III SA/Wa 3097/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Beata Sobocha, Sędziowie Sędzia WSA Paweł Groński, Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa (sprawozdawca), Protokolant ref. staż. Patrycja Kęcik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi Firmy [...] "A." S.C. K. S., M. S. na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] września 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za okres od stycznia do czerwca oraz od sierpnia do grudnia 2003 r. 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu, 3) zasądza od Ministra Pracy i Polityki Społecznej na rzecz Firmy [...] "A." S.C. K. S., M. S. kwotę 500 zł (słownie: pięćset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. I Stan sprawy przedstawia się następująco: 1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 6 grudnia 2007r. w sprawie o sygn. akt III SA/Wa 2001/06, ze skargi Firmy [...] "A." K. S., S. S. s.c. (dalej "Spółka") na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej (dalej: "Minister PiPS") z [...] marca 2006r. w przedmiocie odmowy umorzenia należnych wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnoprawnych z odsetkami za zwłokę, uchylił ww. decyzję. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że wniosek o umorzenie należności z tytułu wpłat na PFRON, których dotyczyła zaskarżona decyzja złożył wyłącznie K. S.. Złożenie tego wniosku było czynnością, która przekracza zakres zwykłych czynności spółki, o których mowa w art. 865 § 2 k.c. i zgodnie z tym przepisem czynność ta wymagała uchwały wspólników. Z tego względu organ po otrzymaniu wniosku podpisanego tylko przez jednego wspólnika obowiązany był wyjaśnić, czy był on umocowany do złożenia go samodzielnie. W przypadku stwierdzenia braku takiego umocowania, na podstawie art. 169 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 8, poz. 60 ze zm., dalej: "O.p.") organ miał obowiązek wezwać wnioskodawcę do uzupełnienia wniosku o oświadczenie drugiego wspólnika. W niniejszej sprawie organ nie wyjaśnił tych okoliczności, czym naruszył określony w art. 122 O.p. obowiązek wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w zakresie niezbędnym do jej prawidłowego rozstrzygnięcia. W latach 2002 - 2005 zmieniał się skład osobowy Spółki. Na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy nie można ustalić, czy w wyniku tych zmian doszło do powstania nowego podmiotu o nazwie Firma [...] "A." spółka cywilna K. S. i S. S., czy też spółka ta była następcą prawnym spółki, w której wspólnikami byli K. S. i M. P.. W ocenie Sądu okoliczność ta uzasadnia wątpliwość co do tego, czy spółka, do której skierowano zaskarżoną decyzję była tą samą spółką w stosunku, do której powstał obowiązek dokonania wpłata na PFRON, których dotyczyła zaskarżona decyzja. W tym stanie rzeczy organ miał obowiązek wyjaśnić, czy wnioskowane przez skarżącego umorzenie wpłat na PFRON dotyczy wpłat obciążających spółkę, której był wspólnikiem w dacie złożenia wniosku. Niewyjaśnianie przez organy stanu faktycznego sprawy nie pozwalało na ocenę prawidłowości odmowy zastosowania w sprawie określonego w art. 67 § 1 O.p. umorzenia należności publicznoprawnych. Organ trafnie wskazywał, że decyzje wydawane na podstawie powołanego przepisu mają charakter uznaniowy, jednakże należało stwierdzić, że organ przy wydawaniu tego rodzaju decyzji ma obowiązek wyjaśnić stan faktyczny sprawy, czego w niniejszej sprawie nie uczyniono. (...) w sprawie nie wyjaśniono wątpliwości co do możliwości wydania na podstawie złożonego przez skarżącego wniosku, decyzji w oparciu o przepis art. 67 § 1 O.p. (...) zaistniałe w mniejszej sprawie uchybienia w zakresie ustalenia stanu faktycznego sprawy czyniły przedwczesnym ocenianie prawidłowości zastosowania w niniejszej sprawie przez organy przepisu art. 67 § 1 O.p. i wynikającego z niego uprawnienia do orzekania przez organ w warunkach uznania administracyjnego. W tym stanie rzeczy należało stwierdzić, że stan faktyczny nie został przez organy wyjaśniony w stopniu pozwalającym na rozstrzygnięcie sprawy w drodze decyzji wydanej na podstawie art. 67 § 1 O.p., czym naruszono art. 122 O.p. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. 2. Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej "Prezes PFRON") decyzją z [...] kwietnia 2010r. odmówił Spółce umorzenia zaległości z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w wysokości 18.535,06 zł wraz z odsetkami - 5.206,64 zł za okres od stycznia do czerwca 2003r. i od sierpnia do grudnia 2003r. W uzasadnieniu Prezes PFRON przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania. Wskazał, że Spółka we wniosku z 24 czerwca 2005r. o umorzenie zaległości z tytułu wpłat na PFRON za ww. okres prośbę swoją uzasadniła trudną sytuacją finansową. Prezes PFRON w decyzji z [...] listopada 2005r. odmówił Spółce umorzenia ww. należności i odsetek. Minister PiPS, po rozpoznaniu odwołanie złożonego 27 listopada 2005r. przez K. S., decyzją z [...] marca 2008r. uchylił ww. decyzję Prezesa PFRON i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Prezes PFRON postanowieniem z [...] kwietnia 2009r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia ww. należności z odsetkami za ww. okres. Minister PiPS postanowieniem z [...] lutego 2010 r., uchylił ww. postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia Prezesowi PFRON. Prezes PFRON po ponownym rozpoznaniu wniosku z 24 czerwca 2005r. wskazał, iż podjął wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia sprawy oraz poddał wnikliwej analizie dowody dostarczone przez Spółkę. Powołując się na art.67a § 1 pkt 3, art. 67a § 2 i art. 67b § 1 pkt 2 O.p. podniósł, że z okoliczności powołanych przez Spółkę oraz informacji zawartych w dokumentach wynika, że Spółka w 2008r. - osiągnęła dochód w wysokości 19.531,46zł, w 2009r. - poniosła stratę w wysokości 10.405,98zł, na koniec stycznia 2010r. - poniosła stratę w wysokości 11.766,96zł. W związku z tym Prezes PFRON uznał, że nie zachodzą przesłanki do udzielenia ulgi z tytułu wpłat na PFRON przez umorzenie ich i odsetek. 3. Minister PiPS decyzją z [...] września 2010r. po rozpatrzeniu odwołania Spółki od decyzji Prezes PFRON z [...] kwietnia 2010r. utrzymał ją w mocy. W uzasadnieniu Minister PiPS, przedstawiając stan faktyczny wyjaśnił jedynie, że Prezes PFRON odmówił umorzenia należnych wpłat decyzją z [...] kwietnia 2010r. oraz odsetek oraz że odwołanie od powyższej decyzji złożyła strona zarzucając naruszenie obowiązujących w 2003r. przepisów, a wniosek uzasadniła trudną sytuacją finansową, spowodowaną niewypłacalnością kontrahentów biznesowych. Minister PiPS wskazał, że wniosek strony z 24 czerwca 2005r., podlega więc rozpoznaniu na podstawie wówczas obowiązujących przepisów. Stwierdził też, że co prawda O.p. dopuszcza możliwość umorzenia zaległości podatkowej lub odsetek za zwłokę w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym. Jednakże kwestię oceny zaistnienia ww. przesłanek i oceny ich znaczenia do rozstrzygnięcia sprawy, ustawodawca pozostawił organowi podatkowemu. Po przeanalizowaniu całokształtu nadesłanego przez organ pierwszej instancji materiału dowodowego w sprawie i argumentów przedstawionych przez stronę Minister PiPS nie dopatrzył się istnienia przesłanek, warunkujących umorzenie zaległości i odsetek za zwłokę. W ocenie organu odwoławczego strata Spółki nie zagraża bytowi Spółki. Działalność gospodarcza jest działalnością prowadzoną na własne ryzyko. Wiele podmiotów gospodarczych boryka się z trudnościami, czasem nieusuwalnymi, które mogą nawet doprowadzić do zaniechania działalności gospodarczej. W takiej sytuacji nie może stanowić podstawy uwzględnienia wniosku o umorzenie zaległości i odsetek stwierdzenie, że podatnik znalazł się w trudnej sytuacji finansowej ze względu na niewypłacalność kontrahentów. Interes publiczny przemawiał zaś za odmową umorzenia wpłat na PFRON. Minister PiPS podniósł, że wniosek o umorzenie dotyczy wpłat na PFRON należnych od Spółki, której skład osobowy zmieniał się, jednak nie przerwało to bytu prawnego Spółki. 4. W skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie Spółka wniosła o uchylenie ww. decyzji Ministra PiPS oraz poprzedzającej ją decyzji Prezesa PFRON, oraz o umorzenie wpłat na PFRON w całości, ze względu na naruszenie art. 67 § 1 i 2 O.p. w związku z art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2010r. Nr 214, poz. 1407 ze zm., dalej: "ustawa o rehabilitacji") przez ich niezastosowanie w sprawie polegające na niedostrzeżeniu, że zostały spełnione przesłanki skutkujące umorzeniem w całości lub w części zaległości podatkowej wraz z odsetkami, bowiem skarżący wykazał przede wszystkim ważny interes podatnika - w rozumieniu ww. przepisu. Organ wydający zaskarżoną decyzję z jednej strony przyjął, iż zastosowanie instytucji umorzenia bądź częściowego umorzenia należności jest instytucją wyjątkową, a z drugiej przyjął, iż zgodnie z ukształtowanym orzecznictwem, każdy obywatel powinien płacić podatek, co wynika z zasady ponoszenia obciążeń publiczno-prawnych, albowiem zastosowanie instytucji umorzenia należności podatkowych wobec skarżącego, byłoby niesprawiedliwe w stosunku do innych przedsiębiorców. Takie stanowisko organu wydającego zaskarżoną decyzję było zdaniem Spółki nietrafne i godzi w podstawowe zasady prawne zagwarantowane przez Konstytucję RP, albowiem argumentacja Ministra PiPS prowadzi do wniosku, iż żaden z przedsiębiorców nie mógłby skorzystać z instytucji umorzenia w całości lub w części zobowiązań podatkowych, z uwagi na część przedsiębiorców, którzy ze zobowiązań tych wywiązują się. W uzasadnieniu Spółka podniosła, że przysługiwało jej prawo do złożenia wniosku o umorzenie należności podatkowych wraz z odsetkami i w tym zakresie skarżący powołał się przede wszystkim na trudną sytuację finansową firmy, która nie przynosi zysków a jedynie same straty, co skarżący wykazał przedkładając zaświadczenie dotyczące dochodów za pierwsze pięć miesięcy 2010r. Poza tym straty są spowodowane m.in. niewypłacalnością kontrahentów co w konsekwencji może doprowadzić do bankructwa. W tej sytuacji zdaniem Spółki zapłata zaległości na PEFRON w kwocie 18.535,06 zł oraz odsetek w kwocie 5.206,64 zł doprowadzi do likwidacji firmy a przez to utratę miejsc pracy pracowników zatrudnionych u skarżącego oraz spowoduje konieczność skorzystania z pomocy społecznej, która jest finansowana przez Skarb Państwa. 5. W odpowiedzi na skargę Minister PiPS wniósł o jej oddalenie podnosząc jak w zaskarżonej decyzji. 6. Spółka w piśmie procesowym z 6 czerwca 2011r., stanowiącym odpowiedź na odpowiedź na skargę wskazała m.in., że w okresie wydania decyzji przez Ministra PiPS z [...] marca 2006r. nie istniała spółka cywilne K. S. i M. S. – utworzono ją dopiero 17 maja 2007r. Decyzję ww. wydano zatem wobec podmiotu, który w świetle art. 21 ust. 1 i art. 49 ust. 1 ustawy o rehabilitacji i art. 3 i 3¹ kodeksu pracy nie może skutecznie bronić się w postępowaniu przed sądami powszechnymi, gdyż nie istniał w dacie wydania zaskarżonej decyzji i nie jest jej stroną, więc decyzją tą trzeba uchylić. II. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: 1. Skarga zasługuje na uwzględnienie, ale z innych przyczyn niż w niej wskazane. 2. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej "P.p.s.a."), sprawowana jest na zasadzie kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c P.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Sąd wskazuje ponadto, że na mocy art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia. 3. Sąd przystępując do oceny legalności wydanej w niniejszej sprawie przez Ministra PiPS decyzji stwierdza, ze względu na ww. przepis art. 153 P.p.s.a., że organ, który ponownie rozpatrywał sprawę nie wykonał wskazania, co do dalszego postępowania zawartego, stosownie do treści art. 141 § 4 P.p.s.a., w wyroku WSA w Warszawie z 6 grudnia 2007r. w sprawie o sygn. akt III SA/Wa 2001/06, którym był związany. Z ww. wyroku wynika, że należało wyjaśnić stan faktyczny sprawy, w zakresie wątpliwości co do możliwości wydania na podstawie złożonego przez wspólnika Spółki wniosku, decyzji w oparciu o przepis art. 67 § 1 O.p., aby możliwa była ocena prawidłowości odmowy zastosowania w sprawie umorzenia należności publicznoprawnych, określonego w art. 67 § 1 O.p. Sąd stwierdził, że jakkolwiek organ trafnie wskazywał, że decyzje wydawane na podstawie powołanego przepisu mają charakter uznaniowy, miał obowiązek wyjaśnić stan faktyczny sprawy, czego nie uczynił. Zaistniałe uchybienia w zakresie ustalenia stanu faktycznego sprawy czyniły przedwczesnym ocenianie prawidłowości zastosowania art. 67 § 1 O.p. i wynikającego z niego uprawnienia do orzekania przez organ w warunkach uznania administracyjnego. 4. Sąd stwierdza, że Minister PiPS w zaskarżonej decyzji w sposób niezwykle skondensowany przedstawił stan faktyczny sprawy wyjaśniając jedynie, kiedy Prezes PFRON wydał decyzję i kiedy strona skarżąca wniosła od niej odwołanie, zarzucając naruszenie przepisów prawa obowiązujących w 2003r. i uzasadniając wniosek trudną sytuacją finansową spowodowaną niewypłacalnością. Zdaniem Sądu nie wypełnia to jednak przesłanek zarówno dyspozycji art. 122 O.p. i art. 187 § 1 O.p., jak również art. 210 § 1 pkt 6 i § 4 O.p. Z pierwszego ww. przepisów art. 122 O.p. wynika, że organy podatkowe mają obowiązek podjąć wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym. Przepis art. 187 § 1 O.p. zobowiązuje natomiast organ podatkowy do zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. Z przepisu art. 210 § 4 O.p. wynika natomiast, że uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów którym dał wiarę oraz przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności. Sąd podkreśla także, że Minister PiPS nie zauważył, że organ pierwszej instancji w treści uzasadnienia decyzji z [...] kwietnia 2010r. również nie poczynił ustaleń faktycznych w zakresie ww. wskazań nakazanych przez WSA w Warszawie w wyroku z 6 grudnia 2007r. sygn. akt III SA/Wa 2001/06. Stwierdził jedynie na stronie 2 decyzji, że "dokonał ponownej analizy dokumentów podmiotu." Nie wyjaśnił jednak do jakich wniosków doszedł na podstawie ww. dokumentów, a przede wszystkim jakie to były dokumenty. Utrzymanie w mocy (zaakceptowanie) zatem przez Ministra PiPS decyzji Prezesa PFRON, nie może być uznane za zgodne z zasadą zaufania do organów podatkowych, ani nie może być uznane za ponowne merytoryczne załatwienie sprawy, gdy stan faktyczny tejże sprawy nie został w dalszym ciągu ustalony. Naruszenie to jest tym bardziej istotne, że WSA w Warszawie w ww. wyroku, wiążącym w sprawie Ministra PiPS, nakazał wyjaśnienie stanu faktycznego w zakresie niezbędnym do jej prawidłowego rozstrzygnięcia. Ani Sąd rozpoznający niniejszą sprawę, ani organ podatkowy nie mógł pominąć prawomocnego wyroku z 6 grudnia 2007r. sygn. akt III SA/Wa 2001/06. 5. W treści zaskarżonej decyzji należało zatem wskazać w sposób wyraźny: jak na przestrzeni lat zmieniał się skład osobowy Spółki oraz ocenić czy zmiany składu osobowego wspólników spółki cywilnej "A." spowodowały powstanie nowego podmiotu, czy też nie; na jakiej podstawie możliwe jest uznanie, że reprezentacja Spółki była jednoosobowa (w aktach sprawy brak jest umowy spółki cywilnej, która wskazywałaby na taką okoliczność) i w konsekwencji czy możliwe było podpisanie wniosku przez osobę, której podpis widnieje na wniosku. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy Minister PiPS uwzględni powyższe wskazania Sądu. 6. Sąd, mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 153 P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję (punkt pierwszy sentencji). Odnośnie do wstrzymania wykonania decyzji podstawą wyroku był art. 152 P.p.s.a. (punkt drugi sentencji). Orzeczenie z punktu trzeciego o kosztach postępowania ma uzasadnienie w treści art. 200 i art. 209 P.p.s.a., strona działała samodzielnie, a wpis był wpisem stałym. ----------------------- 7