadzone jest wspólne gospodarstwo domowe. Skarżąca przytoczyła ponadto orzeczenia sądów administracyjnych na potwierdzenie tezy, że przez wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego rozumie się nie tylko wspólne zamieszkiwanie ale też wspólne zaspokajanie potrzeb życiowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) - dalej "P.p.s.a." w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Zgodnie z § 1 pkt 1 tego artykułu osoba fizyczna może domagać się przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do § 1 pkt 2 powyższego artykułu przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przyjętą regułą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy należy traktować, jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Przysługujące Sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki (obywatela). Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację majątkową Skarżącej oraz jej zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. Natomiast, jak podkreśla się w orzecznictwie ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 185/10 i z dnia 27 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 255/10). Podkreślić należy, iż dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Prawo pomocy może być przyznane, jeżeli zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W niniejszej sprawie, Skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, którym jest wpis sądowy od skargi w kwocie 500 zł. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powyższe uregulowanie wprost przenosi na stronę ciężar wykazania przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy. Wobec tego pochodzące od niej informacje na temat jej możliwości płatniczych, powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. To zatem w interesie strony skarżącej leży przedłożenie wszelkich możliwych dokumentów źródłowych oraz przedstawienie wszelkich okoliczności przemawiających za pozytywnym rozpoznaniem wniosku (por. postanowienie NSA z 31 marca 2005 r., I FZ 63/05, niepubl.). Ocena przytoczonych okoliczności należy zaś do Sądu. Stosownie do art. 252 § 1 P.p.s.a., osoba wnioskująca o przyznanie prawa pomocy jest obowiązana podać we wniosku "dokładne dane" obrazujące jej sytuację rodzinną i majątkową. Jeżeli zaś oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (zob. art. 255 P.p.s.a.). Jak to już wskazano przedstawione przez stronę informacje powinny być, jak stanowi wprost art. 252 § 1 P.p.s.a., dokładne, a zatem od strony wymagana jest w tym względzie należyta staranność. Informacje te powinny więc być konkretne i na tyle szczegółowe, by w sposób wyczerpujący obrazowały sytuację majątkową i rodzinną strony w jej całokształcie. W niniejszej sprawie takich informacji zabrakło. Skarżąca nie wykonała należycie wezwania referendarza sądowego z dnia 9 października 2014 r. do przedłożenia dodatkowych informacji dotyczących sytuacji majątkowej. Skarżąca wskazała, że ani ona ani mąż ani jej synowie nie osiągają żadnych dochodów, nie korzystają z pomocy społecznej. Jednocześnie jako bieżące wydatki wskazała następujące opłaty: prąd 550 zł, gaz – 50 zł, wywóz śmieci – 16 zł, wywóz szamba – 60 zł, zakup żywności – 600 zł, zakup leków 150 zł. Skarżąca wyjaśniła, że wydatki te pomaga jej ponosić rodzina a w szczególności jej oraz synowie. Skarżąca mimo jednak wezwania do wskazania i udokumentowania pomocy świadczonej przez rodzinę nie nadesłała choćby oświadczeń tych osób. Wyjaśniła jedynie, że wszystkie wydatki ponosi bliższa i dalsza rodzina. Ponadto wskazać należy, że Skarżąca podniosła, że zamieszkuje razem z synami, jednak synowie prowadzą osobne budżety i w związku z tym odmawiają przedstawienia źródeł utrzymania, jak również wyciągów z rachunków bankowych ze względu na brak korelacji ze sprawą. Wyjaśnić w tej kwestii należy, że jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 14 listopada 2011 r. (II FZ 553/11) w zakresie, w jakim dochody i obciążenia finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawnione na podstawie art. 255 P.p.s.a. do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy. Należy bowiem mieć na względzie, że oceniając zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy należy odnieść jego sytuację majątkową do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości partycypowania przez wnioskodawcę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. Ponadto nadmienić należy, że wyjaśnienia Skarżącej budzą również wątpliwości w zakresie pomocy finansowej jaką udzielają jej synowie skoro jak Skarżąca oświadczyła synowie nie uzyskują dochodu. W związku z tym nie wiadomo w jaki sposób finansują oni ponoszone wydatki, a także w jaki sposób są w stanie pomagać finansowo rodzicom. Skarżąca nie wyjaśniła ww. wątpliwości, nie nadesłała również stosownych wyjaśnień a także oświadczeń przy piśmie z dnia 4 grudnia 2014 r. stanowiącym sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 21 listopada 2014 r. Wobec powyższego Sąd nie miał możliwości całościowego wglądu w sytuację majątkową Skarżącej. W ocenie Sądu przedstawione oświadczenia i dokumentny przez Skarżącą nie dają dostatecznych podstaw do oceny jej sytuacji majątkowej, a co za tym idzie, do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na powyższą ocenę składa się niepełne i zawierające sprzeczności przedstawienie sytuacji finansowej i majątkowej przez Skarżącą. Skarżąca w niniejszej sprawie pomimo wezwania nie udzieliła stosownych informacji dotyczących sytuacji majątkowej. Przede wszystkim nie wskazała i nieudokumentowała pomocy świadczonej na rzecz Skarżącej przez rodzinę. Zaakcentować trzeba, że na stronie ciążyły obowiązki, których niewykonanie mogło zostać potraktowane - zgodnie zresztą z zawartym w wezwaniu pouczeniem - jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy. Skarżąca miała przy tym świadomość, że bierna postawa może skutkować niekorzystnym rozstrzygnięciem, tym bardziej że wskazał to także referendarz sądowy w swoim postanowieniu. Uwagi te można w tym miejscu tylko podtrzymać i powtórzyć. Reasumując, z uwagi na brak niezbędnych dokumentów, nie sposób ocenić, czy w stosunku do Skarżącej spełnione zostały przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Mając na względzie powyższą argumentację, na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 P.p.s.a. Sąd postanowił jak w sentencji.