III SA/Wa 3085/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Anna Zaorska po rozpoznaniu w dniu 29 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lipca 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zapłaty zaległości podatkowych postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy - Skarżąca – B.Z., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazała na bardzo złą sytuację finansową prowadzonej przez nią firmy, w związku z posiadanymi zaległościami podatkowymi. Skarżąca oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką (urodzoną w [...] r.). Do swojego majątku zaliczyła dom jednorodzinny o pow. 110 m² na działce 300 m². Z oświadczeń Skarżącej wynika, że nie posiada innego majątku ani oszczędności. Córka pozostaje na jej utrzymaniu. Jako stałe zobowiązania Skarżąca wskazała: eksploatację domu ok. 2.000 zł, telefon i opłaty abonamentowe ok. 80 zł, spłatę kredytu ok. 4.500 zł, wyżywienie, odzież, leki 800 zł. W odpowiedzi na wezwanie do nadesłania dodatkowych dokumentów i złożenia oświadczeń, Skarżąca nadesłała: zeznanie podatkowe za 2015 r. podsumowanie z podatkowej księgi przychodów i rozchodów za 2015 i 2016 r., wyciągi z rachunków bankowych, zestawienie wydatków. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej im poniesienie kosztów z tym związanych. Instytucja ta stanowi wyjątek od generalnej zasady, zgodnie z którą strona ponosi koszty sądowe, czy też koszt wynagrodzenia jej pełnomocnika. Wskazać przy tym należy, że przyznanie prawa pomocy powoduje, że koszty związane z postępowaniem ponosi za skarżącego Skarb Państwa. W tej sytuacji, możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny, wykazanej w treści wniosku sytuacji materialnej wnioskodawcy, tak aby jednoznacznie wynikał z niej brak środków na poniesienie kosztów postępowania. W rozpoznawanej sprawie Skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych tj. w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej – "P.p.s.a"), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych (podkreślenie własne) kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, że dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Prawo pomocy może być przyznane, jeżeli zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zauważyć należy, że na dzień rozpoznania wniosku do kosztów sądowych w niniejszej sprawie zaliczyć należy wpis od skargi w wysokości 500 zł (łącznie z wpisem od skargi w sprawie III SA/Wa 3084/16 – 1.000 zł). Odnosząc powyższe wartości do sytuacji materialnej Skarżącej, uznać należało, że wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie. Podkreślić bowiem należy, że Skarżąca prowadzi działalność gospodarczą. Z tego tytułu za 2015 r. uzyskała przychody w wysokości 882.393,50 zł (koszty wyniosły 518.944,24 zł, dochód 363.449,26 zł). Z kolei w okresie od stycznia do września 2016 r. (9 miesięcy) Skarżąca uzyskała przychód w wysokości 123.067 zł (dochód 57.942,64 zł), co daje średnio miesięczny przychód na poziomie pow. 13.000 zł. W tym miejscu należy wyjaśnić, że dla oceny zdolności płatniczych osoby prowadzącej działalność gospodarczą istotny jest osiągany przychód, nie zaś dochód. Kategoria przychodu wskazuje bowiem na to, z jakim efektem prowadzona jest działalność gospodarcza. Jak podkreśla się w orzecznictwie, fakt odnotowania straty nie przesądza jeszcze faktu, że podmiot utracił płynność finansową, a co za tym idzie, powstanie straty nie warunkuje automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Trzeba pamiętać, że strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania przychodu nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi sytuacji tożsamej z brakiem środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 27 maja 2014 r., II GZ 172/14, CBOSA). Stąd w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". W dalszej kolejności zwrócić należy uwagę na znaczące obroty na rachunkach bankowych skarżącej. Przykładowo, na jednym tylko z rachunków, obroty za okres od września do listopada 2016 r. wyniosły ponad 65 tyś zł. Ponadto, jak wynika chociażby z oświadczeń Skarżącej złożonych w postępowaniu administracyjnym, sytuacja finansowa w jej firmie ulega poprawie. Świadczy o tym również widoczny wzrost przychodów z działalności uzyskany w 2016 r. Odnosząc się do powyższego zauważyć należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z 19 października 2005 r. I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z 22 marca 2005 r. FZ 794/04, niepubl.). Ponadto, jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 niepubl., prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Bez wątpienia Skarżącej nie można zaliczyć do takiej kategorii wnioskodawców. Odnosząc się z kolei do znaczących obciążeń finansowych, na które powołuje się Skarżąca, tj. chociażby związanych ze spłatą rat kredytu w wysokości 4.500 zł miesięcznie, zauważyć należy, że okoliczność ta nie jest do końca wyjaśniona. Przede wszystkim, żaden z nadesłanych wyciągów z rachunków bankowych nie dokumentuje spłat rat kredytu. Jak wynika z akt administracyjnych kredyt hipoteczny został zaciągnięty w banku [...] , wyciągu z tego rachunku Skarżąca nie nadesłała. Skarżąca nie nadesłała również wyciągu z rachunku bankowego [...] (zaczynającego się od numeru [...]), na który systematycznie dokonuje wpłat (zasileń konta). Nadesłane wyciągi nie dokumentują również niezbędnych wydatków życia codziennego, w tym na wyżywienie, odzież, środki czystości, co również może sugerować, że skarżąca nie nadesłała wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych. Skarżąca nie wyjaśniła również swoich relacji finansowych z mężem. Jedynie z akt administracyjnych wynika, że małżonkowie pozostają w rozdzielności majątkowej. Nie wiadomo jednak, czy prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, być może wspólnie spłacają kredyt oraz utrzymują córkę. Powyższe wątpliwości mają jednak jedynie charakter poboczy. Zasadniczo bowiem, referendarz sądowy stoi na stanowisku, że sytuacja finansowa Skarżącej pozwala na poniesienie kosztów sądowych w sprawie i to ta okoliczność przesądziła o odmowie przyznania prawa pomocy. Mając na względzie całość powyższej argumentacji, na podstawie przepisów art. art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.