III SA/Wa 3131/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Trelka, Sędziowie sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek (sprawozdawca), sędzia WSA Piotr Przybysz, Protokolant referent stażysta Bartłomiej Grzybowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi G. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę Jak wynika ze stanu faktycznego przedstawionego przez organy podatkowe, decyzją z dnia [...] maja 2014 r. Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w W. określił Skarżącej – Gr. P., wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2006 r. Decyzję doręczono ustanowionemu w sprawie pełnomocnikowi Skarżącej w dniu 2 czerwca 2014 r., co według organu dokumentuje zwrotne potwierdzenie odbioru zawarte na karcie nr 1104 akt administracyjnych. Pismem z dnia 16 lipca 2014 r. (data wpływu 17 lipca 2014 r. ) Skarżąca, działając poprzez pełnomocnika, wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. W osnowie wniosku wskazała, że odwołanie wniesiono 2 dni po terminie, w związku z błędnym określeniem przez pełnomocnika daty wniesienia środka zaskarżenia. Według Skarżącej był to zwykły ludzki błąd wynikający z faktu, iż w dniu 2 czerwca 2014 r. do kancelarii wpłynęło wiele decyzji od Dyrektora Izby Skarbowej, które oznaczono terminami do wniesienia skarg do WSA. Zatem zdaniem Skarżącej dwudniowe opóźnienie we wniesieniu odwołania, będące następstwem zwykłej omyłki, trudno uznać za winę. W drugim piśmie z dnia 16 lipca 2014 r. (data wpływu 21 lipca 20914 r.) Skarżąca wskazała, że brak winy co do wniesienia w terminie odwołania jest oczywisty, gdyż był całkowicie od Skarżącej niezależny, a dowiedziała się o fakcie wniesienia odwołania po terminie od pełnomocnika w dniu 16 lipca 2014 r. Postanowieniem z dnia [...] lipca 2014 r. Dyrektor Izby Skarbowej w W. odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Organ odwołał się do art. 162 § 1 i § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.) - dalej "O.p.". Stwierdził, że zgodnie z powyższym przepisem dla przywrócenia terminu konieczne jest kumulatywne spełnienie czterech przesłanek, tj.: 1) uchybienie terminowi, 2) uprawdopodobnienie braku winy wnioskującego w uchybieniu terminowi, 3) złożenie podania o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi, 4) jednoczesne dokonanie czynności, dla której termin jest przewidziany (np. złożenie odwołania). Według organu w sprawie bezspornie doszło do uchybienia terminu do wniesienia odwołania. W zakresie przesłanki uprawdopodobnienia braku winy wnioskującego w uchybieniu terminowi organ wskazał natomiast, że istotne jest ustalenie, czy strona w danych okolicznościach dochowała należytej staranności lub też w jakim stopniu przeszkoda uniemożliwiająca zachowanie terminu była od niej niezależna i jak długo trwała. O braku winy w dopełnieniu obowiązku można mówić wtedy, gdy dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe przy zachowaniu należytej staranności jakiej można wymagać od osoby należycie dbającej o swoje interesy lub z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia. Dyrektor podkreślił, że w niniejszej sprawie przyczyną uchybienia terminowi wskazaną we wniosku o przywrócenie terminu było omyłkowe oznaczenie na otrzymanej decyzji daty wniesienia środka zaskarżenia, tj. jak twierdzi Skarżąca zwykły ludzki błąd. W ocenie organu jakiekolwiek niedbalstwo wnioskującego, każdy, nawet najlżejszy stopień jego zawinienia w uchybieniu terminu, dyskwalifikuje możliwość zastosowania wobec niego przedmiotowej instytucji. Uniknięcie negatywnych skutków dokonania czynności postępowania po upływie ustawowego terminu zakreślonego do jej wykonania wymaga uprawdopodobnienia nie tylko braku winy umyślnej (przy rozumieniu umyślności jako zamierzonego działania sprzecznego z regułą lub regułami postępowania bądź na powstrzymaniu się od działania mimo obowiązku czynnego zachowania), ale także lżejszej jej postaci - niedbalstwa, rozumianego jako niedołożenie należytej staranności, jakiej można wymagać od każdej osoby dbającej o swoje interesy. Takie stanowisko ma potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych. W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej wskazywana przez Skarżącą okoliczność, nawet jeżeli w subiektywnym odczuciu Skarżącej była przeszkodą do dokonania czynności, nie ma charakteru ani zewnętrznego ani obiektywnego. Nie świadczy o dochowaniu staranności jakiej wymaga się od podmiotu profesjonalnie świadczącego pomoc prawną, tj. pełnomocnika Skarżącej. Zdaniem organu przesłankę braku winy w uchybieniu terminu należy bowiem badać w odniesieniu do tego podmiotu, który dopuścił się tego uchybienia, tj. strony, uczestnika postępowania lub pełnomocnika. Tym niemniej zaniechanie pełnomocnika obciąża samą stronę, tj. Skarżącą – ona bowiem ponosi odpowiedzialność za dobór osób, którymi posługuje się przy dokonywaniu czynności procesowych. Organ podkreślił ponadto, że jeżeli stronę reprezentuje profesjonalny pełnomocnik wówczas stopień staranności pełnomocnika oceniać należy według wyższych zaostrzonych kryteriów. Podwyższona staranność profesjonalistów w zakresie obsługi prawnej oznacza, iż przyczyną uchybienia terminu nie może być zwykły błąd czy niedopatrzenie. Stanowisko takie ma potwierdzenie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym. W związku z powyższym argumentacja Skarżącej, iż uchybienie terminowi było od niej niezależne, zaś o uchybieniu terminowi dowiedziała się od pełnomocnika, nie zasługiwała zdaniem Dyrektora na uwzględnienie. W konsekwencji w ocenie Dyrektora Izby Skarbowej brak było podstaw do przywrócenia terminu do złożenia odwołania. Pomimo stwierdzonego uchybienia terminowi do dokonania przedmiotowej czynności, złożenia wniosku o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi oraz dokonania czynności, dla której termin jest przewidziany, Skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminowi, bowiem okoliczności wskazanych we wniosku nie można było uznać za argumenty mogące usprawiedliwiać powyższe uchybienie. W skardze Skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności powyższego postanowienia względnie o uchylenie go w całości. Zarzuciła naruszenie: 1) art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 150 § 2, art. 162 § 1 i 4, 210 § 4 w związku z art. 219 oraz art. 228 § 1 pkt 2 O.p.; 2) art. 78 i art. 217 w związku z art. 2 oraz art. 7 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skarżąca podkreśliła, że organy podatkowe mają obowiązek działania zgodnego z prawem i z poszanowaniem interesu strony postępowania. Wydane postanowienie nie ma z tymi konstytucyjnymi zasadami nic wspólnego. W opinii Skarżącej przesłanką przywrócenia terminu jest uprawdopodobnienie braku winy w jego uchybieniu, a nie udowodnienie braku winy. Wystarczy, że przesłanka ta zostanie uprawdopodobniona. Dokonując oceny, czy Skarżąca dopuściła się uchybienia terminowi bez swej winy, organ podatkowy powinien wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności faktyczne i ocenić winę według obiektywnych mierników staranności. Zdaniem Skarżącej brak jej winy co do wniesienia w terminie odwołania jest oczywisty, gdyż był całkowicie od niej niezależny. Stąd spełniony został przez nią warunek wniesienia wniosku w terminie 7 dni od ustania przyczyny uchybienia terminu, gdyż o fakcie wniesienia odwołania po terminie dowiedziała się od pełnomocnika w dniu 16 lipca 2014 r. Mając zatem na uwadze powyższe argumenty i treść dyspozycji art. 162 O.p., wniosek Skarżącej znajduje pełne uzasadnienie. W ocenie Skarżącej, mając na uwadze konstytucyjne gwarancje określone w art. 78 czy art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, pozostające w ścisłym powiązaniu z zasadami określonymi w art. 2 i art. 7 Konstytucji RP, organy podatkowe obu instancji powinny bardzo ostrożnie podchodzić do dyspozycji art. 150 § 2 O.p. Przepisy ustaw nie mogą ani godzić, ani też ograniczać konstytucyjne prawa obywatelskie, jeśli nie jest to "konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób" (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP). Zatem zdaniem Skarżącej organ kierując się przede wszystkim interesem podatnika winien przywrócić termin do wniesienia odwołania by ocenić decyzję bezprawnie określającą Skarżącej zobowiązanie podatkowe. Zobowiązanie, które zostało określone w sposób karygodny z naruszeniem elementarnych przepisów prawa podatkowego i konstytucyjnych praw podatnika; zobowiązaniem zupełnie bezpodstawnym i krzywdzącym podatnika. Całe postępowanie to w opinii Skarżącej oczywiste niedbalstwo organu w prawidłowym ustaleniu stanu faktycznego. Skarżąca podniosła ponadto, że prowadzenie postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych stawia wymaganie stosowania przepisów prawa materialnego w warunkach bezstronności i uwzględniania okoliczności korzystnych dla strony. Poza sporem musi pozostać fakt, że stronnicze i tendencyjne postępowanie pozostaje w sprzeczności z zasadą zaufania do organu prowadzącego je w ten sposób. Istnieje zatem prosta proporcja między poziomem informacji udzielonej stronie przez organ podatkowy a poziomem zaufania, którym strona darzy ten organ. Zdaniem Skarżącej działanie organów podatkowych obu instancji było nastawione na zwalczanie jej wniosku i utrzymanie w mocy krzywdzącej i niesprawiedliwej decyzji, rujnującej życie Skarżącej Końcowo Skarżąca podkreśliła, że wydane postanowienie przesłano nie jej samej, lecz jej pełnomocnikowi w sprawie wymiaru podatku, co uzasadnia wniosek o stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia. Skarżąca wniosła bowiem wniosek o przywrócenie terminu osobiście. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Zarzuty skargi uznał za niezasadne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest bezzasadna. W świetle przepisów art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta - jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie prawidłowości zastosowania przez organy administracji przepisów obowiązującego prawa, zarówno prawa materialnego, jak też przepisów postępowania. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dające podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności zaskarżonego aktu - art. 145 § 1 pkt 1i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.). Oceniając skargę według tych kryteriów Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi. Zaskarżone postanowienie odpowiada prawu Zgodnie z art. 162 § 1 O.p., zgodnie z którym w razie uchybienia terminu należy przywrócić go na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło nie z jego winy. Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin.(art.162 § 2 O.p) Jak słusznie twierdzi Organ podatkowy i co wynika z orzecznictwa sądów administracyjnych, o braku winy w niedopełnieniu czynności w terminie można mówić wyłącznie wtedy, gdy wywiązanie się z takiego obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, czyli gdy strona nie mogła przeszkody usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przyczyna uchybienia terminu musi zatem być niezależna od strony (a przy tym istnieć przez cały okres uchybienia terminu). O braku winy można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku było niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, takiej jak np. nagły atak zimy, przerwa w komunikacji, nagła choroba, powódź, pożar itp. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) z dnia 18 października 2012 r. sygn. akt I FSK 2179/11, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: orzeczenia.nsa.gov.pl). Jednocześnie przyjmuje się, że od strony postępowania można oczekiwać i wymagać szczególnej staranności w zakresie prowadzenia swych spraw, a jakiekolwiek niedbalstwo strony dyskwalifikuje możliwość przywrócenia terminu. Sąd w składzie orzekającym podziela pogląd, że przywrócenie terminu jest niemożliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Ta sama zasada dotyczy ustanowionego w sprawie pełnomocnika. Przepis art. 162 § 1 O.p. nie uzależnia bowiem uprawnienia do przywrócenia terminu od stopnia zawinienia. Oznacza to, że każdy, nawet najlżejszy stopień zawinienia w uchybieniu terminu wyłącza możliwość zastosowania tej instytucji. Uniknięcie negatywnych skutków dokonania czynności postępowania po upływie ustawowego terminu zakreślonego do jej wykonania wymaga więc uprawdopodobnienia nie tylko braku winy umyślnej (przy rozumieniu umyślności jako zamierzonego działania sprzecznego z regułą lub regułami postępowania bądź na powstrzymaniu się od działania mimo obowiązku czynnego zachowania), ale także lżejszej jej postaci - niedbalstwa (rozumianego jako niedołożenie należytej staranności, jakiej można wymagać od każdej osoby dbającej o swoje interesy). Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu przez zainteresowanego zaliczyć można zdarzenia mające charakter siły wyższej, przeszkody niemożliwej do przezwyciężenia. Przywrócenie terminu ma bowiem charakter wyjątkowy i może mieć miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło na skutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (por. wyrok NSA z dnia 14 maja 2008 r., I FSK 695/07, CBOSA). W niniejszej sprawie Skarżący podniosła, że uchybiła terminowi do złożenia odwołania nie z własnej winy, bowiem pełnomocnik błędnie określił termin do wniesienia odwołania. Strona określiła te sytuację jako zwykły ludzki błąd wynikający z faktu, iż w dniu 2 czerwca 2014 r. do kancelarii wpłynęło wiele decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w W., które oznaczono terminami do wniesienia skarg do Sądu. Z wyjaśnień Strony wynika, że pełnomocnik , nie dołożył należytej staranności w powierzonej mu sprawie. Jako podmiot profesjonalny, pełnomocnik zobowiązany jest z uwagi na szczególny stosunek zaufania, jakim obdarza go klient, poprzez udzielenia pełnomocnictwa do takiej organizacji spraw i ich prowadzenia, aby uchronić Stronę, od ujemnych konsekwencji, nieznajomości przepisów prawa i nie podjęcia określonych działań w terminie. Wszystkie okoliczności jakie podnosi Skarżąca to są przyczyny niedotrzymania terminu do wniesienia odwołania tkwiące po stronie jej i pełnomocnika, a nie organu. W tym postępowaniu Strona ponosi konsekwencje za działania i zaniechania ustanowionego w sprawie pełnomocnika. Ewentualne skargi i roszczenia w tym zakresie, Strona może kierować do pełnomocnika ale nie w postępowaniu przed organami podatkowymi i sądem administracyjnym. Nie są zasadne również pozostałe zarzuty skargi naruszenia art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 150 § 2, art. 162 § 1 i 4, art. 210 § 4 w zw. z art. 219, art. 228 § 1 pkt 2 O.p. W zasadzie wobec niesprecyzowania przez Stronę, poprzez jakie działania organu doszło do ich naruszenia, Sad może jedynie stwierdzić, że nie znajdują one oparcie w zebranym w sprawie materiale dowodowym. W ocenie Sądu organ działał na podstawie przepisów prawa (art. 120 O.p.), a postępowanie podatkowe było prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych (art. 121 § 1 O.p.). Podjął wszelkie działania w celu wyjaśnienia sprawy, na tyle na ile wymagały tego okoliczności sprawy, a te były w zasadzie bezsporne. Art. 150 § 2 O.p. organ naruszyć nie mógł, ponieważ go nie stosował w tym postępowaniu. Z kolei uzasadnienie faktyczne zaskarżonego postanowienia zawiera w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, którym dał wiarę, oraz przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności, uzasadnienie prawne zaś zawiera wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Dyrektor Izby Skarbowej w zaskarżonym postanowieniu przytoczył właściwe przepisy prawa, wskazał ich treść i odniósł do stanu faktycznego sprawy. Z tych względów, również nie mógł spotkać się z akceptacją Sądu zarzut naruszenia art.210 § 4 w związku z art.219 O.p. W skardze podniesiono także zarzuty naruszenia art. 78 i art. 217 w zw. z art. 2 i 7 oraz art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Odnosząc się do podniesionych w tym zakresie zarzutów wskazać należy , że organ podatkowy prowadził postępowanie zgodnie z przepisami prawa stosując się do art.120 O.p stanowiącego między innymi realizację zasad konstytucyjnych powołanych przez Stronę w postępowaniu podatkowym. Organ trafnie zastosował w sprawie art.162 O.p., ustalił istotne w sprawie okoliczności, ocenę materiału dowodowego opisał wyczerpująco w zaskarżonym postanowieniu. Nie doszło więc do naruszenia prawa. W ocenie Sądu analiza argumentacji Strony zawartej w skardze, prowadzi właściwie do wniosku, mimo podnoszonej przez Stronę zasady równości wobec prawa organ powinien w każdym przypadku termin do wniesienia odwołania przywrócić, wbrew obowiązującym przepisom O.p. Taki sposób myślenia, jest całkowicie nieuprawniony i nie mógł spotkać z aprobatą Sądu. Odnosząc się natomiast do stanowiska Strony, że organ prowadził postępowanie przez trzy lata, i nie ponosi konsekwencji, to Sąd może jedynie stwierdzić, że w tym postępowaniu, nie ma możliwości wyrażenia oceny prawnej co do bezczynności organu, czy też przewlekłości postępowania, bowiem kwestia ta wykracza, poza ramy przedmiotu zaskarżenia.(art.133 i art.134 p.p.s.a.). Reasumując, skargi w tym zakresie Strona nie złożyła, więc Sąd nie mógł jej rozpoznać. Wreszcie za całkowicie chybiony uznać należało zarzut nieważności zaskarżonego postanowienia. Decyzja organu pierwszej instancji została prawidłowo doręczona ustanowionemu w sprawie pełnomocnikowi ustanowionemu przez Stronę. Pełnomocnictwo udzielone przez Stronę nie zostało w toku postępowania odwołane. Zgodnie zaś z treścią art. 145 § 2 O.p. jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi. Tym samym zasadnie Dyrektor Izby Skarbowej w W., doręczył zaskarżone postanowienie Pełnomocnikowi Strony. Trafnie też organ wskazał, iż samodzielne działanie Strony w postępowaniu, niejako obok ustanowionego Pełnomocnika, nie jest równoznaczne z odwołaniem pełnomocnictwa i nie zwalnia organu z zastosowania w sprawie at.145 § 2 O.p Z tych wszystkich względów Sąd na podstawie art.151 p.p.s.a. oddalił skargę.