III SA/Wa 3091/16

Starszy Referendarz Sądowy Marcin Piłaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na posiedzeniu niejawnym w dniu 25/11/2016 r po rozpoznaniu wniosku J.M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi J.M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...]/7/2016 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia p o s t a n a w i a 1. Zwolnić Skarżącego od wpisu od skargi; 2. Odmówić Skarżącemu przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie; 1) J.M., na urzędowym formularzu PPF z 14/11/2016 r, zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu (adwokata). W uzasadnieniu wskazał, że jest właścicielem domu o pow. 120 m2, współwłaścicielem mieszkania o pow. 73 m2 oraz, że posiada (bezspornie) nieruchomość rolną o pow. około 1.8 ha. Ponadto wskazał, że nie posiada papierów wartościowych i innych praw majątkowych oraz rachunku bankowego. Samotnie prowadzi gospodarstwo domowe. Pozostająca z nim we wspólnym gospodarstwie domowym B.M. osiąga 2300 zł tytułem miesięcznego dochodu netto. Dodatkowo wyjaśnił, że jest inwalidą, nie wykonuje prac zarobkowych i pozostaje na utrzymaniu rodziny, nie uzyskuje dochodu z nieruchomości rolnej. Do formularza załączył orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, umowę o przekształcenie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego we własnościowe prawo, zaświadczenie z US o wysokości dochodu, kserokopie postanowień o przyznaniu prawa pomocy. 2) Referendarz sądowy odstępuje od pouczenia Skarżącego o treści przepisów regulujących przyznanie prawa pomocy, ponieważ Skarżący został o ich treści wielokrotnie poinformowany, dowodem czego są przekazane przez niego kserokopie postanowień. Należy wskazać tylko, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika: może być przyznane, jeśli strona wykaże niezdolność do poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym prawo pomocy może być przyznane - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. 3) Zdaniem referendarza sądowego, czuwającego już uprzednio nad zagwarantowaniem Skarżącemu pełni dostępu do Sądu i zabezpieczenia Jego interesów, w badanej obecnie sprawie stan majątkowy wnioskodawcy uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w części, tj. w takim zakresie, jaki jest niezbędny do zapewnienia mu prawa do rzetelnego rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny, tj. zwolnienie od uiszczenia wpisu od skargi. Brak jest natomiast podstaw, ażeby ustanowić na jego rzecz pełnomocnika z urzędu – o czym niżej, w pkt 4 i pkt 5. Jedyny wymagalny koszt sądowy w sprawie to koszt wpisu od skargi, zatem ta wartość (100 zł) powinna być przede wszystkim uwzględniana przy badaniu zdolności strony do ponoszenia kosztów sądowych i kosztów postepowania. Referendarz sądowy podziela pogląd strony, że kwota ok 2,3 tys zł brutto miesięcznie członka gospodarstwa domowego Skarżącego nie jest wielkością, która umożliwia swobodne planowanie sporów sądowych jakiegokolwiek rodzaju. Dlatego, by delikatnej równowagi w prowadzeniu gospodarki finansowej strony nie naruszać, referendarz zadecydował o zwolnieniu strony od jedynego wymagalnego kosztu sądowego, tj od wpisu od skargi. Skarżący jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności. Ponadto w nieodległych czasowo postępowaniach o przyznanie prawa pomocy stwierdzono, że Skarżący nie posiada żadnych innych źródeł przychodów, nie pobiera zasiłku z Ośrodka Pomocy Społecznej, nie otrzymuje renty i nie wykonuje prac zarobkowych. Nieruchomość rolna należąca do Skarżącego również nie przynosi obecnie dochodu. Skarżący nie osiąga także dochodu z najmu domu i mieszkania stanowiącego jego współwłasność. Oświadczenia Skarżącego potwierdzają przedłożone dokumenty (zaświadczenie z US, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności). Skarżący wykazał łączny osobisty dochód w kwocie 0 zł (zaświadczenia na dzień 15/4/2016 r.: k 24 akt sądowych). Ponadto bieżące koszty utrzymania i opłaty uiszcza małżonka Skarżącego. Zważywszy też na fakt, że względem skarżącego istnieje "ustalona" linia orzecznicza w zakresie prawa pomocy, a ostatnia ocena jego zdolności została zawarta w postanowieniu ze stycznia 2016 r, należało przychylić się do jego wniosku w myśl zasady primum vivere, deinde philosophari – w części, która zapewni mu gwarancję pełni dostępu do Sądu. 4) Odmawiając ustanowienia adwokata z urzędu urzędnik sądowy, zobowiązany do wykazania szacunku do poglądów Naczelnego Sądu Administracyjnego, powołuje się na postanowienie z 8/4/2013 r., I Fz 70/13. W postanowieniu tym Sąd wskazał jednoznacznie, ze decydując o udzieleniu stronie prawa pomocy, należy przede wszystkim kierować się przesłankami z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., a więc brakiem jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów sądowych, ale również odnośnie wniosku o przyznanie pełnomocnika procesowego z urzędu, sąd powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania. Istotne jest, w szczególności, aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 marca 2010 r., sygn. akt II FZ 62/10 i przywołane tam orzecznictwo, dostępne: CBOSA). W ocenie urzędnika sądowego rozpoznającego niniejszą sprawę sytuacja, w jakiej znalazł się Skarżący nie powoduje konieczności przyznania mu pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Skarżący nie wykazał bowiem, by zostało zagrożone zabezpieczenie jego egzystencjalnych potrzeb, natomiast gospodarstwo domowe, w którym znajduje się posiada miesięczny dochód w wysokości 2300 zł.. Skarżący posiada także (lub współposiada) majątek o znaczącym charakterze (dom oraz mieszkanie i grunty rolne). Nadto skarżący dotychczas wykonuje terminowo i w sposób prawidłowy wszystkie polecenia sądu. Treść jego pism wskazuje również, że skarżący nie ma problemu z formułowaniem logicznych wniosków. Okoliczności te uzasadniają więc pogląd, że przynajmniej na etapie postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym skarżący jest w stanie działać samodzielnie bez uszczerbku dla swojego interesu. 5) Referendarz sądowy podziela pogląd prawny prezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych, zgodnie z którym ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy, bowiem sąd ten obowiązany jest czuwać nad tym by stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 p.p.s.a.). Skarga dla sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu, bowiem sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Sąd także ocenia czy organy administracyjne zastosowały wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze (art. 134 p.p.s.a.). Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od błędnie lub nieudolnie formułowanych przez skarżącego zarzutów czy braku jego zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (skarżący nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach sądu) akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez sąd zbadany pod względem jego zgodności z prawem (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 stycznia 2011 r., sygn. akt I OZ 987/10, z dnia 30 sierpnia 2011 r., sygn. akt I FZ 227/11, postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 26 października 2010 r., sygn. akt III SA/Wr 387/10 i przywołane tam orzecznictwo, dostępne: CBOSA). 6) Z tych powodów referendarz sądowy, na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 1 , § 2, § 3, art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 u.p.p.s.a., uznał, jak w sentencji.