III SA/Wa 3070/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Sędzia WSA Alojzy Skrodzki po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. s.c. M. W., P. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżąca – E. s.c. M. W., P. R. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wskazała, że spółka wstrzymała prowadzenie działalności gospodarczej, co było bezpośrednią konsekwencją prowadzonego postępowania podatkowego, jak również wydania decyzji o zabezpieczeniu majątku spółki. Skarżąca nie posiada majątku ani rachunków bankowych. Działania podjęte przez organy podatkowe doprowadziły do wypowiedzenia przez banki umów o prowadzenie rachunków bankowych. Wartość przedmiotu sporu znacząco przekracza wartość majątku osobistego wspólników. Majątek ten w znacznej części został wykorzystany na spłatę zobowiązań spółki. Bieżące dochody wspólników są praktycznie zerowe. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca wyjaśniła, że aktualnie wspólnicy nie pozostają w stosunkach pracy i dlatego uzyskanie zaświadczenia od pracodawców o wysokości dochodu jest niemożliwe. Urząd skarbowy również nie był w stanie wydać zaświadczenia o dochodach w ciągu 7 dni. Dodała, że ponieważ spółka nie prowadzi działalności gospodarczej, złożenie dokumentów dotyczących II półrocza 2012 r. oraz bilansu za I półrocze 2012 r., nie było możliwe. Skarżąca przedstawiła zeznania roczne wspólników za 2011 r. oraz historię operacji bankowych za ostatnie 3 miesiące dotyczącą jedynego aktywnego rachunku. Postanowieniem z 7 lutego 2013 r. referendarz sądowy odmówił przyznania Skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie. W sprzeciwie od tego postanowienia Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej jako: "P.p.s.a.". Podniosła, że wbrew twierdzeniom referendarza sądowego, przedstawiła wszelkie dokumenty potwierdzające swoją trudną sytuację materialną, takie jak zeznania roczne, historia operacji bankowych, informacja o niepozostawaniu przez wspólników w stosunkach pracy. Skarżąca wyjaśniła, że uzyskanie zaświadczeń o wysokości dochodów osiągniętych przez wspólników nie było możliwe w ciągu 7 dni. Poza tym zaświadczenia te i tak dublowałyby informacje już przekazane Sądowi. W przypadku gdyby Sąd podtrzymał swoje żądanie Skarżąca zwróciła się o wyznaczenie dodatkowego terminu na przedłożenie zaświadczeń. Powtórzyła, że Skarżąca nie prowadzi działalności gospodarczej. Jej wstrzymanie było konsekwencją prowadzonego postępowania podatkowego. W rezultacie złożenie jakichkolwiek dokumentów dotyczących II półrocza 2012 r. nie było możliwe. Skarżąca wyraziła pogląd, że stwierdzenie o dysponowaniu środkami na wynagrodzenie pełnomocnika oparte jest jedynie na domysłach. Na koniec wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych względnie ograniczenie ich do kwoty 600 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej jako: "P.p.s.a.", zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z: 23 stycznia 2013 r. I FZ 2/13 oraz II FZ 1017/12; 10 stycznia 2013 r. II FZ 1005/12). Dotyczy to przede wszystkim osób o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z tym postępowaniem. Strona powinna zatem wykazać poprzez złożenie stosownych dokumentów w postaci rachunków, wyciągów bankowych, zaświadczeń itp., że jej sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do Sądu. Inicjatywa dowodowa w tym zakresie spoczywa więc na stronie. Wynika to z treści art. 252 § 1 P.p.s.a., który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach oraz dokładne dane o stanie rodzinnym. Także z użytego w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże" wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanki przyznania prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie częściowym (tak w niniejszej sprawie) spoczywa na stronie. Wobec tego pochodzące od niej informacje na temat jej możliwości płatniczych, powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. Tymczasem w niniejszej sprawie okoliczności, na których Skarżąca oparła swój wniosek o przyznanie prawa pomocy, zostały w głównej mierze opisane, a nie wykazane. Wiąże się to z tym, że Skarżąca – wbrew temu co twierdzi – nie przedstawiła wszystkich dokumentów potwierdzających jej trudną sytuację materialną. Nie uczyniła tego ani po wezwaniu z 3 stycznia 2013 r., ani na etapie sprzeciwu. Wykonanie tego wezwania Skarżąca ograniczyła jedynie do przesłania zeznań podatkowych wspólników za 2011 r. oraz wyciągu z "jedynego aktywnego" rachunku bankowego. Nie sposób przy tej okazji nie zauważyć, że oświadczenia Skarżącej na temat rachunków bankowych cechuje pewna niespójność. W formularzu PPPr podała ona bowiem, że rachunków tych nie posiada, gdyż umowy o ich prowadzenie zostały wypowiedziane. W świetle powyższego twierdzenie Skarżącej, iż przekazała "wiele" dokumentów jest co najmniej niestosowne. Wśród tych dokumentów zabrakło przede wszystkim takich, z których wynikałoby, że rzeczywiście Skarżąca nie prowadzi działalności gospodarczej. Skarżąca nie przedstawiła chociażby wydruku z podatkowej księgi przychodów i rozchodów. Zwolnienie z obowiązku jej prowadzenia jest możliwe jedynie w określonych sytuacjach. Warunki tego zwolnienia reguluje § 7 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 26 sierpnia 2003 r. w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów (Dz. U. Nr 152, poz. 1475 z późn. zm.). Warunkiem tym jest zaistnienie szczególnie uzasadnionych okoliczności, zwłaszcza takich jak: rodzaj i rozmiar wykonywanej działalności, wiek oraz stan zdrowia. Decyzję w tej sprawie podejmuje organ podatkowy. W niniejszej sprawie takowej decyzji Skarżąca nie przedstawiła. Nie przedłożyła także deklaracji VAT. Nie wskazała też jakoby była zwolniona z obowiązku ich składania. Zwolnienie to możliwe jest bowiem wyłącznie w przypadku zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, o czym stanowi art. 99 ust. 7a ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2011 r. Nr 177, poz. 1054 z późn. zm.). Zawieszenie to następuje na wniosek przedsiębiorcy o wpis informacji o tym zawieszeniu. Nadto Skarżąca zdaje się zapominać, że podatnicy podatku dochodowego od osób fizycznych, którzy zawiesili wykonywanie działalności, nie są zwolnieni z obowiązku złożenia zeznania rocznego za ten okres ani z obowiązku zapłaty podatku dochodowego (o ile takowy u nich powstanie) należnego za dany rok podatkowy (nawet jeśli przez cały ten rok podatkowy ich działalność była zawieszona). W świetle powyższego stwierdzić należy, iż nieprzedłożenie stosownej dokumentacji uniemożliwia weryfikację złożonych przez Skarżącą oświadczeń. Jej argumentacja sprowadza się w istocie do stwierdzenia, że z uwagi na wstrzymanie wykonywania działalności gospodarczej nie jest możliwe przesłanie jakichkolwiek zestawień dotyczących prawa podatkowego czy bilansowego za 2012 r. (brak jakichkolwiek transakcji). Sąd natomiast nie może się domyślać i samodzielnie dochodzić, co mogłyby zawierać te dokumenty. Jak to już wskazano wyżej postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem wnioskowym, co oznacza, że wyłączona jest na gruncie tej instytucji zasada działania sądu z urzędu. To zatem wnioskodawca powinien przekonać sąd o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej oraz ją odpowiednio uwiarygodnić, sąd zaś ma dokonać jedynie jej oceny. Niewątpliwie im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma sąd. W przeciwnym razie musi się on liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami wynikającymi z jego bierności. Tym samym taktyka Skarżącej polegająca na przedstawieniu Sądowi jedynie minimum informacji, nie może być skuteczna. Na pozytywne rozpoznanie wniosku Skarżącej nie pozwala także brak danych dotyczących sytuacji majątkowej jej wspólników. Dla oceny istnienia przesłanki określonej w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. ma znaczenie nie tylko sytuacja finansowa spółki cywilnej, ale także sytuacja jej wspólników. To bowiem wspólnicy odpowiedzialni są za zobowiązania tej spółki. W rezultacie dla pozytywnego rozpoznania wniosku spółki cywilnej, nie jest wystarczającą podstawą brak możliwości poniesienia przezeń kosztów postępowania. Konieczne jest bowiem jeszcze uprzednie zbadanie, czy na uiszczenie tych kosztów pozwala stan finansowy i majątkowy wspólników tej spółki (por. postanowienie NSA z 7 kwietnia 2009 r., I FZ 70/09). Tymczasem w niniejszej sprawie wyjaśnienia na temat aktualnej sytuacji finansowej wspólników Skarżąca ograniczyła do wskazania, że wspólnicy ci nie pozostają w stosunkach pracy, a zatem uzyskanie zaświadczenia od pracodawców o wysokości ich dochodów nie było możliwe. Niemożliwe też było uzyskanie stosownych zaświadczeń z urzędu skarbowego. W rezultacie Sąd nie dysponuje żadnymi danymi dotyczącymi sytuacji majątkowej wspólników. Tłumaczenie, że wspólnicy ci nie pozostają aktualnie w stosunkach pracy nie jest wystarczające. Nie można bowiem wykluczyć, że uzyskują oni dochody z innych – niż stosunek pracy - źródeł. Przykładowo z informacji PIT/B wynika, że w 2011 r. M. W. prowadziła także działalność gospodarczą na własny rachunek (usługi informatyczne). Z tych wszystkich względów Sąd uznał, że Skarżąca nie wykazała – jak tego wymaga art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. - iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, w tym wpisu od skargi w kwocie 8.831 zł. W tej sytuacji postanowiono jak w sentencji.