III SA/Wa 3114/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Radosław Teresiak, po rozpoznaniu w dniu 4 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu T.L. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 5 grudnia 2017 r. w zakresie odmowy zwolnienia od wpisu od skargi ponad 117 zł w sprawie ze skargi T.L. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2014 r. postanawia - utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. Skarżący – T.L. zwrócił się o zwolnienie od wpisu od skargi ponad 117 zł, wskazując, iż nie prowadzi aktualnie żadnej działalności gospodarczej, nigdzie nie pracuje, utrzymuje się z pomocy swojej rodziny, nie posiada żadnego majątku. Wskazał, iż mieszka z żoną, z którą ma rozdzielność majątkową oraz dwójką dzieci. Powołał się na okoliczność zajęcia jego kont bankowych i wszelkich wierzytelności. Skarżący przedstawił zeznanie podatkowe oraz umowę o wyłączenie wspólności ustawowej. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżący poinformował o istniejącej między małżonkami rozdzielności majątkowej i zwrócił uwagę na skutki jakie ona wywołuje. Jednocześnie wyjaśnił, iż od czasu zniesienia wspólności majątkowej jest w złych stosunkach osobistych z żoną, wskutek czego odmawia ona partycypowania w wydatkach i kosztach Skarżącego. Wskazał, iż żona posiada 50% udziałów w spółce jawnej, której wspólnikiem do 2 listopada 2016 r. był również Skarżący. Uzyskuje również przychód najmu. Skarżący przedstawił dane dotyczące wielkości tych dochodów osiągniętych w 2016 r. Zaznaczył, że nie jest możliwe udokumentowanie pomocy udzielanej mu przez rodzinę, gdyż takich dokumentów nikt nie sporządzał. Dodał, iż w przypadku małżonków obowiązek wzajemnej pomocy wynika z przepisów. Skarżący ujawnił składniki majątku żony, zaliczając do nich działkę zabudowaną domem jednorodzinnym, 50% udziałów w spółce jawnej. Sporządził także zestawienie wydatków, wśród których wymienił energię elektryczną (150 zł), zakup opału (62,50 zł), wodę i kanalizację (80 zł), zakup żywności (1.600 zł), ratę kredytu (1.500 zł). Podkreślił, że rodzice żony oraz rodzina Skarżącego udzielają im pomocy finansowej w spłacie kredytu, dokonują zakupu żywności oraz ubrań dla dzieci. Wskazał, iż pełnomocnik otrzyma wynagrodzenie z kwot zasądzonych przez Sąd od organu podatkowego. Skarżący przesłał wyciągi bankowe, zeznania podatkowe, dokumenty dotyczące postępowania egzekucyjnego. Postanowieniem z dnia 5 grudnia 2017 r. Referendarz Sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi ponad 117 zł. Referendarz sądowy uznał, iż przedstawione przez Skarżącego okoliczności skutkowały odmową przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z 18 grudnia 2017 r., Skarżący złożył sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego, zarzucając: - obrazę art. 246 § 1 pkt. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369), dalej "P.p.s.a.", przez błędną jego wykładnię w niniejszej sprawie, mimo wykazania przez Skarżącego stosownymi dokumentami, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny oraz zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest obiektywnie niemożliwe; - obrazę przepisu art. 243 § 1 P.p.s.a. przez błędną jego wykładnię i nie zastosowanie w niniejszej sprawie, mimo wykazania przez Skarżącego stosownymi dokumentami, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny oraz zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest obiektywnie niemożliwe; - obrazę przepisu art. 243 § 1 P.p.s.a. przez błędną ocenę faktów wykazanych dokumentami w tym dokumentami urzędowymi, dołączonymi do wniosku o częściowe zwolnienie od wpisu sądowego na formularzu "PPF" oraz dosłanych później na wezwanie Sądu. W ocenie Skarżącego referendarz sądowy nie dokonał analizy możliwości płatniczych jego małżonki. Pominął bardzo niskie jej dochody i konieczność ponoszenia wydatków na utrzymanie rodziny, spłatę kredytu mieszkaniowego, ponoszenie opłat za media. Zaznaczył, iż sytuacja finansowa Skarżącego i jego małżonki uniemożliwiała dokonanie oszczędności, których i tak nie mają, co powinno uzasadniać pozytywne załatwienie wniosku PPF częściowe zwolnienie od wpisu sądowego. Skarżący wskazał, iż nie posiada zdolności kredytowej. Ma zajęte wszelkie rachunki bankowe na których nie ma środków pieniężnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 P.p.s.a., w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 245 § 3 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do treści przepisu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J.P. Tarno, Prawo..., str. 320). Stosownie do art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Jak się podkreśla w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, nie publ.) ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź osoby, których środki są ograniczone i pozwalają na zaspokojenie tylko niezbędnych potrzeb egzystencjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05, niepubl.). W orzecznictwie podkreśla się również, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji RP, każdy ma obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienie od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). Oceniając sytuację finansową Skarżącego na podstawie złożonych przez niego oświadczeń i dokumentów źródłowych Sąd doszedł do wniosku, że nie wykazał on, iż spełnia przesłanki warunkujące przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tj. że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zauważyć bowiem należy, że ze złożonych przez Skarżącego na potrzeby rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy dokumentów wynika, iż w 2016 r., tj. w okresie kiedy prowadził działalność gospodarczą zarówno indywidualną, jak i w formie spółki jawnej osiągnął z tego tytułu przychód w wysokości ponad 744.472 zł. W świetle tak znacznych przychodów niedopuszczalne byłoby więc przyjęcie, że Skarżący spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy. Jak bowiem wynika z orzecznictwa NSA, koszty sporów sądowych stanowią część kosztów prowadzenia działalności gospodarczej, zatem zdolność do ich ponoszenia należy badać - przede wszystkim - z uwzględnieniem osiąganych przychodów, a nie dochodów (por.: postanowienie NSA z 25 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 172/14). A ponadto jeżeli podatnik nie wykaże, że zmaga się z groźbą niewypłacalności, a przedłożone oświadczenie świadczy o prowadzeniu działalności na dużą skalę, z której uzyskiwane są znaczne przychody i wszystkie podane wartości wielokrotnie przewyższają wartość wpisu, to pomoc w zakresie partycypowania w kosztach sądowych nie może być przyznana (por.: postanowienie NSA z 28 maja 2014 r., sygn. akt II FZ 612/14). W orzecznictwie przyjmuje się, iż ani zerowy (bądź ujemny) na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy stan rachunków bankowych czy kasy, ani sam fakt obciążenia komorniczego tych rachunków nie są wystarczające dla uznania, że strona spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie NSA z 9 kwietnia 2009 r. I FZ 66/09). Dla oceny zaistnienia tych przesłanek istotna jest bowiem także jej sytuacja we wcześniejszym okresie. Tym samym w związku z przedstawioną przez Skarżącego dokumentacją miał on możliwość zabezpieczyć sobie w stosownym czasie środki finansowe na pokrycie żądanego wpisu. Ponadto należy zwrócić uwagę na okoliczność, iż obecnie działalność w formie spółki jawnej kontynuuje żona Skarżącego, na rzecz której zbył on swoje udziały w listopadzie 2016 r. Jak natomiast wynika z przedłożonego zeznania podatkowego za niespełna dwa miesiące 2016 r. uzyskała ona z tego tytułu przychód w wysokości ponad 216.590 zł. Bieżący poziom sprzedaży obrazują z kolei wyciągi z należącego do żony konta bankowego. Jak bowiem wyjaśnił sam Skarżący na rachunek ten wpłacane są za pośrednictwem wpłatomatu utargi ze spółki jawnej. Kwoty te są następnie przelewane na rachunek tej spółki i w okresie od lipca do października 2017 r. obroty na rachunku bankowym żony przekraczały 100.000 zł. Już samo zestawienie tej kwoty z wnioskowaną kwotą zwolnienia od wpisu (1.000 zł) nie daje podstaw do uznania, że kwota ta może warunkować pozytywne rozstrzygnięcie w kontekście braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd podzielił również zasadność przytoczonych argumentów, iż dla oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy nie ma znaczenia podnoszona przez niego okoliczność ustanowienia miedzy małżonkami rozdzielności majątkowej. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie zwalnia bowiem małżonków z obowiązku ponoszenia wzajemnej pomocy i współdziałania dla dobra rodziny, podejmowania starań w celu zapewnienia potrzeb bytowych rodziny i wzajemnego wspierania się małżonków w wypełnianiu obowiązków małżeńskich i rodzinnych. Dla oceny zdolności finansowych wnioskodawcy ma znaczenie okoliczność pozostawania w związku małżeńskim i ocena sytuacji majątkowej małżonka. Stosownie bowiem do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788, dalej: k.r.o.) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków. Należy mieć również na względzie art. 23 k.r.o., który stanowi, iż małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia nawet pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004r sygn. GZ 71/04, publ. ONSAiWSA z. 1(4) 2005). Stąd też w razie ustanowienia rozdzielności majątkowej (czy nawet prowadzenia odrębnych gospodarstw domowych), małżonkowie nadal obowiązani są do zaspokajania potrzeb rodziny. Dlatego też oceniając możliwości finansowe strony wnioskującej o zwolnienie od kosztów, uprawnionym jest badanie całości dochodów i wydatków wnioskodawcy i osób najbliższych - nawet jeżeli formalnie osoby te posiadają odrębne majątki. Powyższe wynika z treści art. 246 P.p.s.a., który odwołuje się m.in. do wydatków koniecznych na utrzymanie "rodziny", a więc skoro przy badaniu możliwości płatniczych wnioskodawcy bierze się pod uwagę wydatki "rodziny", to dla równowagi należy badać również dochody tejże "rodziny", rozumianej w szczególności jako osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym czy też osoby najbliższe. Powyższe założenie związane jest również z faktem, że wnioskodawca w pierwszym rzędzie powinien własnym staraniem lub przy pomocy osób najbliższych pozyskać środki niezbędne na opłacenie kosztów postępowania sądowego (por. postanowienie WSA w Rzeszowie z dnia 16 czerwca 2009 r., sygn. akt I SA/Rz 229/09, publ. CBOSA). Biorąc pod uwagę powyższe uznano, że kwota wymaganego na obecnym etapie wpisu sądowego w wysokości 1117 zł nie stanowi zagrożenia dla egzystencji Skarżącego i jego małżonki. Koszty tej wysokości mogą zostać poniesione bez uszczerbku utrzymania koniecznego rodziny wnioskodawcy. Prawo pomocy nie możne być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego pozwalają na pokrycie kosztów postępowania, zwłaszcza w sytuacji kiedy faktycznie prowadzą razem wspólne gospodarstwo domowe – jak to ma miejsce w rozpatrywanym przypadku. W związku z tym, skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd, na podstawie art. 259 i art. 260 § 1 P.p.s.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.