III SA/Wa 3050/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 30 grudnia 2016r. sygn. akt III SA/Wa 3050/16 w sprawie ze skargi T. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] sierpnia 2016 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za I i II kwartał 2011 r. postanawia: utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy Skarżący T.B. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, powołując się m. in. na fakt wydania wobec niego decyzji podatkowych. W uzasadnieniu wniosku powołał się na osiągane "stratę" w ramach działalności gospodarczej, którą to działalność musi w dalszym ciągu prowadzić z uwagi na groźbę wypowiedzenia umów kredytowych, zabezpieczonych na nieruchomościach rodziców. Raty miesięczne trzech kredytów wynoszą, jak wskazał, 6.040 zł. Skarżący mieszka wraz z konkubiną i dwójką dzieci u swoich rodziców, którzy ich utrzymują. Wskazał, iż konkubina posiada samochód służący do odwożenia dzieci do szkoły, zaś rodzice nieruchomość rolną oraz oszczędności o nieznanej mu wysokości. Rodzice Skarżącego utrzymują się z emerytur oraz dzierżawy kwotę 2.652 zł. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżący wyjaśnił, że nie ma możliwości uzyskania od członków rodziny dokumentów źródłowych typu wyciągi bankowe, zeznania podatkowe, potwierdzenia spłaty rat z uwagi na istniejący między i nimi konflikt. Dodał, iż nie ponosi wydatków związanych m. in. z ogrzewaniem czy edukacją dzieci. Wynagrodzenie na rzecz pełnomocnika opłacone zostało z oszczędności posiadanych w czasie zawarcia umowy. Skarżący przedstawił Zeznania podatkowe, deklaracje VAT, dokumenty obrazujące wydatki, zawiadomienia o wysokości rat, wyciągi bankowe, dokumenty dotyczące postępowania egzekucyjnego, umowę o świadczenie usług doradztwa podatkowego. Referendarz sądowy odmówił przyznania Skarżącemu prawa pomocy, ponieważ Skarżący przekazał wprawdzie tylko niektóre dokumenty źródłowe, w sposób selektywny. Udokumentował stratę z działalności gospodarczej, obciążenia kredytowe czy zajęcia egzekucyjne, lecz nie przedstawił- tłumacząc to "konfliktem" - innych dokumentów potwierdzających deklaracje o utrzymywaniu jego czteroosobowej rodziny przez rodziców emerytów (z łącznym dochodem wynoszącym 2.652 zł), czy spłacaniu przez nich kredytów, których raty miesięczne wynoszą 6.040 zł. W ocenie referendarza, Skarżący ani nie uprawdopodobnił istnienia "konfliktu", ani nie wykazał z jakiego źródła (skoro nie osiąga ona żadnych dochodów) pochodzą środki pieniężne przelewane przez konkubinę z jej rachunku bankowego na rachunki bankowe należące do Skarżącego. Skarżący, w sprzeciwie z 25 stycznia 2017 r., ponowił argumentację dotyczącą sposobu i przyczyn prowadzenia działalności gospodarczej (pomimo uzyskiwania z niej straty), braku oszczędności, kosztów utrzymania rodziny. Zakwestionował ocenę referendarza sądowego, co do przedstawienia dokumentów w sposób selektywny - z uwagi na brak uregulowań prawnych w tej materii. Ponowił twierdzenia o braku możliwości przedłożenia zadanych od niego dokumentów, przede wszystkim z uwagi na stan konfliktu rodzinnego. Jego zdaniem, dokumentacja, którą złożył, jest wystarczająca do oceny jego sytuacji finansowej i życiowej. Nadto, w ocenie Skarżącego, nie można wywodzić z faktu posiadania przez niego udziałów w spółce, która nie prowadzi działalności gospodarczej, jego zdolności do ponoszenia kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Treść art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016r. poz. 718; dalej: p.p.s.a.) wskazuje, że rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka, jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wyjaśnić należy, iż prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Jeżeli koszty sądowe są następstwem działalności gospodarczej, zdolność do ich poniesienia należy badać z uwzględnieniem wysokości i rodzaju wydatków ponoszonych w ramach działalności gospodarczej. Mając na uwadze powołaną regulację prawną i wynikające z niej zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, wysokość wpisu od skargi w kwocie niespełna 40 tys. zł (33935,- zł), jak i stan faktyczny sprawy, należy stwierdzić, iż w sprawie brak jest podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku Skarżącego. Art. 246 § 1 p.p.s.a. nakłada na Skarżącego obowiązek wykazania, że zachodzą wobec niego przesłanki przyznania prawa pomocy. W niniejszej sprawie Skarżący nie wykonał w pełni wezwania referendarza sądowego i nie wyjaśnił w pełni Swojej sytuacji życiowej i finansowej. Błędy w wykazaniu sytuacji życiowej i finansowej wypunktował referendarz sądowy w zakwestionowanym postanowieniu. Są, nimi nieuprawdopodobnienie istnienia konfliktu "rodzinnego", o którym informacja pojawiła się dopiero w odpowiedzi na wezwanie do nadesłania dokumentów. Drugim powodem jest brak wykazania przez Stronę należytej staranności w pozyskaniu dokumentów, ponieważ wysiłki wnioskodawcy w przypadku braku pozytywnego efektu powinny być przedstawione Sądowi i uprawdopodobnione w odpowiedzi na wezwanie, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a. (postanowienie z 31 maja 2016 r., II FZ 228/16). Po trzecie, nie wyjaśnione pozostało z jakiego źródła - przy zadeklarowanym braku dochodów konkubiny - pochodzą środki pieniężne przelewane przez nią z jej rachunku bankowego na rachunki bankowe należące do Skarżącego. Te wszystkie wątpliwe elementy stanu faktycznego sprawy były przyczyną przyjęcia oceny, że nie została w pełni wykazana sytuacja finansowa Strony, w której znajduje się ona. W ocenie Sądu, Skarżący nie wyjaśnił zarysowanych wątpliwości, także w treści sprzeciwu, w której koncentruje się na polemice jedynie z oceną urzędnika sądowego, zamiast na wykazaniu swojej sytuacji życiowej, względnie - zamiast na wykazaniu wadliwości stanowiska przyjętego przez urzędnika sądowego. Wbrew stanowisku Skarżącego, referendarz wyjaśnił, czemu uznał, że Skarżący zadeklarował sytuację finansowa "w sposób selektywny", wyjaśnił obowiązki spoczywające na Stronie podczas wykazywania jej sytuacji w postępowaniu o prawo pomocy. Natomiast rozstrzygnięcie wątpliwości co do stanu majątkowego i finansowego Skarżącego i osób, z którymi prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe jest fundamentalnym warunkiem korzystnej oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu, brak przekonującego uprawdopodobnienia w tym zakresie, musi być ocenione jako wątpliwość prowadząca do konkluzji, że Skarżący nie wykazał zasadności przyznania prawa pomocy, jak tego wymaga art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W tej sytuacji Sąd, zobowiązany do uwzględniania dorobku prawnego, podzielił pogląd Naczelnego Sadu Administracyjnego, który uznał, że argumentem w sprawie nie może być powołanie się przez Skarżącego na konieczność spłaty zaciągniętych zobowiązań. Sam bowiem fakt spłacania obciążających Skarżącego kredytów nie może spowodować automatycznie zwolnienia strony z ponoszenia kosztów sądowych. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się bowiem stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów - także takich, jakich spłatę zadeklarował Skarżący - nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (postanowienie z 5 października 2016 r. II FZ 608/16, CBOSA). Bez znaczenia natomiast dla sposobu rozpoznania sprzeciwu jest to, że w sprawie III SA/Wa 2107/16 Skarżący, pomimo deklarowanego stanu braku środków uiścił wpis od skargi (w sierpniu 2016 r.) w kwocie 6722 zł, których, jeśli uznać rzetelność deklaracji Skarżącego - nie powinien on posiadać. Dla wyniku sprawy nie ma znaczenia też to, że w ramach działalności gospodarczej Skarżący osiąga przychód i ponosi (inne niż wydatki związane z prowadzeniem postępowania sadowego) koszty tej działalności w kwocie, jak wynika ze złożonych dokumentów (k. 37, k. 40 akt sądowych), ponad 38 tys zł. Z powyższych względów uznać należy, iż Skarżącemu zasadnie odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.