III SA/Wa 3042/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Waldemar Śledzik, po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu F. z siedzibą w W. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 19 grudnia 2017 r. w sprawie ze skargi F. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 2011 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone orzeczenie starszego referendarza sądowego F. z siedzibą w W. (zwana dalej: "Skarżącą") wystąpiła w niniejszej sprawie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku Skarżąca wskazała, że jest organizacją pozarządową, posiadającą status organizacji pożytku publicznego. Wszystkie środki, które znajdują się w dyspozycji Skarżącej są przeznaczane na cele statutowe. Skarżąca obecnie nie posiada środków pieniężnych na rachunkach bankowych i w kasie, ani majątku, z których mogłaby pokryć koszty sądowe w niniejszej sprawie. Skarżąca wskazała też, że organ podatkowy podejmuje wobec niej restrykcyjne działania, mające na celu uniemożliwienie jej jakiejkolwiek działalności. Z informacji przekazanych przez Skarżącą wynika też, że jej fundusz założycielski wynosi [...] zł, wartość środków trwałych ponad 48.000 zł, zaś strata za ostatni rok wyniosła 180.830,67 zł. Następnie w wykonaniu wezwania referendarza sądowego do podania dodatkowych informacji oraz nadesłania dokumentów dotyczących jej sytuacji materialnej, Skarżąca złożyła następujące dokumenty: wyciągi z rachunków bankowych, raport kasowy, bilans i rachunek zysków i strat za 2016 r., deklaracje VAT-7, statut Fundacji. Postanowieniem z dnia 19 grudnia 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, wskazując w uzasadnieniu, że Skarżąca nie wykazała spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – zwanej dalej: "p.p.s.a." Pismem z dnia 23 stycznia 2018 r. Skarżąca złożyła sprzeciw od ww. orzeczenia referendarza sądowego, wnosząc o jego zmianę poprzez przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca zarzuciła w sprzeciwie naruszenie przepisu art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., polegające na błędnym uznaniu, że nie wykazała ona, iż nie posiada środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W uzasadnieniu sprzeciwu Skarżąca odnosząc się do stanowiska referendarza sądowego zaprezentowanego w zaskarżonym orzeczeniu wskazała, że kwota 240.000 zł, do której nawiązuje referendarz sądowy stanowi jej przychód, a nie dochód i nie uwzględnia ona poniesionych przez Skarżącą kosztów jej działalności. Natomiast uwzględnienie kosztów działalności powoduje powstanie po stronie Skarżącej straty. Skarżąca wskazała też, że wartość jej majątku trwałego, tj. 48.000 zł, stanowi jedynie jego wartość bilansową, która nie odzwierciedla jego wartości rynkowej. Ponadto z uwagi na prowadzone wobec jej postępowanie egzekucyjne Skarżąca nie posiada żadnych środków na rachunkach bankowych oraz w kasie, wobec czego nie jest możliwym zdobycie środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie. Przy piśmie z dnia 19 grudnia 2017 r. Skarżąca złożyła również kopię sprawozdania z posiedzenia jej Zarządu z dnia 15 grudnia 2011 r., celem potwierdzenia okoliczności przekazywania osiąganych przez nią dochodów na jej działalność statutową. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 259 § 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. Rozpoznając sprzeciw, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (art. 260 § 1 p.p.s.a.). W ocenie Sądu zaskarżone sprzeciwem Skarżącej postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 19 grudnia 2017 r. odpowiada prawu oraz zostało wydane w poprawnie ustalonym stanie faktycznym. Referendarz sądowy słusznie zauważył, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż sytuacja finansowa, w której się znajduje uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy. Zdaniem Sądu powyższa konkluzja jest zasadna i ma oparcie w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, iż strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 p.p.s.a., strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Strona skarżąca wnioskowała w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Na obecnym etapie postępowania strona skarżąca jest zobowiązana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 1.685 zł. Wyjaśnić w tym miejscu należy, że prawo pomocy może zostać przyznane osobie prawnej w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a.). Sformułowanie "gdy osoba prawna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Powyższe oznacza, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Wskazać również należy, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, nie jest obligatoryjne, mimo spełnienia przez nią przesłanek, na co wskazuje zawarty w treści przepisu art. 246 § 2 p.p.s.a. zwrot "może być przyznane". W orzecznictwie podkreśla się, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od podmiotów toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym także kosztów sądowych (vide: postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04, GZ 64/04, niepubl.). Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji RP, każdy ma obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienie od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). Wyjaśnić również należy, że każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien wkalkulować w ryzyko związane ze swoją działalnością konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć środki na ten cel. Jak wskazywał NSA w postanowieniu z dnia 21 marca 2006 r., sygn. akt II FZ 196/06, obowiązkiem podmiotu, nawet prowadzącego działalność gospodarczą nieobarczoną nadzwyczajnym ryzykiem sporu, jest gromadzenie odpowiednich środków finansowych na koszty sądowe. Normalnym bowiem następstwem wykonywania działalności gospodarczej jest prowadzenie spraw sądowych, zatem koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami. Z kolei w postanowieniu z dnia 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FZ 327/13, NSA stwierdził m.in., iż nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten uniemożliwia ten dostęp. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Zauważenia wymaga przy tym, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11). Sąd w całości podziela przytoczone powyżej rozważania i poglądy. Oceniając sytuację finansową Skarżącej na podstawie złożonych przez nią oświadczeń i dokumentów źródłowych Sąd doszedł do wniosku, że nie wykazała ona, iż spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd ponownie podkreśla, że racjonalny uczestnik obrotu gospodarczego powinien zabezpieczyć środki na ponoszenie wszelkich zobowiązań publicznoprawnych, w tym ponoszenie kosztów ewentualnych postępowań sądowych. Zauważyć w tym miejscu należy, że z przedłożonych przez Skarżącą deklaracji podatkowych VAT-7 za miesiące lipiec i wrzesień 2017 r. wynika, iż pomimo wskazywanego przez siebie egzekucyjnego zajęcia jej rachunków bankowych oraz spowodowanego tym braku dostępu do wpływających tam środków pieniężnych stanowiących przychód z prowadzonej działalności gospodarczej, Skarżąca w powyższych miesiącach dokonywała nabycia towarów i usług, na kwoty netto - odpowiednio – 2.619 zł i 1.550 zł. Powyższe oznacza, że Skarżąca wydatkowała te kwoty na potrzeby prowadzonej działalności gospodarczej i pokrycie związanych z nią kosztów. Jednakże jak już wskazano powyżej, koszty sądowe związane z wniesioną przez Skarżącą w niniejszej sprawie skargą są jednym z wydatków związanych z prowadzoną przez Skarżącą działalnością gospodarczą i winny być pokrywane przez nią na równi z innymi wydatkami w ramach posiadanych środków. Zdaniem Sądu, pokrywanie przez Skarżącą jedynie pozostałych wydatków związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, oznacza preferowanie przez nią wydatków innych, niż te związane z pokrywaniem kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Podkreślić również należy, że zgodnie z tym na co wskazał już referendarz sądowy, ze złożonego przez Skarżącą rachunku zysków i strat wynika, iż w 2016 roku osiągnęła ona przychód z prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 249.504,38 zł. Jednocześnie z nadesłanych deklaracji VAT-7 wynika, że w lipcu 2017 r. Skarżąca dokonała sprzedaży opodatkowanej na kwotę netto 12.620 zł, zaś we wrześniu 2017 r. na kwotę 9.400 zł. Przy tym zauważyć należy, że zgodnie z poglądami prezentowanymi w orzecznictwie NSA strata powstała w 2016 roku, na którą powołuje się Skarżąca skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych. Dlatego bez znaczenia, dla kwestii spełnienia przesłanek przyznania Skarżącej prawa pomocy, był jej końcowy wynik finansowy za 2016 rok (por. postanowienia NSA: z dnia 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FZ 327/13, z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11 i z dnia 19 listopada 2004 r., sygn. akt I FZ 436/04). Powyższe okoliczności w ocenie Sądu nie pozwalają uznać, że w przypadku Skarżącej została spełniona przesłanka określona w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. odnosząca się do braku środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Odnosi się to również do wnioskowanego przez Skarżącą ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Sąd podziela w tym miejscu stanowisko referendarza sądowego zaprezentowane w zaskarżonym orzeczeniu, że z pism składanych w toku postępowania przez reprezentującego stronę skarżącą prokurenta samoistnego wynika, iż jest on w stanie samodzielnie dochodzić praw Skarżącej przed sądem administracyjnym bez konieczności udziału w sprawie profesjonalnego pełnomocnika. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 2, art. 246 § 2 pkt 1 oraz art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.