III SA/Wa 2959/15

Starszy Referendarz Sądowy Marcin Piłaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na posiedzeniu niejawnym w dniu 22.12.2015 r. po rozpoznaniu wniosku M.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] /9/2015r Nr [...] , [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych p o s t a n a w i a 1. Zwolnić skarżącego od wpisu od skargi; 2. Odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym albo zwolnienie od kosztów sądowych lub ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, o który wnioskuje strona – tj. zwolnienia od kosztów sądowych - następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje natomiast zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 245 § 2 u.p.p.s.a.). Zasadą przyjętą przez ustawodawcę w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest odpłatność za wnoszone do sądów środki prawne. Skarżący, tj M.S. , zwrócił się na formularzu PPF z 27/11/2015 r, z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu PPF oraz w dodatkowym oświadczeniu nadesłanym w wykonaniu wezwania referendarza sądowego poinformował o tym, że: jest osoba bezrobotną, bez prawa do zasiłku; - jedynym dochodem jest pensja żony; - na utrzymaniu ma dwójkę dzieci ([...] i [...] lat); - spłaca kredyt hipoteczny na zakup działki oraz pożyczkę u byłego pracodawcy (łącznie ok 1700 zł); posiada udział w działce budowlanej w S. ; - zona uzyskuje 3200 zł netto z tytułu wynagrodzenia za pracę; - ponosi opłaty za prąd, wodę, kanalizację gaz, telefon (ok 600 zł) z tytułu kredytu hipotecznego (ok 800 zł), spłaca pożyczkę (890 zł). W wykonaniu wezwania referendarza sądowego (o nadesłanie kalkulacji kosztów życia, jak też wyciągów z rachunków bankowych, zeznań podatkowych, wysokości dochodów – swoich i żony oraz dokumentacji działalności gospodarczej za wskazany okres prowadzenia tej działalności), skarżący przekazał informację o wynagrodzeniu M. S. , zaświadczenie z PUP, decyzję o uznaniu za bezrobotnego, wypowiedzenie pracy, umowę o kredyt hipoteczny, wyciąg z rachunku bankowego, zestawienie niektórych faktur, deklaracje podatkowe. Skarżący, w piśmie z 10/12/2015 r poinformował o tym, że obecnie, jedynym dochodem w rodzinie jest wynagrodzenie za pracę żony. Z uwagi na to, ze skarżący, wraz z żoną i dziećmi, mieszka w domu rodziców, to wszystkie rachunki "dzielone są na dwie rodziny". Największym obciążeniem są wydatki związane z wychowaniem dzieci. Strona powołała się na stałe wydatki związane ze spłatą zobowiązań, ustalony status osoby bezrobotnej, utratę prawa do zasiłku w 2015 r. Wskazał, ze środki na spłatę nadzwyczajnych zobowiązań uzyskuje od żony oraz od rodziców. Referendarz sądowy ma świadomość faktu, że sytuacja życiowa strony została już gruntownie zbadana przez Sąd, wniosek o prawo pomocy skarżącego został (skutecznie) oddalony i w tym zakresie brak jest potrzeby dalszego badania kondycji majątkowej strony i zmiany sposobu postrzegania argumentów strony. Referendarz sądowy ma jednak na uwadze fakt, że wniosek strony był badany na początku 2015 r (dość dawno temu), kiedy strona dysponowała szczątkowymi dochodami. Nadto odmowa prawa pomocy została uzasadniona faktem niewyjawienia źródeł wpłat (2,5 tys. zł i 3 tys. zł)na rachunek bankowy, co częściowo strona wyjaśnia w nadsyłanych dokumentach (pomoc od rodziców). Dlatego można uznać, że sytuacja strony badana w niniejszym postępowaniu nie jest tożsama. Nie jest okolicznością, która – w ocenie referendarza sądowego – uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy stronie to, ze stronie "udało się" zostać zwolnionej z pracy w Ministerstwie Spraw Zagranicznych z uwagi na utratę "nieposzlakowanej opinii", i to w związku z prowadzoną przez stronę odrębnie działalnością gospodarczą. Referendarz sądowy odróżnia bowiem kryteria uznania za występujące przesłanek przyznania prawa pomocy od innych kryteriów oceny sposobu udziału jednostki w innych sferach życia publicznego, w tym życia zawodowego. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się przy tym – ograniczając przez to swobodę (lecz nie wolę) decyzyjną referendarza sądowego - że to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. postanowienia NSA: z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05; z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04; z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04; z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04 – nie publikowane). Niedopełnienie obowiązku złożenia przez stronę pełnego dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009 r. I OZ 744/09, Lex 552404). Skarżący, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien bowiem liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności. Obowiązek lojalności względem Sądu, spoczywający na stronie, jest bardzo silnie akcentowany i rygorystycznie przestrzegany przez Trybunał Praw Człowieka, co wynika z bogatego orzecznictwa (wyrok z 17 lutego 2009 r Gospodarczyk p. Polsce, nr 6134/03; wyrok z 19 kwietnia 2011 roku Elcomp sp. z o.o. p. Polsce, nr 37492/05, HUDOC). Strona, która nie wykonuje zobowiązań sądu, w zakresie ujawnienia jej majątku/finansów – także związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą - i nie przedstawia sądowi dokumentów finansowych, których sąd żąda, nie może powoływać się na naruszenie jej prawa do Sądu. Oczywistym jest - przynajmniej według Trybunału Praw Człowieka - że nieprzedstawienie wymaganych dokumentów (wskazanych powyżej) świadczy o niedochowaniu przez stronę staranności przy ubieganiu się o zwolnienie od kosztów sądowych. W badanej sprawie referendarz sądowy uznał, ze skarżący przekazał wszystkie żądane informacje, ponieważ w dyspozycji Sądu są zarówno deklaracje podatkowe, urzędowe poświadczenia stanu faktycznego (decyzje PUP), wyciągi z rachunków bankowych, zestawienia faktur, odręczne deklaracje strony co do sposobu prowadzenia gospodarstwa domowego i kalkulacje wydatków. Co więcej, informacje wynikające z powołanych nośników informacji są ze sobą spójne i niesprzeczne. W szczególności, zachowane zostały kryteria wyjawiania źródeł przychodów, zarysowane w przywołanym postanowieniu III SA/Wa 3400/14, ponieważ dochody wynikające z wyciągu z rachunku bankowego znajdują odzwierciedlenie w zadeklarowanych źródłach dochodów. Wyjaśnienia skarżącego odnośnie pokrywania wydatków życiowych jego rodziny zyskują nowy walor, jeśli uwzględnić zadeklarowane przez niego korzystanie z pomocy rodziców, do których zresztą należy, widoczny na zdjęciach gogle earth dom, w którym skarżący zamieszkuje. Uwzględniając zatem fakt, że: 1. Skarżący nie uzyskuje obecnie samodzielnie dochodów ("własnych"); 2. Koszty utrzymania gospodarstwa domowego spoczywają na żonę strony dysponującej wskazanymi wyżej dochodami; 3. Skarżący korzysta z pomocy rodziców w spłacie istniejących już zobowiązań; 4. Zadeklarowana struktura dochodów i wydatków znajduje potwierdzenie w treści wyciągu z rachunku bankowego; 5. Status skarżącego jest potwierdzony dokumentami z PUP; 6. Wysokość dochodu na członka rodziny nie przekracza wysokości minimum socjalnego;; - oraz mając na uwadze etap sporu (przed Sądem I instancji), rodzaj wymagalnych kosztów sądowych (wpis od skargi warunkujący rozpoznanie sprawy, wysokość wymagalnych kosztów sądowych w każdej ze spraw (ok 200 zł i ok 300 zł), jak też okres "przedświąteczny", wymagający, co do zasady, ponadprzeciętnych nakładów finansowych, referendarz sadowy zadecydował o przyznaniu stronie prawa pomocy we wskazanym wyżej zakresie. Z tych powodów, skoro zatem magistratum legem esse loquentem, legem autem mutum magistratum (recte dici potest) - (urzędnik jest mówiącym prawem, prawo zaś niemym urzędnikiem), to referendarz sądowy był zobowiązany, z mocy przywołanych przepisów prawa, uwzględniać w ocenie sprawy powyższe wskazania. Referendarz sądowy podziela przyjęty w dorobku prawniczym pogląd, zgodnie z którym jak najmniej należy zmieniać to, co zawsze miało jednoznaczną interpretację (minime sunt mutanda, quae interpretationem certam semper habuerunt) i powołuje się na dorobek sądownictwa administracyjnego w zakresie rzetelnego wypełniania wezwań Sądu – co miało miejsce w sprawie - współdziałania członków gospodarstwa rodzinnego w pomocy innym członkom tegoż gospodarstwa. Wartości orzecznicze wskazane powyżej współkształtują sposób rozumienia prawa – i to nie tylko, jeżeli chodzi o negatywne następstwa dla strony. W tej sytuacji egzekwowanie prawa nie może być uznane za bezprawie (executio iuris non habet iniuriam), ponieważ "prawo jest sztuką tego, co dobre i sprawiedliwe" (ius est ars boni et aequi). Z tych powodów, mając na uwadze zgromadzony materiał dowodowy, na podstawie art. 243 § 1 p.p.s.a., art. 245 § 1 i § 3 p.p.s.a., art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało uznać, jak w sentencji.