III SA/Wa 3130/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący sędzia WSA Marta Waksmundzka - Karasińska po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu E. sp. z o.o. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 lutego 2016 r. sygn. akt III SA/Wa 3130/15 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. sp. z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za marzec 2012 r. postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z 16 lutego 2016 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego odmówił Skarżącej – E. sp. z o.o. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych – w sprawie ze skargi Skarżącej na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z [...] sierpnia 2015 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za marzec 2012 r. Referendarz sądowy WSA w Warszawie wskazał, że Skarżąca w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że nie dysponuje żadnym majątkiem ani środkami finansowymi, a z powodu długotrwałego postępowania podatkowego zmuszona była do wstrzymania działalności. W związku z tym Skarżąca wskazuje, że negatywne rozpatrzenie wniosku spowoduje zakończenie jej egzystencji. Ze względu na brak środków na regulowanie zobowiązań, umowy z bankami zostały przez nie wypowiedziane. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do nadesłania dodatkowych informacji dotyczących stanu majątkowego oraz dochodów Skarżąca przesłała: - zestawienie faktur sprzedaży za 2014 r.; - wyciągi bankowe znajdujące się w posiadaniu Skarżącej. Zgodnie z przesłaną informacją rachunki bankowe zostały zablokowane i Skarżąca straciła do nich dostęp; - bilans, rachunek zysków i strat oraz informację dodatkową za 2014 r. W zakresie przesłania analogicznych danych za rok 2015 Skarżąca stwierdziła, że "przepisy prawa nie przewidują obowiązku sporządzania sprawozdań finansowych przez spółki z ograniczoną odpowiedzialnością już w połowie stycznia, dlatego Spółka postara się przedstawić takie dokumenty, jakie będzie w stanie przygotować na obecnym etapie pracy"; - zestawienie zobowiązań w podziale na zobowiązania handlowe oraz zobowiązania budżetowe, brak należności na koniec 2015 r.; Dodatkowo, Skarżąca poinformowała, że: - nie były dokonane żadne dopłaty przez wspólników ze względu na brak środków; - w ciągu ostatnich 6 miesięcy nie ponosiła kosztów lokalu, korespondencji, pełnomocnika, obsługi księgowej ani obsługi prawnej; - w ciągu ostatnich 3 miesięcy nie wypłacał wynagrodzeń pracowników ani członków zarządu. Uzasadniając odmowę przyznania prawa pomocy referendarz sądowy WSA w Warszawie zaakcentował fakt, iż Skarżąca od momentu rozpoczęcia sporu przed organami podatkowymi powinna liczyć się z kosztami prowadzenia sporu, jako że udział strony w mechanizmach, o które była podejrzewana przez organy podatkowe co do zasady kończy się przed Sądem pierwszej i drugiej instancji. Ponadto, powołując się na orzecznictwo, referendarz sądowy wskazał, że intencją ustawodawcy nie jest zwolnienie podmiotu gospodarczego od opłat sądowych, nawet wszczęcie postępowania upadłościowego nie uzasadnia automatycznego przyznania prawa pomocy, a podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien mieć wygospodarowane środki na koszty spraw sądowych. Skutki braku wyodrębnienia takich środków obciążają przedsiębiorcę. Zgodnie ze stanowiskiem referendarza Skarżąca nie może również powoływać się na stwierdzenie, że to organy podatkowe uniemożliwiły jej prowadzenie działalności gospodarczej. Rezygnacja z bycia czynnym przedsiębiorcą i związany z tym brak środków na pokrycie kosztów sądowych jest powodowany postawą Skarżącej i nie może stanowić podstawy do traktowania jej w sposób uprzywilejowany. Dodatkowo, referendarz stwierdził, że Skarżąca powinna w pierwszej kolejności udowodnić, że podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie kosztów sądowych, w tym w szczególności od wspólników. Nieudokumentowanie takich starań wyklucza możliwość uzyskania prawa pomocy. W sprzeciwie Skarżąca wskazała, że nie może dysponować swobodnie swoim majątkiem i zabezpieczyć kwoty odpowiadającej wysokości wpisu, ponieważ jakiekolwiek środki pieniężne musi w pierwszej kolejności przeznaczyć na poczet zobowiązania podatkowego. W opinii Skarżącej postępowanie zgodnie z sugestią referendarza wiązałoby się z koniecznością ukrycia części majątku przed organami podatkowymi i egzekucyjnymi, narażając Skarżącą na odpowiedzialność karną. Również środki uzyskane od wspólnika nie mogłyby zostać przeznaczone na uiszczenie wpisu. Ponadto, zdaniem Skarżącej, wpłata wpisu bezpośrednio przez wspólnika na rachunek sądu skutkowałaby powstaniem po stronie Spółki przychodu podlegającego opodatkowaniu, od którego Skarżąca ze względu na brak środków finansowych nie mogłaby zapłacić podatku. Skutkowałoby to naruszeniem prawa. Dodatkowo, Skarżąca podtrzymuje, że rezygnacja z bycia czynnym przedsiębiorcą wynikała ze sparaliżowania działalności na skutek prowadzonego postępowania. Skarżąca stwierdza, że do momentu otrzymania decyzji nie była w stanie stwierdzić, jaką kwotę powinna zabezpieczyć na wykonanie zobowiązania podatkowego, a po wydaniu przedmiotowej decyzji nastąpiła blokada rachunków bankowych. W związku z tym Skarżąca nie jest w stanie uiścić wpisu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a.") stronie postępowania sądowo-administracyjnego może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie natomiast do treści art. 259 § 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. Rozpoznając sprzeciw, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (art. 260 § 1 p.p.s.a.). Skarżąca wnosząc o zwolnienie od opłat sądowych domaga się, zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a., przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W myśl zatem art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., jej obowiązkiem było wykazanie, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Dokonując analizy wniosku Skarżącej, dokumentów dołączonych do wniosku oraz argumentacji zawartej we wniesionym sprzeciwie Sąd uznał, że referendarz sądowy w pełni zasadnie uznał, że Skarżąca nie wykazała niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania i w konsekwencji odmówił przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z akt sprawy wynika, że zawiadomienie o zamiarze wszczęcia podstępowania kontrolnego w zakresie prawidłowości obliczania i wpłacania podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe od stycznia 2012 r. do grudnia 2012 r. zostało doręczone Skarżącej 8 kwietnia 2013 r. Postępowanie kontrolne zostało wszczęte na podstawie postanowienia z dnia [...] kwietnia 2013 r., doręczonego Skarżącej 18 kwietnia 2013 r. Przedmiotem prowadzonego postępowania były faktury zakupu wystawione przez S. sp. z o.o. Postępowanie kontrolne zakończono protokołem badania ksiąg z [...] kwietnia 2015 r., doręczonego 21 kwietnia 2015 r., oraz decyzją z [...] czerwca 2015 r., określającą wysokość zobowiązania podatkowego za analizowany okres rozliczeniowy. Z przekazanych w uzupełnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy informacji wynika, że w ciągu 2014 r. Skarżąca wystawiła jedynie siedem faktur sprzedaży na łączną kwotę 748 774,34 zł netto. Dla porównania, w roku 2013 sprzedaż wyniosła 31 658 800,65 zł. Ponadto, na koniec grudnia 2014 r. Skarżąca nie zatrudniała pracowników, a przeciętne zatrudnienie w 2014 r. wyniosło 4 pracowników. Wynika stąd, że faktyczne zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej przez Skarżącą nastąpiło w 2014 r., a więc w trakcie prowadzenia postępowania kontrolnego. Natomiast wszczęcie i początkowa faza kontroli w 2013 r. nie miały istotnego wpływu na jej działalność. W związku z tym Sądowi trudno zgodzić się z argumentacją podniesioną w sprzeciwie przez Skarżącą, jakoby prowadzone postępowanie zabezpieczające, a tym bardziej postępowanie egzekucyjne, sparaliżowało prowadzoną działalność gospodarczą. Należy stwierdzić, że postępowanie egzekucyjne i zablokowanie rachunków bankowych Spółki mogły nastąpić dopiero po wydaniu decyzji przez organ pierwszej instancji, czyli [...] czerwca 2015 r. Dlatego też Skarżąca nie może powoływać się na zablokowanie rachunków bankowych jako przyczynę uniemożliwiającą jej kontynuację działalności, skoro ostatnie uzyskane przez nią przychody ze sprzedaży przypadają na październik 2014 r. W rezultacie Sąd przychyla się do stanowiska referendarza sądowego i przedstawionej przez niego argumentacji. Skoro Skarżąca nadal pozostaje w obrocie prawnym jako przedsiębiorca ma obowiązek podejmować wszelkie niezbędne działania w celu prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwania przychodów. Jeśli z takiej aktywności skarżąca zrezygnowała, w konsekwencji nie uzyskuje przychodów i nie podejmuje konkretnych starań ukierunkowanych na ich uzyskiwanie, to oznacza, że brak środków na ponoszenie kosztów sądowych jest powodowany postawą skarżącej, nie zaś czynnikami od niej niezależnymi, obiektywnymi. Oczywiście taka aktywność należy do decyzji samej skarżącej, z tym jednak zastrzeżeniem, że jeśli pozostaje ona bierna, to nie może następnie skutecznie domagać się przyznania prawa pomocy i traktowania jej w sposób uprzywilejowany (postanowienie NSA z dn. 14 października 2014 r., sygn. akt I FZ 377/14 CBOSA). Sąd nie podziela również poglądu Skarżącej, dotyczącego niemożliwości przewidzenia wysokości zobowiązania podatkowego i w związku z tym zabezpieczenia odpowiedniej kwoty, a także braku możliwości swobodnego dysponowania ewentualnie zabezpieczonymi środkami ze względu na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Odnośnie pierwszej części przytoczonego stanowiska, powyżej wskazano, że począwszy od kwietnia 2013 roku Skarżąca była poinformowana o zamiarze przeprowadzenia postępowania kontrolnego, okresie, który został nim objęty oraz wiedziała, których transakcji ono dotyczy. Dlatego też w opinii Sądu Skarżąca powinna być w stanie określić wartość potencjalnego zobowiązania i zawiązać odpowiednią rezerwę, obejmującą zarówno kwotę zobowiązania, jak i ewentualnych kosztów sądowych. Natomiast z analizy bilansów za lata 2013-2015 wynika, że Skarżąca, pomimo toczącego się postępowania, nie zawiązywała żadnych rezerw. W rezultacie Skarżąca nie wykazała się ostrożnością i przezornością wymaganą od podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem NSA, przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością, albo koniecznością, dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Ponadto, Skarżąca od momentu wszczęcia kontroli powinna była liczyć się z ewentualnością sporu z organem o rozliczenie podatku VAT, także przed sądem, a taki sądowy spór wiąże się z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych (postanowienie NSA z dn. 10 marca 2015 r., sygn. akt II FZ 84/15 CBOSA). Podsumowując, w opinii Sądu skarżąca w okresie od momentu wszczęcia postępowania kontrolnego do momentu wydania decyzji przez organ pierwszej instancji powinna być w stanie zabezpieczyć środki finansowe zarówno na wykonanie ewentualnej decyzji organu, jak i pokrycie kosztów sądowych. Niepodjęcie właściwych działań w celu zapewnienia sobie odpowiedniej kwoty pieniężnej obciąża Skarżącą. Sąd nie przychyla się również do stwierdzenia Skarżącej, jakoby nie miała możliwości pozyskania od wspólników środków na uiszczenie wpisu bez narażenia się na odpowiedzialność karną. Kwestia możliwości pozyskania środków pieniężnych od wspólników spółki z ograniczoną odpowiedzialnością była wielokrotnie podejmowana w postanowieniach wydawanych przez NSA. Takim sposobem jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2000 r., Nr. 94, poz. 1037 ze zm., dalej: k.s.h.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-300 k.s.h., wyd. VII), (postanowienie NSA z dn. 2 grudnia 2011 r., sygn. akt II FZ 701/11 CBOSA). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Sąd stwierdza, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez Spółkę. Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że prawidłowo referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Nie wykazano bowiem przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.