III SA/Wa 3036/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Olesińska, po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. Sp. z o.o. z siedzibą w W. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 września 2017 r., sygn. akt III SA/Wa 3036/15 odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] sierpnia 2015 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od listopada 2011 r. do maja 2012 r. postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy Skarżąca A. Sp. z o.o. w odpowiedzi na wezwanie do uiszczeniu wpisu od skargi kasacyjnej, zwróciła się, na urzędowym formularzu PPPr o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, tj od wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 50.000 zł. W uzasadnieniu wniosku Skarżąca podniosła, m.in., że: - nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego z uwagi na trwałą niemożność uzyskania środków finansowych; - jej stan majątkowy i kondycja finansowa były i są takie same, zarówno w momencie składania wniosku jak i od chwili gdy Skarżąca musiała się już liczyć z możliwością powstania obowiązku uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 50.000 zł. - efektywne aktywa Spółki nie wystarczają na pokrycie kosztów sądowych. - wierzytelności z rachunków bankowych są zajęte przez ZUS, urząd skarbowy oraz komorników, co praktycznie uniemożliwia prowadzenie działalności gospodarczej. - wobec Skarżącej są prowadzone postępowania egzekucyjne i zabezpieczające. Skarżąca wskazała, że jej kondycję finansową obrazuje sprawozdanie finansowe za 2016 r., zeznanie CIT-8 za 2016 r. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że Skarżąca posiada kapitał zakładowy w wysokości [...] zł, środki trwałe o wartości 475 zł, oraz że poniosła stratę w wysokości 12067419 zł. Wskazała, że organy egzekucyjne zwróciły się o umorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na bezskuteczność egzekucji. Nadto organy podatkowe orzekły o solidarnej odpowiedzialności zarządu za zaległości podatkowe spółki. Zadeklarowała załączenie ewidencji środków trwałych, wypowiedzenie rachunku bankowego, likwidację rachunku bankowego. Postanowieniem z dnia 22 września 2017 r. Starszy referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Pismem z 19 października 2017 r. Skarżąca złożyła sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego. W uzasadnieniu powtórzyła argumentację zawartą we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazała, że dane ze sprawozdania finansowego za 2016 r., zeznania CIT-8 za 2016 r. uzasadniają zwolnienie jej z obowiązku ponoszenia kosztów sadowych. Zaznaczyła, że w okresie ostatnich sześciu miesięcy źródłem finansowania kosztów wynajmu wirtualnego biura była pożyczka od udziałowca. Skarżąca nie posiada źródeł pochodzenia środków pieniężnych, z których mogłaby pokryć koszty obsługi prawnej. Skarżąca od sierpnia 2012 r. oczekuje na zwrot podatku naliczonego VAT w wysokości ok. 20 mln zł. Obecnie sprawa zawisła przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w Warszawie (I FSK 2085/15). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: "P.p.s.a."), w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonuje kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia referendarza sądowego, jednakże nie rozpoznaje powtórnie wniosku w tym przedmiocie. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 p.p.s.a. – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. W jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił również, iż od strony – w szczególności, jeśli jest osobą prawną – można oczekiwać, że będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych, w szczególności, jeśli w porównaniu z jego wartością są one niewielkie (zob. postanowienie NSA z dnia 18 grudnia 2012 r. o sygn. akt II GZ 478/12). W pierwszej kolejności przypomnieć należy, iż kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji, jaką jest prawo pomocy, w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W postanowieniu z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Jednocześnie, trzeba podkreślić, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej nie ma charakteru obowiązkowego nawet w przypadku spełnienia przez nią przesłanek ustawowych (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 11 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 21/10; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego wymagalnym kosztem Skarżącej jest wpis sądowy od skargi kasacyjnej w wysokości 50.000 zł. Dokonując analizy wniosku Skarżącej, dokumentów dołączonych do wniosku oraz argumentacji zawartej we wniesionym sprzeciwie Sąd uznał, że referendarz sądowy zasadnie uznał, że Skarżąca nie wykazała niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania i w konsekwencji odmówił przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd zwraca uwagę, że w sprzeciwie zawarta jest jedynie polemika z ustaleniami poczynionymi przez referendarza sądowego. Polemika ta sprowadzała się de facto do twierdzenia, że sytuacja finansowa Skarżącej uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ustaleń dotyczących sytuacji finansowej Skarżącej i oceny jej zdolności do poniesienia kosztów sądowych dokonano w oparciu o oświadczenia samej Skarżącej (zawarte m.in. w formularzu PPF) i załączone dokumenty. W ocenie Sądu, referendarz sądowy w sposób rzetelny dokonał ustaleń potrzebnych do rozpoznania wniosku Skarżącego. W ocenie Sądu chybiony jest argument Skarżącej, że zaistniała trwała niemożność pozyskania środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych. Osoba prawna wnosząc o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, iż nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, Warszawa 2010 r., str. 568, postanowienie NSA z dnia 13 czerwca 2014r., sygn. akt I FZ 171/14, publ.: cbois). Sąd zauważa, iż Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością może zdobyć środki na dokonanie opłat sądowych w drodze np. dopłat od wspólników. Jest to o tyle uzasadnione, że to wspólnicy czerpią zyski z działalności spółki, zatem mogą ponosić ciężar dopłat związanych z jej działalnością. Nie ma podstaw, by ciężar ten przerzucać na społeczeństwo, a taka sytuacja miałaby miejsce w przypadku zwolnienia Spółki z ponoszenia kosztów - wówczas niezbędne środki wyłożyłby Skarb Państwa, czyli ogół obywateli (por. postanowienie NSA z 22 stycznia 2014 r., sygn. akt. II FZ 1185/13). W doktrynie podnosi się, iż dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. t. 1 do art. 177 w A. Kidyba, w Komentarz aktualizowany do art. 177 Kodeksu spółek handlowych, publ. LEX/el. 2013). Dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki. Sąd w pełni podziela zaprezentowany w zaskarżonym postanowieniu pogląd, że racjonalny uczestnik obrotu gospodarczego powinien zabezpieczyć środki na ponoszenie wszelkich zobowiązań publicznoprawnych, w tym ponoszenie kosztów ewentualnych postępowań sądowych. Zwłaszcza, że w roku 2014 r. Skarżąca osiągnęła przychody w wysokości 4.295.774,57 zł. Strona powinna liczyć się z obowiązkiem zabezpieczenia środków postępowania sadowego: zwłaszcza, że od 2012 r. dysponowała znacznymi przychodami i brała udział w obrocie gospodarczym w znacznym rozmiarze, co wynika choćby z treści zaskarżonej decyzji (sam podatek VAT wynosił ponad 1,7 mln zł). Odnosząc się do argumentu, że rzeczywista sytuacja ekonomiczna Skarżącego jest trudniejsza niż wynika, to z przedłożonych dokumentów Sąd podkreśla, że ciężar wykazania istnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że referendarz sądowy zasadnie odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Nie wykazano bowiem przesłanek określonych w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.