III SA/Wa 3068/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Sędzia WSA Alojzy Skrodzki po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi Z. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy 2007, 2008, 2009, 2010, 2011, 2012 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżący Z. S. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, ewentualnie o częściowe zwolnienie od nich oraz o ustanowienie radcy prawnego w osobie M. B. . Podniósł, że ostatni dochód osiągnął w 2012 r. w wyniku sprzedaży nieruchomości. Aktualnie działalność gospodarcza została zawieszona. Skarżący podał, że ma na utrzymaniu dwie studiujące córki, które z nim zamieszkują. Płaci także alimenty w wysokości 1.000 zł na najmłodszą córkę. Skarżącemu pomaga siostra i rodzice. Skarżący powołał się także na istniejące zadłużenie czynszowe (8.000 zł) i podatkowe (w tym z tytułu podatku VAT 20.762,51 zł). Skarżący podkreślił, że mimo starań nie może sprzedać działek o łącznej powierzchni 0,7 ha. W wykonaniu wezwania Sądu Skarżący wyjaśnił, że utrzymywał się z pieniędzy uzyskanych ze sprzedaży nieruchomości. Podał, że za energię elektryczną płaci ok. 50 zł miesięcznie, zaś opłaty za wodę są wliczone w czynsz za mieszkanie. Wskazał, że bieżące opłaty za studia córki A. S. sfinansował on oraz dziadkowie, zaś córki A.S. dziadkowie. Podkreślił, że wraz z córkami pozostaje na utrzymaniu członków rodziny. Taki stan będzie trwał do czasu ewentualnej sprzedaży kolejnej nieruchomości. Dodał, że ani on ani córki nie złożyli jeszcze zeznań podatkowych za 2014 r. Skarżący przedstawił polecenia przelewu alimentów, akt notarialny, zeznania podatkowe za lata 2012-2013, oświadczenia o udzielaniu pomocy Skarżącemu, wyciągi bankowe, dokumenty w sprawie działalności gospodarczej, zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego, zaświadczenie o zaległościach w opłatach czynszowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy jest odstępstwem od tej reguły. W orzecznictwie wielokrotnie wyrażano pogląd o wyjątkowym charakterze tej instytucji, w przypadku której mamy do czynienia z pomocą budżetu państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. W orzecznictwie tym wskazuje się także, iż prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując to prawo, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem wspomnianej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (zob. postanowienia NSA z: 14 lutego 2014 r., II FZ 1609/13; 5 sierpnia 2013 r., II FZ 616/13; 23 stycznia 2013 r., I FZ 2/13 oraz II FZ 1017/12; 10 stycznia 2013 r., II FZ 1005/12). Udzielenie prawa pomocy w konkretnej sprawie uzależnione jest od spełnienia ustawowo określonych przesłanek takich jak: brak zdolności do poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub brak zdolności do poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). W niniejszej sprawie Skarżący ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w osobie M.B. , tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Oceniając jego wniosek z punktu widzenia powyższej przesłanki Sąd uznał, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Po pierwsze Skarżący korzysta już z pomocy wspomnianego pełnomocnika, czego dowodem jest złożenie przez tegoż pełnomocnika skargi kasacyjnej w imieniu Skarżącego. O łączącym ich stosunku prawnym świadczy również treść udzielonego pełnomocnictwa. Wynika z niego, że udzielono go radcy prawnemu M.B. do "sporządzenia skargi kasacyjnej od wyroku...i wniesienia jej do Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz reprezentowania...przed tym Sądem". W tej sytuacji, z uwagi na spełnienie się negatywnej przesłanki z art. 246 § 3 P.p.s.a. nie było możliwości ustanowienia dla Skarżącego profesjonalnego pełnomocnika w ramach instytucji prawa pomocy. Przepis ten stanowi bowiem, że jego ustanowienie w tym trybie jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy strona nie zatrudnia takiego pełnomocnika lub nie pozostaje z nim w innym stosunku prawnym (np. zlecenia). W związku z powyższym, już tylko z tego względu należało odmówić Skarżącemu ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Po drugie przedstawione dokumenty wykluczają Skarżącego z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie prawa pomocy. Co prawda oświadczył on, że nigdzie nie pracuje, ma zawieszoną działalność gospodarczą, a ostatni dochód osiągnął w 2012 r. w wyniku sprzedaży nieruchomości, niemniej nie może to mieć decydującego znaczenia przy ocenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Badaniu podlega bowiem całokształt sytuacji majątkowej Skarżącego, nie zaś tylko posiadane przez niego kwoty pieniężne. Tymczasem z akt sprawy wynika, że Skarżący dysponuje znacznym majątkiem, w tym kilkoma nieruchomościami. W orzecznictwie przyjmuje się natomiast, iż posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia (zob. postanowienie NSA z 16 lutego 2015 r., II FZ 53/15 i przywołane tam orzeczenia). Także sposób, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie kosztów sądowych. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych (zob. postanowienie NSA z 25 kwietnia 2013 r., II FZ 158/13). Uwzględniając powyższe nie można zaakceptować próby ochrony majątku Skarżącego kosztem ogółu społeczeństwa w sytuacji, w której przepis prawa (art. 199 P.p.s.a.) wyraźnie wskazuje, iż to strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Bez znaczenia są przy tym akcentowane przez Skarżącego trudności ze sprzedażą kolejnych nieruchomości. Ostatnia taka sprzedaż miała miejsce w 2012 r. za cenę 710.000 zł. Z uzyskanych wówczas środków Skarżący utrzymywał się - jak należy przypuszczać – jeszcze w 2014 r. Wskazując źródła finansowania opłat za studia dwóch córek oświadczył bowiem, że rok bieżący dla jednej z nich opłacili dziadkowie oraz on z pieniędzy uzyskanych ze sprzedaży. Skarżący miał zatem pełną możliwość zgromadzenia wymaganej kwoty kosztów sądowych w niniejszej sprawie, zważywszy na to, że do zainicjowania tej sprawy doszło w listopadzie 2013 r. Co za tym idzie, Skarżący mógł przygotować się finansowo na jej prowadzenie. Tym bardziej, że Skarżący w żaden sposób nie wykazał, iż wszystkie uzyskane ze sprzedaży środki w wysokości 710.000 zł zostały rozdysponowane i aktualnie wraz z córkami pozostaje na utrzymaniu rodziny. Oświadczenia rodziców i siostry o udzielaniu pomocy Skarżącemu są bowiem zbyt mało konkretne. Nie jest znana ani dokładna wysokość tej pomocy, ani sytuacja majątkowa członków rodziny. Dane takie niewątpliwie pomogłyby zweryfikować złożone w tym zakresie oświadczenia, przede wszystkim zaś to, iż rodzina pomocy takiej rzeczywiście jest w stanie udzielić. Nie sposób też nie zauważyć, że Skarżący nie wykonał z należytą starannością wezwania z 31 marca 2015 r. Nie podał mianowicie wysokości bieżących wydatków (o ich udokumentowaniu nie wspominając). Wskazał jedynie, że za energię elektryczną opłaca rachunki w wysokości 50 zł, zaś opłaty za wodę są wliczone w czynsz za lokal, a alimenty na najmłodszą córkę wynoszą 1.000 zł. Trudno uwierzyć, by kwoty te odzwierciedlały całość bieżących wydatków. Skarżący nie przesłał też wyciągów ze swojego rachunku bankowego, który - jak należy wnioskować z treści aktu notarialnego i zawiadomienia o zajęciu z 15 kwietnia 2015 r. – posiada. Jako niedostatecznie wyjaśniona jawi się również kwestia zaległości czynszowych. Skarżący przedłożył mianowicie zaświadczenie, z którego wynika, że zaległości te figurują na koncie lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. , podczas gdy w toku całego postępowania Skarżący wskazywał jako adres zamieszkania ul. [...] w W. . To wszystko sprawia, że przeniesienie obowiązku ponoszenia kosztów postępowania na współobywateli byłoby w niniejszej sprawie nieuzasadnione. Skarżący nie wykazał bowiem, że nie jest w stanie ponieść tych kosztów, w tym wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 1.000 zł (jedynego kosztu sądowego, do opłacenia którego jest aktualnie zobowiązany). Wobec tego Sąd, na podstawie art. 246 § 1 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.